TP.HCM: Vành đai khép kín, cơ hội mở ra

Những lớp kết nối liên hoàn

Trong thời gian dài, các tuyến vành đai của TP.HCM chủ yếu được nhìn nhận như những công trình chia sẻ áp lực giao thông cho khu vực trung tâm. Tuy nhiên, khi không gian phát triển của thành phố ngày càng mở rộng, vai trò của những tuyến đường này cũng thay đổi.

Dự án Vành đai 3 TP.HCM đang được các nhà thầu tăng tốc thi công, phấn đấu hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2026.

TS Nguyễn Hữu Nguyên, Hội Quy hoạch TP.HCM nhận định, Vành đai 2, 3 và 4 được hình thành ở những quy mô khác nhau nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: Đưa các luồng giao thông không cần thiết phải đi xuyên khu vực trung tâm ra các hành lang bên ngoài, đồng thời mở thêm dư địa phát triển cho đô thị và kinh tế.

Ba tuyến vành đai không tồn tại độc lập mà tạo thành những lớp kết nối liên hoàn. Vành đai 2 tạo vòng kết nối ở phạm vi đô thị; Vành đai 3 mở rộng liên kết đến các cực kinh tế của vùng; còn Vành đai 4 tiếp tục kéo không gian kết nối ra quy mô toàn vùng Đông Nam Bộ.

Khi các tuyến này được kết nối với cao tốc, quốc lộ, cảng biển, sân bay, đường sắt và metro, mạng lưới giao thông sẽ giảm sự phụ thuộc vào những trục xuyên tâm, đồng thời tạo thêm các hành lang phát triển mới.

Trong cấu trúc đó, Vành đai 2 là vòng kết nối gần khu vực đô thị nhất. Tuyến được quy hoạch dài hơn 64km, quy mô từ 6 - 10 làn xe. Dự án có khoảng 50km đã hoàn thành, phần còn lại đang được triển khai để từng bước khép kín toàn tuyến.

Mở rộng không gian phát triển

Ông Lê Ngọc Hùng, Phó giám đốc Ban QLDA Đầu tư xây dựng các công trình giao thông (chủ đầu tư) cho biết, các dự án Vành đai 2 đoạn 1 và đoạn 2 đang được đơn vị triển khai theo tiến độ được duyệt, dự kiến hoàn thành cuối năm 2027.

Đến nay, 4/5 gói thầu xây lắp chính đã khởi công. Hai gói thầu xây lắp phần tuyến khởi công từ tháng 12/2025, dự kiến hoàn thành quý II/2027. Những khu vực đã được bàn giao mặt bằng đang được tổ chức thi công, dự kiến hoàn thành thảm bê tông nhựa cuối năm 2026.

Hai gói thầu xây lắp hầm chui, cầu vượt tại nút giao Vành đai 2 - Phạm Văn Đồng dự kiến khởi công tháng 8/2026, hoàn thành tháng 12/2027. Gói thầu nút giao Bình Thái dự kiến khởi công tháng 10/2026, hoàn thành cuối năm 2027.

Nếu Vành đai 2 giải quyết bài toán tổ chức giao thông trong đô thị thì Vành đai 3 kết nối liên vùng. Tuyến dài 76km, đi qua TP.HCM và các địa phương trước sắp xếp gồm Đồng Nai, Bình Dương, Long An, với tổng mức đầu tư giai đoạn 1 khoảng 75.400 tỷ đồng. Tuyến kết nối nhiều hành lang kinh tế quan trọng, từ khu công nghiệp, cao tốc, cảng biển đến sân bay Long Thành.

"Sản lượng thực hiện dự án đạt trên 80% khối lượng theo hợp đồng, phấn đấu hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2026", ông Hùng nói và cho biết, những khó khăn về vật liệu đang được khẩn trương tháo gỡ, đảm bảo tiến độ theo kế hoạch.

Khi hoàn thành, Vành đai 3 sẽ tạo thêm hành lang vận tải giữa các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và cao tốc, giúp hàng hóa có thể đi vòng qua khu vực trung tâm. Đây cũng là nền tảng để các cực kinh tế trong không gian TP.HCM mở rộng kết nối.

Từ Vành đai 3, không gian kết nối tiếp tục được mở rộng với Vành đai 4 - tuyến có quy mô khoảng 207km, đi qua TP.HCM và các địa phương trước sắp xếp gồm Long An, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu. Theo phương án quy hoạch, tuyến được đầu tư quy mô cao tốc 8 làn, có đường song hành.

Nếu Vành đai 2 thiên về giao thông đô thị, Vành đai 3 tăng cường liên kết vùng thì Vành đai 4 được kỳ vọng tạo một hành lang phát triển ở quy mô lớn hơn, kết nối các trung tâm công nghiệp, logistics, đô thị, cảng biển và sân bay.

Tuyến kết nối với sân bay Long Thành, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải cùng các tuyến cao tốc, quốc lộ hướng tâm. Vì vậy, giá trị của Vành đai 4 không chỉ nằm ở năng lực giao thông mà còn ở khả năng mở rộng không gian phát triển cho toàn vùng.

Với dự án này, TP.HCM đang thúc đẩy các dự án thành phần để đưa tuyến từ quy hoạch sang triển khai thực tế. Dự kiến dịp 2/9/2026, hai dự án thành phần sẽ được khởi công, bao gồm dự án thành phần 2.3 (tổng mức đầu tư 7.050 tỷ đồng) và dự án thành phần 2.1 (tổng mức đầu tư 4.776 tỷ đồng).

Hiệu quả không chỉ là số ki-lô-mét hoàn thành

Theo TS Nguyễn Hữu Nguyên, điểm chung của cả ba tuyến vành đai là hiệu quả cuối cùng không chỉ được đo bằng số ki-lô-mét đường hoàn thành.

Xe cộ đông đúc trên các tuyến đường xuyên tâm đang tạo áp lực lớn lên hạ tầng giao thông TP.HCM.

TP.HCM đang tập trung hệ thống cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm phân phối và các tuyến vận tải quan trọng. Khi các tuyến vành đai được khép kín, hàng hóa từ các khu công nghiệp có thể tiếp cận cảng, sân bay và cao tốc theo những hành trình hợp lý hơn, thay vì dồn vào các trục xuyên tâm.

Vành đai 3 và 4 sẽ tăng khả năng kết nối các cực công nghiệp, logistics với sân bay Long Thành và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Các trung tâm logistics, kho bãi, khu công nghiệp và dịch vụ cũng có thêm cơ sở để phân bố theo những hành lang giao thông mới.

"Đây là tiền đề để TP.HCM chuyển dần từ mô hình phát triển tập trung vào khu vực lõi sang cấu trúc đa trung tâm, trong đó các khu vực ngoại vi có thể trở thành những cực phát triển mới nếu được kết nối bằng hạ tầng đủ mạnh", ông Nguyên nói và cho rằng, đó là giá trị dài hạn của hệ thống vành đai: góp phần định hình lại cấu trúc phát triển của một TP.HCM mở rộng và tăng cường liên kết với toàn Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.