Tình dục tốt cho não bộ thế nào?

Một cuộc yêu không chỉ dừng lại ở khoái cảm. Theo chuyên gia, tình dục còn tác động đến não bộ, cảm xúc và sự gắn kết giữa hai người. Ảnh: Pexels.

Dopamine là một trong những chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò quan trọng trong động lực, ham muốn, quyết tâm và cảm giác hài lòng. Chất này cũng tham gia vào quá trình hình thành những ký ức lâu dài.

Theo David J.P. Phillips, giảng viên quốc tế người Thụy Điển, trong cuốn Cho đời nhẹ lên cao - Giải mã sáu hormone hạnh phúc, dopamine không đơn thuần khiến con người cảm thấy vui vẻ. Nó còn thúc đẩy chúng ta tiếp tục tìm kiếm, học hỏi và tiến về phía trước.

Về mặt sinh học, dopamine tham gia nhiều con đường khác nhau trong não. Trong đó, đáng chú ý là những hệ thống liên quan đến cơ chế phần thưởng và các chức năng điều hành như ý chí, khả năng kiểm soát hành vi và ra quyết định.

Những "cuộc yêu" tốt cho não bộ

Một số trải nghiệm có thể tiếp thêm động lực ngay cả sau khi chúng kết thúc. Phillips gọi đây là "dopamine chậm".

Khái niệm này không có nghĩa tồn tại một loại dopamine "nhanh" hay "chậm" về mặt sinh học. Cách gọi này dùng để mô tả thời gian và tác động của phần thưởng mà hoạt động đó tạo ra.

Tình dục đồng thuận là một ví dụ. Theo Phillips, hoạt động này có thể cải thiện cảm nhận của mỗi người về mối quan hệ với đối tác trong khoảng 48 giờ sau đó.

Tình dục cũng là một dạng hoạt động thể chất. Trong quá trình này, cơ thể có thể giải phóng dopamine cùng một số chất liên quan đến cảm giác hạnh phúc và sự gắn kết như serotonin và oxytocin. Vì vậy, lợi ích của tình dục không nhất thiết chỉ nằm ở khoái cảm trong thời điểm hoạt động diễn ra mà còn có thể kéo dài sau đó.

Tình dục là một trong những hoạt động có thể tạo ra "dopamine chậm". Ảnh minh họa: A.S.

Tập thể dục cũng thuộc nhóm những hoạt động tạo ra phần thưởng có lợi về lâu dài. Việc vận động thường xuyên không chỉ giúp tăng thể lực mà còn góp phần giảm nguy cơ bệnh tim mạch, cải thiện giấc ngủ, hỗ trợ hệ miễn dịch và sức khỏe tinh thần.

Học tập cũng vậy. Kiến thức mới giúp củng cố trí nhớ, mở rộng khả năng sáng tạo và tăng khả năng hiểu, liên kết các thông tin. Những lợi ích này tiếp tục phát huy ngay cả khi việc học đã kết thúc.

Đọc sách là một ví dụ khác. Khi đọc một cuốn tiểu thuyết, não phải ghi nhớ nhân vật, sự kiện, hình dung bối cảnh và liên kết các tình tiết. Những quá trình này khiến tác động của việc đọc vượt ra ngoài khoảnh khắc người đọc đang cầm cuốn sách.

Điểm chung của những hoạt động trên là chúng đòi hỏi sự đầu tư nhưng tạo ra giá trị lâu dài. Phần thưởng không biến mất ngay sau khi hoạt động kết thúc.

Não bộ trước cơn bão dopamine

Ngược lại, nhiều hoạt động trong cuộc sống hiện đại đem lại phần thưởng gần như ngay lập tức. Cuộn mạng xã hội, xem video ngắn liên tục, chơi game trên điện thoại, ăn đồ ăn nhanh, xem phim dài tập hay liên tục kiểm tra tin tức, giá cổ phiếu đều có thể tạo ra những kích thích nhanh.

Vấn đề là những hoạt động này thường không đòi hỏi nhiều nỗ lực. Chỉ cần nằm trên sofa và cầm điện thoại, chúng ta đã có thể liên tục nhận được những phần thưởng nhỏ.

Cuốn sách Cho đời nhẹ lên cao của David JP Phillips. Ảnh: NXB Trẻ.

Trong khi đó, những hoạt động tạo ra lợi ích lâu dài lại đòi hỏi nhiều hơn. Đọc sách cần sự tập trung. Tập thể dục cần ý chí. Học một kỹ năng mới cần thời gian. Theo đuổi một sở thích cá nhân cần sự kiên trì.

Não bộ vốn có xu hướng tiết kiệm năng lượng. Vì thế, trước sự xuất hiện dày đặc của các nền tảng cung cấp phần thưởng tức thời, con người ngày càng dễ lựa chọn phương án ít tốn công nhất.

Phillips cho rằng trước khi truyền hình và internet trở thành một phần quen thuộc của đời sống, con người từng dành nhiều thời gian cho những hoạt động như giao tiếp, nấu ăn, đọc sách, làm vườn, khiêu vũ, chơi cờ, giải ô chữ hay làm các dự án thủ công.

Thậm chí, có thời người ta có thể ngồi xuống và nghe trọn một album nhạc, từ bài đầu tiên đến bài cuối cùng, mà không liên tục chuyển sang một nội dung khác. Thói quen đó khác xa việc liên tục chuyển từ video này sang video khác chỉ trong vài giây.

Trong thế giới hiện đại, dopamine nhanh không phải thứ cần loại bỏ hoàn toàn. Vấn đề nằm ở việc chúng ta có để những phần thưởng tức thời chiếm phần lớn thời gian và sự chú ý hay không.

Thay vì chỉ tìm kiếm những kích thích khiến dopamine tăng nhanh rồi nhanh chóng giảm xuống, việc duy trì các hoạt động đòi hỏi nỗ lực nhưng đem lại lợi ích lâu dài có thể giúp con người xây dựng động lực bền vững hơn.

Thậm chí, có thời người ta có thể ngồi xuống và nghe trọn một album nhạc, từ bài đầu tiên đến bài cuối cùng, mà không liên tục chuyển sang một nội dung khác. Thói quen đó khác xa việc liên tục chuyển từ video này sang video khác chỉ trong vài giây.

Trong thế giới hiện đại, dopamine nhanh không phải thứ cần loại bỏ hoàn toàn. Vấn đề nằm ở việc chúng ta có để những phần thưởng tức thời chiếm phần lớn thời gian và sự chú ý hay không.

Thay vì chỉ tìm kiếm những kích thích khiến dopamine tăng nhanh rồi nhanh chóng giảm xuống, việc duy trì các hoạt động đòi hỏi nỗ lực nhưng đem lại lợi ích lâu dài có thể giúp con người xây dựng động lực bền vững hơn.

Tác giả/Tác phẩm

Cho đời nhẹ lên cao

Tác giả: David JP Phillips · Xuất bản: 24/09/2024 · NXB Trẻ

Cho đời nhẹ lên cao - Giải mã sáu hormone hạnh phúc là một cuốn sách kỹ năng mới lạ và độc đáo, kết hợp kiến thức khoa học lý thú và thực tiễn sinh động, giúp ta hiểu được cơ chế hoạt động của sáu hormone then chốt để nâng cao chất lượng cuộc sống của mình. Cuốn sách giúp ta ý thức được những hoạt động mà ta thực hiện có tác động đến cơ thể của mình ra sao, từ đó giành quyền làm chủ, phát triển năng lực lãnh đạo bản thân. Với Cho đời nhẹ lên cao - Giải mã sáu hormone hạnh phúc, bạn có thể lựa chọn cảm xúc và trạng thái của mình, trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân, bất cứ khi nào cần thiết. Sách đã được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ.