Tạo cú hích cho chuyển giao và đổi mới công nghệ

Hợp đồng chuyển giao công nghệ đăng ký rất thấp

Sau hơn 7 năm triển khai, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện Nghị định số 76/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ đã bộc lộ một số tồn tại, hạn chế.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Luật Chuyển giao công nghệ năm 2017 và Nghị định số 76/2018/NĐ-CP, quy định về thẩm định công nghệ trong dự án đầu tư còn chưa đầy đủ, chưa đáp ứng được yêu cầu lựa chọn và kiểm soát công nghệ; chưa có quy định về thẩm định công nghệ theo nhu cầu của tổ chức, cá nhân.

Sản xuất thiết bị di động trên dây chuyền công nghệ hiện đại tại nhà máy của Samsung. Nguồn: baodautu.vn

Ngoài ra, do quy định chưa đầy đủ, chưa cụ thể, chưa có biện pháp khuyến khích nên số hợp đồng chuyển giao công nghệ đăng ký rất thấp so với thực tế, cơ quan quản lý chưa nắm được thông tin về chuyển giao công nghệ, đặc biệt là chuyển giao công nghệ trong nước. Chưa có quy định cụ thể về kiểm tra, giám sát về thẩm định công nghệ, về hoạt động chuyển giao công nghệ. Nội dung kiểm tra, giám sát về công nghệ trong dự án đầu tư còn khá mờ nhạt theo quy định của pháp luật về đầu tư; việc xác định cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp để triển khai thực hiện hoạt động này ở các địa phương còn chưa thống nhất, có nơi còn lúng túng nên cần thiết phải được quy định rõ, cụ thể.

Chính sách ưu đãi, hỗ trợ chuyển giao công nghệ, ứng dụng, đổi mới công nghệ chưa cập nhật, đồng bộ với pháp luật hiện hành. Cùng với đó, chưa phát huy hiệu quả trong khuyến khích, thúc đẩy chuyển giao công nghệ cho khu vực doanh nghiệp; chưa có chính sách khuyến khích, hỗ trợ cụ thể cho các đối tượng doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Một tồn tại khác nữa, đó là thị trường khoa học và công nghệ hoạt động chưa minh bạch, thiếu chuyên nghiệp do một số chính sách phát triển tổ chức trung gian còn chưa đầy đủ, cụ thể. Quy định còn có cách hiểu khác nhau dẫn đến khó triển khai thực hiện hoặc nội dung chính sách còn chưa được quan tâm, chú trọng tổ chức triển khai thực hiện trong thực tiễn; thiếu quy định theo dõi số lượng, giá trị giao dịch công nghệ trên thị trường. Tiêu chí lựa chọn công nghệ để nhập khẩu, giải mã và làm chủ chưa thống nhất, chưa chú trọng đầy đủ đến khả năng tiếp nhận, làm chủ và hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường. Bên cạnh đó, các sáng chế, sáng kiến đã được ứng dụng hiệu quả ở quy mô nhỏ, chưa được hoàn thiện và chuyển giao rộng rãi; năng lực hấp thụ và thương mại hóa công nghệ của doanh nghiệp còn hạn chế. Do đó, việc ban hành các quy định cụ thể để liên thông từ xác định nhu cầu, lựa chọn công nghệ, tổ chức thực hiện đến hỗ trợ hoàn thiện, chuyển giao và nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ là cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước cho phát triển thị trường khoa học và công nghệ.

Hoạt động chuyển giao công nghệ được xác định là đối tượng ưu tiên hỗ trợ

Để khắc phục các tồn tại này, phát triển thị trường công nghệ, dự thảo đề xuất hỗ trợ doanh nghiệp có dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư, địa bàn ưu đãi đầu tư nhận chuyển giao công nghệ từ tổ chức khoa học và công nghệ.

Theo đó, nghị định cũng quy định rõ điều kiện để được hưởng hỗ trợ, doanh nghiệp phải có dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư, địa bàn ưu đãi đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư; có hợp đồng chuyển giao công nghệ hoặc giấy chứng nhận đăng ký chuyển giao công nghệ (nếu thuộc đối tượng phải đăng ký chuyển giao công nghệ); công nghệ được chuyển giao thuộc dự án, có dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư, địa bàn ưu đãi đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư.

Dự thảo Nghị định cũng quy định rõ hình thức hỗ trợ, doanh nghiệp được hỗ trợ thông qua nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay để thực hiện chuyển giao công nghệ. Hỗ trợ kinh phí thông qua thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hoặc hỗ trợ trực tiếp thông qua hoạt động phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo theo quy định của pháp luật khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó nội dung được hỗ trợ kinh phí qua thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để phục vụ hoạt động cải tiến, ứng dụng, đổi mới công nghệ, sử dụng tối đa hiệu suất; nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm trong quá trình thực hiện chuyển giao công nghệ bao gồm: được ưu tiên đưa vào danh mục nhiệm vụ tuyển chọn, giao trực tiếp và được hỗ trợ theo quy định của chương trình, quỹ thông qua nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; được hỗ trợ thuê chuyên gia tư vấn phục vụ đánh giá hiệu chỉnh thiết bị, quy trình công nghệ, dây chuyền sản xuất; đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ cho doanh nghiệp đối với hỗ trợ trực tiếp.

Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định cũng quy định chính sách hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp thực hiện hoạt động chuyển giao công nghệ. Theo đó, Nhà nước hỗ trợ thực hiện hoạt động chuyển giao công nghệ đối với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, tổ chức là bên có công nghệ tham gia hoạt động chuyển giao công nghệ; doanh nghiệp, tổ chức là bên nhận chuyển giao công nghệ để ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh, cung cấp dịch vụ; tổ chức khoa học và công nghệ, tổ chức trung gian của thị trường khoa học và công nghệ tham gia thực hiện hoạt động tư vấn, môi giới, xúc tiến, hỗ trợ chuyển giao công nghệ.

Một điểm đáng chú ý, dự thảo nghị định cũng nêu rõ, hoạt động chuyển giao công nghệ được xác định là đối tượng được ưu tiên hỗ trợ trong các cơ chế tài chính của Nhà nước về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Việc hỗ trợ tài chính cho hoạt động chuyển giao công nghệ được thực hiện thông qua các quỹ và hình thức hỗ trợ hiện hành theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nguồn lực hỗ trợ tài chính cho hoạt động chuyển giao công nghệ bao gồm: Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia; Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; các nguồn hỗ trợ hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.

Việc ban hành nghị nghị định là rất cần thiết, nhằm hoàn thiện khung pháp lý về thẩm định công nghệ, chuyển giao công nghệ, bảo đảm lựa chọn, làm chủ và phát triển công nghệ phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước. Qua đó, hoàn thiện các chính sách hỗ trợ các chủ thể tham gia hoạt động chuyển giao công nghệ, đồng thời tăng cường quản lý, kiểm soát rủi ro về công nghệ, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Các chính sách hỗ trợ sẽ tạo cú hích cho chuyển giao và đổi mới công nghệ nước ta trong thời gian tới.

Song Hà