'Một sao' là không có ngôi sao nào

Tục ngữ Việt Nam dự đoán thời tiết có một câu rất lạ 'Một ngôi sao, một ao nước '.

Nghề 'đểu cáng' không có gì xấu

Độc giả Trần Ngọc Điệp hỏi: 'Có người cho rằng, từ 'đểu cáng' nghĩa gốc chỉ những người cáng thuê và gánh thuê ngày trước. Nguyên là ngày xưa khi chưa có xe cộ sẵn như bây giờ, mỗi khi cần đi đâu, người ta phải thuê người cáng đi – nhất là người già hoặc người đang ốm đau, bệnh tật. Còn đồ đạc mang theo lại phải thuê người gánh. Người gánh thuê được gọi là đểu, còn người cáng thuê được gọi là cáng.

Ngẫm từ tử tế

Thời gian qua, nhiều người hay dùng từ tử tế, gợi tôi nhớ cách đây khá lâu - những 20 năm trước, một hôm nhóm giáo viên dạy văn chúng tôi có tiếp một giáo sư. Khi hàn huyên về chuyện tình đời, giáo sư nói, trong cuộc sống, ông chỉ quý mến và kính trọng 3 loại người: một là người tài hoa, hai là người đẹp, ba là người tử tế.

Trong lăng mộ Tĩnh vương Lưu Thắng có 'nồi áp suất' hình con gấu

Chiếc vạc đồng chân gấu tạo hình khéo léo trong lăng mộ Tĩnh vương Lưu Thắng được coi là phát hiện kỳ thú nhất thế giới, một chiếc nồi áp suất cách đây 2000 năm.

Sử nhạc Việt, hỏi Nguyễn Thụy Kha

Nhiều người không ưa Nguyễn Thụy Kha, nhưng riêng tôi lại nể, phục, trọng và yêu 'nó'. Gọi Kha là 'nó' cho thân mật, quý mến nhau thôi, chứ thực ra Kha sinh năm 1949 kém tôi và Nguyễn Trọng Tạo hai tuổi (Đinh Hợi 1947). Mỗi khi ngắm bức ảnh 'ba thằng', càng nhớ Tạo. Giờ Tạo đã bỏ hai chúng tôi theo cụ Văn Cao, Trịnh Công Sơn rồi, tệ thế. Mai kia gặp lại dứt khoát phải dìm Tạo vào chén cho chết sặc mới tha, ngày ấy không xa đâu Kha nhé, chúng mình cũng đã tiệm cận 80, ba 'thằng mình' sắp gặp nhau rồi, vui phết.

Vì sao vợ chồng gọi nhau là 'Nhà' ?

Độc giả Phạm Công Chính hỏi: ' Tôi có thắc mắc tại sao người ta lại gọi vợ hay chồng mình là 'nhà'. Ví dụ vợ hoặc chồng giới thiệu nhau với ai đó thì nói 'Đây là nhà tôi'. Có người giải thích 'nhà' ở đây ý chỉ người trụ cột, thu vén trong gia đình, một kiểu vợ chồng tôn xưng lẫn nhau khi giới thiệu với người khác.

Chà bá lửa không trèm cũng trụa

Ghi nhận về vốn từ trong từ điển, tự vị nói chung bao giờ cũng đi sau lời ăn tiếng nói đã xuất hiện ngay trong đời sống, có thể do không cập nhật hoặc bỏ sót. Điều này hết sức bình thường. Vì thế, có những từ/ cụm từ đang sử dụng, một khi nghe/ nói bất kỳ ai cũng hiểu nhưng nếu ai cắc cớ đặt câu hỏi: 'Bắt đầu từ đâu, do đâu nó lại xuất hiện?'. Đã đành các từ đã có từ xa lắc xa lơ, nay tìm hiểu đã khó, vậy, từ mới ra đời gần đây dễ dàng hơn chăng? Không hề. Cũng khó y chang nhau.

Móng nhà hay móng ngựa

'Đừng chờm mà có ngày chấn móng' là câu tục ngữ Việt Nam thuộc loại cổ xưa và khá khó hiểu. Không biết 'chờm', 'chấn' ở đây là gì?; 'móng' là móng nhà hay móng lừa, móng ngựa? Có lẽ, việc đầu tiên là chúng ta tìm đến từ điển xem sao:

Nhẫn đành ví dầu ví dẫu ví dâu...

Khi đọc 'Việt ngữ nghiên cứu' (bản in 1955, NXB Thế giới tái bản năm 2020), ta nhận thấy Phan Khôi cũng thuộc fan hâm mộ 'Truyện Kiều'. Chính ông đã phát hiện ra trong 3.254 câu thơ thơ Kiều: 'Trước hết phải lấy làm lạ rằng trong Truyện Kiều không hề có chữ 'nếu' một lần nào. Thì ra, có bao nhiêu chỗ theo chúng ta bây giờ đáng nói 'nếu' thì Truyện Kiều đều nói dầu hay dẫu cả. Hình như về thời đại Nguyễn Du, trong tiếng ta chưa có chữ 'nếu' hay có rồi mà chưa được thông dụng?'.

Sao lại gọi con ếch là 'gà đồng'?

Như vậy, sở dĩ người ta gọi con ếch hay thịt ếch là 'gà đồng', là bởi thịt của nó có vị thơm ngon giống như thịt gà. Và cách gọi con ếch là 'gà đồng' của người Việt Nam có thể đã chịu ảnh hưởng từ sách Bản thảo cương mục (*).

Lễ hội bánh mì ở TP HCM có gì đặc biệt để đón 100.000 lượt khách?

Bánh mì Việt Nam xếp vị trí số 1 trong tốp 100 món bánh sandwich ngon nhất thế giới và một lễ hội bánh mì với hoạt động trải nghiệm độc đáo muốn đón tới 100.000 lượt khách

'Lung tung' và 'Linh tinh'

Trong tiếng Việt 'lung tung' và 'linh tinh' là hai từ được xếp vào loại từ láy, trong đó các yếu tố cấu tạo từ đều không có khả năng độc lập trong hành chức. Tuy nhiên, có lẽ ít người biết rằng, đây đều là những từ Việt gốc Hán.

'Cơm chim' là cơm gì ?

ục ngữ Việt Nam có câu 'Ai nỡ ăn cướp cơm chim' (Dị bản Ai nỡ ăn cướp cơm chim mắm vét). Ngoài ra còn có thành ngữ 'Ăn cướp cơm chim', được nhiều sách thu thập và xếp vào diện tục ngữ.

'Tai vách mạch '… gì?

Có những câu tục ngữ, thành ngữ nghe rất quen. Nhiều người cùng sử dụng, thế nhưng mỗi người nói/ viết mỗi phách. Lại tủm tỉm cười, duyên dáng tệ ắt cho rằng tôi nói vống chứ gì? Thì đây, 'Tai vách mạch dừng' hay 'Tai vách mạch rừng'? Đâu nguyên bản, đâu 'dị bản'? Lâu nay đã có nhiều cuộc tranh luận, hầu như không ai chịu ai. Vì lẽ đó, câu trả lời dứt khoát vẫn còn 'lửng lơ con cá vàng', mỗi người hiểu mỗi phách giữa 'rừng' và 'dừng'.

TPHCM sẽ tổ chức lễ hội Bánh mỳ lần thứ 2

Sau lần đầu tổ chức (năm 2023), ngày 26/4, Hiệp hội Du lịch TPHCM công bố Lễ hội Bánh mì Việt Nam lần thứ 2 năm 2024. Lễ hội lần này sẽ tổ chức trong 3 ngày, từ 17-19/5 tại công viên Lê Văn Tám (quận 1).

Lễ hội bánh mỳ Việt Nam lần thứ 2 sẽ quy tụ các thương hiệu trên 50 năm

Lễ hội năm nay có sự tham gia khoảng 150 gian hàng, gồm: thương hiệu bánh mỳ nổi tiếng trên 50 năm, tiệm bánh mỳ, nhà hàng phục vụ món ăn kèm bánh mỳ; nhà cung cấp nguyên liệu gia vị...

'Trọc phú' là gì?

Trọc phú là một từ Việt gốc Hán, vốn chỉ kẻ làm điều bất chính mà giàu có (chữ trọc đây có nghĩa là tham lam, ti tiện, bẩn thỉu); trái nghĩa với trọc phú là thanh bần (nghèo mà trong sạch, lương thiện):

Logistic đến từ đâu, đi đến đâu?

Từ logistics mà chúng ta thường gặp có nhiều nghĩa, lúc như một khái niệm, một lĩnh vực kinh tế, một hoạt động kinh tế, lúc như một bộ môn khoa học, …

'Phận gái mười hai bến nước' là gì?

Dân gian có câu 'Phận gái mười hai bến nước'. Vậy mười hai bến gồm những bến nào?

Danh từ khoa học và sự phát triển của tiếng Việt trong thời đại mới

Trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển nhanh chóng, đời sống văn hóa xã hội thay đổi và hội nhập sâu rộng trên quy mô toàn cầu, tiếng Việt cũng cần được cập nhật, bổ sung, làm công cụ nền tảng để đồng hành phát triển và tiếp thu các thành tựu mới của văn minh nhân loại.

Cấm cãi, chớ cười cươi, cưới, cưỡi

Thật ngộ nghĩnh nghe qua cứ tưởng như đùa, như giỡn chơi nhưng lại có lý ra phết. Ấy là chuyện trai mới lớn, gái đương xoan từ lúc quen nhau đến khi se duyên cầm sắt, sinh con đẻ cái có thể tóm gọi 'quy trình' bằng '4C': cười, cươi, cưới, cưỡi. Nói thế đúng không? Cô Hai ơi, câu trả lời nè: 'Cấm cãi'. Vậy, có bao nhiêu kiểu cười?

Kỹ sư tâm hồn

Tôi biết anh Bùi Phụng vì cả hai đều là bạn với anh Bùi Quang Rực ( con cụ Bùi Hưng Gia, nhà Tư sản Hàng Trống ).

Nguồn gốc ít người biết của 'xỏ lá ba que'

Thành ngữ 'xỏ lá ba que' bắt nguồn từ một trò chơi có từ thời Pháp thuộc, sau đó được dùng để chỉ một kiểu người trong xã hội.

Nguồn gốc tên gọi trái 'khổ qua'

Truy về nguồn gốc, tên gọi 'khổ qua' có nét nghĩa tương đồng với tên gọi 'mướp đắng'.

Sai sót chữ nghĩa và sự cầu thị

Sau phản ánh của dư luận, Công ty TNHH Thường Nhật (chủ đầu tư tuyến buýt sông số 1, TP HCM) đã tiếp thu và sớm gỡ những bảng hiệu có chữ 'ga tàu thủy' tại bến Bạch Đằng, bến Thủ Thiêm và các điểm đón - trả khách khác.

Ấn Đền Trần với người dân và du khách

Từ 5 giờ sáng 15 tháng Giêng (24/2), tại 4 địa điểm ở các đền: Thiên Trường, Cổ Trạch và Trùng Hoa, Ban Tổ chức Lễ hội Khai ấn Đền Trần (phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định) đã phát ấn cho nhân dân, du khách. Dù trời mưa nhưng khá đông người từ khắp nơi đã về Đền Trần để dâng hương, xin ấn...

Hội hè đình đám là gì?

'Hội hè đình đám' là những cuộc tổ chức hội họp tại các xã thôn nhân dịp làng vào đám với nhiều trò giải trí.

Núi sông thiêng

Người đầu tiên mệnh danh tỉnh Quảng Bình là 'vương quốc hang động' quả là có sự liên tưởng thật tinh tường và khái quát. Hơn 500 hang động được phát hiện, trong đó có những hang động to lớn, tráng lệ bậc nhất Việt Nam và thế giới, đã góp phần biến vùng đất Quảng Bình thành điểm đến du lịch có sức thu hút đặc biệt đối với du khách muôn phương.

Vì sao mọi người hay nói 'ngày tư ngày tết'

'Ngày tư ngày tết' là cụm từ để chỉ dịp những ngày đầu năm âm lịch. Trong đó, chữ 'tư' nghĩa là năm, mùa.

Tìm tầm xuân kiếm gối đầu giường

Anh về tìm vẩy cá trêTìm gan tôm sú, tìm mề con lươnAnh tìm con bướm có xương, Dây tơ hồng có rễ, đạo cang thường em ưng anh.

'Chỉ xác' có phải là 'vỏ bưởi phơi khô' không?

Chỉ xác là thảo dược khá thông dụng trong Đông y; vị đắng, tính hàn, vào hai kinh tỳ, vị; tác dụng phá khí, tiêu tích, hóa đàm...

'Tựu trung' hay 'Tựu chung'

Bạn đọc Lê Nam hỏi: 'Chuyên mục ' Cà kê chuyện chữ nghĩa ' trên báo Thanh Hóa (12/2022) có bài ' Vô hình trung hay vô hình chung ', trong đó giải thích cặn kẽ nguồn gốc của từ ngữ và hướng dẫn độc giả sử dụng các viết đúng là 'vô hình trung'. Tôi thấy bài viết rất bổ ích, bản thân tôi sau khi đọc cũng đã tránh được sai sót khi cần sử dụng đến từ này. Hiện nay tôi thấy còn một từ nữa cũng liên quan đến 'trung' hay 'chung' đó là 'tựu trung' và 'tựu chung'. Vậy xin chuyên mục cho biết trong hai cách viết vừa nêu thì cách nào là đúng?'.

Ông Ba Bị có nguồn gốc ở đâu?

Liệu bạn có biết ông Ba Bị - người mà chuyên được đem ra hù dọa trẻ con khi không nghe lời, quậy phá hay biếng ăn?

Nói thêm về chiếc tĩn đựng nước mắm ngày xưa

Khi nói đến Phan Thiết thì không thể nào không nhắc đến nước mắm - một sản vật đã nổi tiếng từ xưa của vùng đất này. Tuy nhiên ít người biết rằng để góp phần làm cho hương vị nước mắm 'bay cao bay xa' như vậy là nhờ vào chiếc tĩn - dụng cụ chủ yếu để đựng nước mắm trước năm 1975.

Chẳng kẻo khong khoen

Một khi nói rằng, trong tiếng Việt không có từ 'khong' ắt nhiều người đồng ý, bởi bản thân nó không có nghĩa chăng? Trong khi đó, với từ 'không' ta lại thấy hàng loạt từ mang nhiều sắc thái khác nhau.

'Đạo văn' - sự thách thức liêm chính học thuật

L.T.S: Sau ba bài viết liên quan đến liêm chính khoa học đăng trên các số báo phát hành từ ngày 08 đến 10/11 vừa qua, Chuyên đề Công an TPHCM xin khép lại những ý kiến với cách nhìn đa chiều lần này bằng bài viết của nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn Công về 'đạo văn'.