Trong chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa số trước, chúng tôi đã nêu ra bốn từ ghép bị Từ điển từ láy tiếng Việt nhận lầm là từ láy: nôn nao, cồn cào, cơ cực, cục cằn. Trong bài này chúng tôi tiếp tục phân tích nghĩa đẳng lập của 4 từ: đầm ấm, đầm đìa, đần đù, đầy đọa (phần để trong ngoặc kép sau số mục là nguyên văn của Từ điển từ láy tiếng Việt - Viện Ngôn ngữ - Hoàng Văn Hành chủ biên; phần xuống dòng là trao đổi của chúng tôi):
Trong chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa số trước, chúng tôi đã nêu ra bốn từ ghép bị Từ điển từ láy tiếng Việt nhận lầm là từ láy: chùa chiền, chung chạ, chứa chan. Trong bài này chúng tôi tiếp tục phân tích nghĩa đẳng lập của 4 từ: cãi cọ, cay cú, cắm cúi, câu kéo. (Phần để trong ngoặc kép sau số mục là nguyên văn của Từ điển từ láy tiếng Việt - Viện Ngôn ngữ - Hoàng Văn Hành chủ biên; phần xuống dòng là trao đổi của chúng tôi):
Bộ Công Thương là một trong các cơ quan cấp bộ, ngành đầu tiên tổ chức Diễn đàn chống lãng phí, khơi thông nguồn lực phát triển.
Ca khúc nhạc chế với tựa đề 'đám giỗ bên cồn' gắn liền với các clip triệu view của TikToker Lê Tuấn Khang hiện đang khiến cư dân mạng chao đảo. Dàn sao Việt như Minh Dự, Quyền Linh, Noo Phước Thịnh... cũng không thể bỏ qua.
Dự thảo Luật Nhà giáo đang được thảo luận tại Hội trường Diên Hồng ngày 20/11. Là một giáo viên trung học phổ thông, tôi xin nêu vài ý kiến như sau:
Khi nghe đến hai từ 'ẩm thấp' và 'ẩm ương', hầu như ai cũng nghĩ rằng đây là hai từ 'thuần Việt', được cấu tạo nên bởi các yếu tố Nôm. Tuy nhiên, cả 'ẩm thấp' và 'ẩm ương' đều là hai từ Việt gốc Hán, hoặc có chứa yếu tố gốc Hán.
Cụm từ 'hưởng thọ' và 'hưởng dương' có ý nghĩa khác nhau mà nhiều người vẫn chưa phân biệt được.
Trong lịch sử Việt Nam, Lê mạt là một thời kỳ đầy rối ren, phức tạp. Tuy nhiên, thời kỳ này lại sinh ra rất nhiều anh hùng hào kiệt, nhiều văn tài, nhiều nhà khoa học xuất sắc, trong đó có Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
Trong tiếng Việt, rất nhiều từ ghép đẳng lập bị nhận lầm là từ láy. Sau đây là một số trường hợp mà nhóm biên soạn Từ điển từ láy tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ - Hoàng Văn Hành chủ biên - NXB Khoa học Xã hội - 2011) đã thu thập và giải nghĩa (phần sau gạch đầu dòng để trong ngoặc kép là nguyên văn của từ điển; phần xuống dòng là trao đổi của chúng tôi).
Tục ngữ Việt Nam có câu 'Tay vơ chẳng tày miệng lúm'. Từ điển tục ngữ Việt (Nguyễn Đức Dương - NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh - 2010) thu thập và giải nghĩa như sau:
Thực ra, riêng hai chữ 'đá đưa' (nghĩa đen = đánh sang bên nọ, đưa sang bên kia) đã có thể độc lập trong hành chức, mà không phụ thuộc vào từ 'đầu lưỡi'. Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên - Vietlex) giảng nghĩa 1 của 'đá đưa' là '[mồm miệng] nói năng khéo léo nhưng không thành thật, chỉ cốt làm vừa lòng người nghe' và lấy ví dụ 'Cô ta nói đá đưa để lấy lòng khách'.
Đoàn kết tôn giáo luôn nằm trong số những vấn đề quan trọng nhất của mỗi quốc gia, là tài sản tinh thần không thể thiếu vắng trong mọi giai đoạn phát triển.
Quy định số 144-QĐ/TW ngày 9/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới nhấn mạnh tới tiêu chí 'danh dự, lòng tự trọng'. Quy định mới cũng gắn kết chặt chẽ với Quy định số 41-QĐ/TW bằng quan điểm có tính hệ thống: Cán bộ phải từ chức khi không đủ khả năng, uy tín.
'Ke' là từ mượn từ 'Quai' trong tiếng Pháp, ý chỉ bậc thềm cao tại các ga tàu, bờ sông.
Như vậy, sở dĩ người ta gọi con ếch hay thịt ếch là 'gà đồng', là bởi thịt của nó có vị thơm ngon giống như thịt gà. Và cách gọi con ếch là 'gà đồng' của người Việt Nam có thể đã chịu ảnh hưởng từ sách Bản thảo cương mục (*).
Độc giả Ngô Mai Hương (Thanh Hóa) hỏi: 'Trong một chương trình giải trí về tiếng Việt trên truyền hình, ban tổ chức yêu cầu lựa chọn giữa hai cách viết 'tròng trành' hay 'chòng chành', người chơi trả lời là 'chòng chành' nhưng không được chấp nhận và đáp án chương trình đưa ra là 'tròng trành'.
'Mặt vuông chữ điền' là gì? Trong Hán tự, chữ điền là loại chữ tượng hình, trông tựa như một thửa ruộng nước vuông vức, trong đó lại được chia ra nhiều thửa để tiện canh tác.
Chị Phan Quỳnh Vân ra về đầy tiếc nuối trong chương trình Vua tiếng Việt tập ba hôm 15/3. Nhiều người cho rằng người chơi đưa ra câu trả lời chính xác nhưng ban tổ chức không chấp nhận.
Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh do PGS.TS Hà Quang Năng chủ biên, ThS Hà Thị Quế Hương - ThS Dương Thị Dung - ThS Đặng Thúy Hằng - Nhà xuất bản (NXB) Đại học Quốc gia Hà Nội - 2019, trong bài gọi tắt là Nhóm HQN). 'Lời giới thiệu' cho biết: 'Cuốn Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh được biên soạn nhằm phục vụ rộng rãi nhu cầu giảng dạy, học tập và trau dồi tiếng Việt cho đối tượng chính là học sinh, giáo viên và các bậc phụ huynh. Từ điển được biên soạn theo tinh thần chuẩn hóa và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt'. Vậy có đúng cuốn từ điển này 'biên soạn theo tinh thần chuẩn hóa và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt' hay không?
Cháu rất yêu tiếng Việt! Với cháu, tiếng Việt là ngôn ngữ rất thú vị và phong phú.
Chủ đầu tư đồng thời là đơn vị khai thác vận tải trên sông Sài Gòn cho biết sẽ đổi tên 'Ga tàu thủy Bạch Đằng' thành 'Bến tàu Bạch Đằng'.
Dù ăn đã quen miệng, nhiều người vẫn chưa biết viết tên của món hủ tíu/hủ tiếu sao cho đúng chính tả.
'Cao chạy xa bay' và 'Cao bay xa chạy' là hai dị bản đồng nghĩa của câu thành ngữ từng gây tranh cãi. Đa số ý kiến cho rằng, 'Cao chạy xa bay' là cách nói sai, vì không ai 'có thể chạy cao' được. Điều đó không sai, nhưng cũng không hoàn toàn đúng.
Bạn đọc Lê Nam hỏi: 'Chuyên mục ' Cà kê chuyện chữ nghĩa ' trên báo Thanh Hóa (12/2022) có bài ' Vô hình trung hay vô hình chung ', trong đó giải thích cặn kẽ nguồn gốc của từ ngữ và hướng dẫn độc giả sử dụng các viết đúng là 'vô hình trung'. Tôi thấy bài viết rất bổ ích, bản thân tôi sau khi đọc cũng đã tránh được sai sót khi cần sử dụng đến từ này. Hiện nay tôi thấy còn một từ nữa cũng liên quan đến 'trung' hay 'chung' đó là 'tựu trung' và 'tựu chung'. Vậy xin chuyên mục cho biết trong hai cách viết vừa nêu thì cách nào là đúng?'.
Cả hai từ 'thân thích ' và 'thân thiết ' đều được Từ điển từ láy tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ - Hoàng Văn Hành chủ biên) thu thập và giải nghĩa. Sau đây, chúng ta sẽ tìm hiểu nghĩa của từng yếu tố cấu tạo từ của hai 'từ láy' này.
Cả hai từ 'thân thích ' và 'thân thiết ' đều được Từ điển từ láy tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ - Hoàng Văn Hành chủ biên) thu thập và giải nghĩa. Sau đây, chúng ta sẽ tìm hiểu nghĩa của từng yếu tố cấu tạo từ của hai 'từ láy' này.
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên - Vietlex, bản có chú chữ Hán cho những từ Hán Việt) giảng: 'luân canh đg. [phương thức canh tác] trồng thay đổi nhiều loại cây trên một diện tích đất nhất định vào mỗi năm, mỗi mùa; phân biệt với chuyên canh, luân canh giữa lúa và màu ~ trồng luân canh'.
Việc công bố điểm thi luật sư là cần thiết và phù hợp quy định pháp luật; người tham gia cuộc thi phải chấp nhận nội quy và quy chế của kỳ thi, bao gồm việc công khai kết quả.
Liệu bạn có biết ông Ba Bị - người mà chuyên được đem ra hù dọa trẻ con khi không nghe lời, quậy phá hay biếng ăn?
Từ điển tục ngữ Việt (Nguyễn Đức Dương - NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh - 2010) giảng: 'Bé chẳng vin cả gãy cành: Lúc còn bé mà chẳng cho vin (vào những thứ cứng cáp) thì ít nữa lớn lên ắt có thể bị gãy cả cành. Hay dùng để chỉ rõ một lẽ thật: 'Lúc còn bé mà chẳng lo dạy dỗ thì khi lớn lên rất khó nên người'.
Một số cuốn từ điển tiếng Việt chúng tôi có trong tay như Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê - Vietlex); Đại từ điển tiếng Việt (Nguyễn Như Ý chủ biên); Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam (nhóm Vũ Dung), đều giải thích nghĩa bóng câu Cây ngay không sợ chết đứng là: ví người ngay thẳng, trung thực thì không có gì phải sợ sự gièm pha, vu khống, trù dập.
L.T.S: Sau ba bài viết liên quan đến liêm chính khoa học đăng trên các số báo phát hành từ ngày 08 đến 10/11 vừa qua, Chuyên đề Công an TPHCM xin khép lại những ý kiến với cách nhìn đa chiều lần này bằng bài viết của nhà nghiên cứu Hoàng Tuấn Công về 'đạo văn'.
Khi nói và viết, hầu như mọi người Việt Nam đều sử dụng chính xác và hiểu đúng nghĩa từ 'hi sinh' trong từng ngữ cảnh, đúng như Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên - Trung tâm từ điển học Vietlex, bản có chú chữ Hán cho những từ Hán Việt) đã giảng: ' hi sinh 犧牲I.[ động từ ] 1 tự nguyện nhận về mình sự thiệt thòi, mất mát lớn lao nào đó, vì một cái gì cao đẹp: hi sinh lợi ích cá nhân . 2 chết vì đất nước, vì nghĩa vụ và lí tưởng cao đẹp: hi sinh ngoài chiến trường. 犧牲 • II [ danh từ ] sự hi sinh: chấp nhận mọi hi sinh'.
Trong tiếng Việt, 'bàng quan' và 'bàng quang' đều là những từ Việt gốc Hán; nghĩa của chúng khác nhau hoàn toàn, nhưng lại có âm đọc và chữ viết gần giống nhau.
Độc giả Phùng Đình Đạt (Hà Nội) hỏi: 'Gần đây tôi có đọc hai bài viết về từ 'thăm quan' và 'tham quan'.
Độc giả Phùng Đình Đạt (Hà Nội) hỏi: 'Gần đây tôi có đọc hai bài viết về từ 'thăm quan' và 'tham quan'.