Đêm đông tĩnh lặng, chuyến tàu vút qua màn sương dày đặc, mang theo bao nỗi nhớ nhung và xao xuyến của kẻ lữ hành. Tôi ngắm nhìn cảnh vật bên ngoài mờ ảo trong ánh đèn vàng. Bao mùa đông đã trôi qua, nhưng hành trình này chưa bao giờ thôi khiến tôi bồi hồi. Như một thói quen, mỗi năm vào dịp này, tôi lại rời thành phố lên chuyến tàu đêm về quê.
Mỗi lần về quê, vừa bước chân vào nhà, tôi đã ra ngay đầu ngõ ăn cho được tô cháo bột cá lóc và dĩa bánh bột lọc. Cái thứ bột dai dai, dẻo dẻo ấy lại gây nghiện cả người xa quê và người ở lại. Nó không còn là một món ăn mà là vị quê gây thương nhớ.
Sớm mai này, bầy gió mùa đã rấm rứt thổi ngang liếp cửa. Bông sậy như người ngủ mê lả đi trong vòng tay gió lạnh, bởi trót uống những ngụm nắng sóng sánh tựa men rượu được ủ từ rất lâu. Thứ nắng lạnh mỏng dánh phết trên những đôi cánh chuồn thơ thẩn dọc bờ kênh. Chúng như đang thiền giữa tiếng chuông chùa mơ hồ xao động mặt sương sớm. Từng ngón tay thơm của gió vén lớp rèm hoa để sương thong thả lùa vào hiên nhỏ. Cái lành lạnh đầu mùa như lạ, như quen…
Mỗi năm, chỉ cần lá thư từ Đà Nẵng đến, tôi biết mùa đông đã về. Giữa thành phố quanh năm nắng ấm, lá thư của thầy là chút se lạnh hiếm hoi, mang theo hơi thở từ biển và ký ức của những ngày xưa cũ. Chỉ cần nhìn nét chữ nắn nót trên phong bì, lòng tôi chợt dịu lại, như thể khoảng cách xa xôi giữa hai miền đã được lấp đầy bằng những dòng chữ bình dị, chân thành của thầy.
Cái lạnh đầu đông bắt đầu trườn trên da thịt. Những cơn gió đầu mùa se sắt thổi dọc ngang phố phường. Xoa xoa đôi bàn tay lạnh vì ở ngoài đường về, tôi lại thèm cảm giác được xì xụp tô canh cá diếc nấu rau răm nóng hổi. Hồi tôi còn ở quê, những ngày mưa lạnh, thể nào má cũng kiếm được ít con cá diếc tươi rói nấu với rau răm cay nồng. Tôi gọi đó là quà của ngày mưa.
Mỗi ngày tôi lại chở con đến trường, chờ đón con bên gốc cây trước cổng trường, giữa cảnh người xe chen chúc, nén mình trong sự đan xen của bao cảm xúc khác nhau để rồi được mừng vui đưa tay vẫy khi thấy con mình xuất hiện giữa đám đông bạn bè huyên náo...
Năm ấy, tôi chín tuổi, học lớp ba. Thầy dạy tôi học là thầy Nguyễn Như Hùng, đã ngoài 60 tuổi. Ngày đó, làm sao tôi biết có bao nhiêu bụi phấn đã rơi xuống trên cuộc đời dạy học gần 40 năm của thầy? Nhưng hằng ngày, nhìn dáng thầy chậm rãi đi - về trên con đường từ căn nhà nơi đầu thị xã đến tận ngôi trường ở cuối phố cổ, trong tâm hồn thơ trẻ của tôi lúc đó dường như hiện lên thoáng cảm nhận mơ hồ về một nỗi buồn không sao diễn tả được…
Nhân kỷ niệm 14 năm ngày mất của họa sĩ Nguyễn Phan (11-2010 – 11-2024), chiều nay (9-11), tại Đà Nẵng, gia đình của cố họa sĩ sẽ tổ chức buổi ra mắt sách 'Họa sĩ Nguyễn Phan, những năm tháng và sắc màu hoài niệm'.
Tháng năm trôi đi, người ta càng chiêm nghiệm ra được những nhẽ điều sâu sắc về quê hương. Con đường đang đi quả thực đã vời xa bến bãi sông quê hay chiếc cầu gỗ bao năm vẫn mộc mạc. Người ta mang những nội lực sâu thẳm của người xứ mình để thỏa sức vẽ những ban mai cho riêng mình. Nội lực ấy như cỏ, mạnh mẽ như cỏ và cũng bao dung như cỏ để sẵn sàng đón nhận tất cả và vươn lên tất cả. Tiếng quê vọng thầm trong những tự khúc ngày xa. Tiếng quê cũng đã thổ lộ với người ta những tâm tình sâu sắc. Con đường về quê cũng dần trở thành con đường xa nhất khi người ta mãi rong ruổi những phương trời…
Trong cơn sốt mơ màng, tôi nghe loáng thoáng điệu con cò nửa như ngâm nửa như hát. Mẹ ngồi bên giường, vươn tay chạm nhẹ gò má tôi hôi hổi, miệng khe khẽ lời ru: 'Con cò mà đi ăn đêm/ Đậu phải cành mềm, lộn cổ xuống ao…'.
Những gì không lặp lại sẽ dễ lãng quên. Người thân cũng thế, ký ức về một ai đó, sau thời gian dài không gặp sẽ bị im lìm, đóng băng. Một phần nào trong ký ức tôi tưởng chừng như thế, đã im ngủ hơn 14 năm qua tính từ ngày anh từ bỏ cõi trần gian phiền muộn này.
Trong bữa ăn nửa buổi dưới bóng mát góc bờ vườn hay bên mâm cỗ ấm tình làng nghĩa xóm, những câu chuyện quá khứ luôn là đề tài bất tận của bà con quê tôi. Nào ôn nghèo kể khổ, nào chuyện cấy cày thóc lúa, chuyện làm công điểm và mất mùa. Lần nào cũng vậy, chuyện về những cô bán mắm với đôi bầu 'huyền thoại' hiện về râm ran cả lên.
Bài hội thoại tối hôm qua thật đơn giản: Đại Vệ thích nhất mùa nào trong năm? Thưa thầy, em thích nhất mùa thu, lá vàng lá đỏ rộ khắp, thiên khí mát mẻ không nóng không lạnh, có gió, buổi chiều thỉnh thoảng có mưa… Trung Thôn thích mùa hè để bơi, Trương Hồng thích mùa xuân vì có mưa bụi.
Có những con đường luôn thay đổi lặng lẽ theo thời gian, dù bạn thấy nó hằng ngày và cứ ngỡ rằng con đường ấy đã được định trước sẵn. Đường chỉ tay là một ví dụ sinh động và thú vị! Và mỗi khi nhìn vào lòng bàn tay, với những đường chỉ đỏ liên tục thay đổi theo thời gian, bạn đã thấy gì? Những niềm vui ngày hôm qua, những kỷ niệm vụt mất, những mơ mộng giữa đời hay dự định nào sẽ hiện thực hóa bởi bàn tay của chúng ta.
Những gì không lặp lại sẽ dễ lãng quên. Người thân cũng thế, ký ức về một ai đó, sau thời gian dài không gặp sẽ bị im lìm, đóng băng. Một phần nào trong ký ức tôi tưởng chừng như thế, đã im ngủ hơn 14 năm qua tính từ ngày anh từ bỏ cõi trần gian phiền muộn này.
Thầy tôi khóc. Cả lớp bất ngờ bởi trước giờ đã quen với dáng vẻ người đàn ông nghiêm nghị, cứng cỏi trên bục giảng. Nhưng trong sự ngạc nhiên ấy, chúng tôi thổn thức khi chứng kiến một khoảnh khắc đầy rung động. Giọt nước mắt trước thước phim hay của thầy là hình ảnh đẹp về sự chân thành với cảm xúc, dám đối mặt với định kiến để chạm vào niềm thấu cảm một cách trọn vẹn.
Với người tha hương, khoảnh khắc chiều tàn lúc nào cũng khơi lên trong lòng những bâng khuâng khó tả. Như chiều nay, tôi có việc đi vào một con hẻm thật sâu giữa phố. Mùi cơm chín cùng với tiếng xào nấu thức ăn tỏa ra từ cửa sổ một căn nhà làm tôi cộm lên nỗi nhớ nhà xốn xang. Giờ này ở quê má đang lúi húi trong căn bếp nấu nướng cho bữa cơm chiều. Tôi đã đi qua hàng vạn những buổi chiều được sung sướng trầm mình trong mùi thơm của những món ăn má nấu. Đã từng hơn một lần mơ ước có gì đó có thể gói ghém được một mùi hương từ quê hương xứ sở, để lúc nhớ nhung lại mang ra hít hà cho đã thèm.
Lâu rồi mới gặp, người bạn đồng niên mặt ủ rũ, thất thần, vô hồn chào nhau mà như vô cảm, buồn rười rượi. Hỏi ra mới biết lý do là đã bị hiểu lầm và rồi rạn nứt, đổ vỡ và cắt đứt tình bạn đã hơn 20 năm buồn vui chia sẻ. Tôi cũng không gặng hỏi tại sao lại không giải thích, thanh minh, bởi khi một phía đã nhất quyết không lắng nghe thì chẳng thể nào thay đổi. Cứ coi như những gì không thuộc về mình thì có cố níu kéo cũng chẳng bền lâu, cũng mãi gượng gạo, xa rời.
Có lần, nằm bên nhau hai vợ chồng tôi tính chuyện ngày sau. Anh nói sau này về già, khi các con đã yên bề gia thất, hai vợ chồng sẽ bán căn nhà đang ở để về quê. Mặc dù biết chồng tôi là con trai duy nhất trong nhà nên có trách nhiệm thờ cúng ông bà tổ tiên. Thế nhưng hai chữ 'về quê' của chồng đối với tôi vẫn có gì xa lạ. Đơn giản vì tôi lấy chồng nhưng không ở quê chồng mà chọn một vùng đất khác để lập nghiệp, mưu sinh.
Tôi sinh ra và lớn lên ở một làng quê yên bình. Khác hẳn với phố thị phồn hoa, nơi tiếng rao hàng rong phải chen lên giữa những thanh âm ồn ào náo nhiệt, tiếng rao 'ai mua đậu không' trên nẻo đường quê của cô hàng đậu phụ luôn thong thả như cách cô đạp chiếc Phượng Hoàng cũ kỹ. Đến bây giờ, dù có ở nơi đâu, mỗi khi nghe tiếng rao 'ai mua đậu không', tôi đều nhớ về nụ cười của cô hàng đậu và mảnh trời ấu thơ thanh bình.
Chuyến bay đáp vào một đêm muộn khi những cơn mưa đã tạm ngừng sau mấy tiếng đồng hồ vần vũ đất trời. Cô bước ra khỏi nhà ga, ngửa mặt nhìn lên trời, hít một hơi dài. Đêm lắng sâu vào phố. Phố thênh thang tĩnh mịch.
Lại một đêm mưa. Mưa kéo đến sầm sập trên mái tôn. Không cần mở cửa tôi vẫn đoán biết mảnh vườn bên ngoài nước đang tràn lênh láng. Cây cỏ, hoa trái run rẩy, ẩm ướt. Tiếng cóc nhái đã râm ran rộn ràng ngay từ đầu hôm.
Tan tầm. Trong bóng chiều nhập nhoạng, chạy xe qua con hẻm nhỏ, bỗng từ đâu giọng đọc quen thuộc phát ra từ chiếc đài radio: 'Đây là tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, thủ đô nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam…'. Chao ôi! Ký ức cả bầu trời tuổi thơ bỗng ùa về.
Trong bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, bao giờ tôi cũng thấy tháng Tám giữa mùa thu là giai đoạn đẹp nhất của năm. Có lẽ bởi tháng Tám có mùa trăng Trung thu, mùa đẹp nhất của ký ức bao người. Mà mỗi khi ngắm nghía vào kho tàn mùa thu ấy, chúng ta đều thấy ánh lên sự lấp lánh trong từng ánh mắt, nụ cười.
Kéo vali chậm rãi đi về phía cửa lên máy bay, trái tim Lam bình yên như mặt nước hồ sớm mai phẳng lặng. Thoắt cái đã bốn năm trôi qua kể từ lần đầu Lam đặt chân đến nước Pháp. Ngày ấy, cơ hội đến với Lam nhờ học bổng toàn phần dành cho nữ sinh nghèo vượt khó. Cô gái 18 tuổi rời vùng quê biển, xa gia đình đem theo ước vọng học tập, thoát nghèo về xây dựng quê hương. Hôm nay, Lam rời nước Pháp, hành trang trở về vật chất chẳng có bao nhiêu nhưng điều khiến Lam tự hào là tấm bằng tốt nghiệp loại giỏi và khao khát thực hiện lời hứa của mình.
Thi thoảng, tôi lại bâng khuâng lần tìm những giọt hương. Chúng phảng phất cơn mưa rạt rào trút vào lòng từ miền nhớ, từ hoài niệm, từ dáng ai thân thương, có lẽ chẳng dễ ngửi nhưng luôn khiến tim tôi thắt lại trong đầm đìa khắc khoải…
Lần đầu xa nhà là khi tôi theo chị Phương lên thành phố thi đại học. Trước hôm đi, ba bảo để gần đến ngày thi ba chở tôi vào Huế cho tiện nhưng sợ đến lúc đó đường phố đông đúc và kẹt xe nên tôi quyết định đi tàu cùng chị Phương. Chị Phương là hàng xóm, chơi thân với tôi từ thuở bé. Sau này chị đi học xa nhà, thỉnh thoảng về quê vào dịp hè, hai chị em vẫn quấn quýt bên nhau với biết bao câu chuyện của sinh viên xa nhà.
Mỗi khi thành phố bất chợt mưa tôi thường nhớ đến nồi cá đồng kho nghệ của má trong căn bếp ở quê. Thật lạ, là cá kho dân dã chứ chẳng phải một món nào khác. Nồi cá đồng kho nghệ cùng gia đình tôi đi qua những năm tháng ấu thơ chật vật khi miếng thịt vẫn là một món sang xa xôi ngoài chợ. Mùi thơm của nồi cá đồng kho nghệ là thứ mùi hương lưu luyến mãi trong tâm hồn của kẻ xa quê.
Trời chưa sáng hẳn, chợ đầu mối đã vãn người. Mấy vựa trái cây tan hoang như vừa có một cơn bão đi qua. Dì Tâm sấp ngửa chằng chằng chịt chịt nào tải, nào sọt lên xe để về kịp mở hàng sớm ngày rằm. Chiếc xe máy cà tàng không bửng thế mà cũng đã theo dì hơn chục năm bươn chải mưu sinh khắp thành phố này. Mấy năm gần đây, dì tích đủ vốn mua lại cái sạp ở chợ nên không phải chạy long nhong từ hẻm này sang phố khác giữa mưa giữa nắng.
Trên nhịp phách thời gian mê mải, có lẽ tín hiệu của mùa thu là rõ rệt hơn cả. Một buổi mai chớm lạnh đầy ngẫu cảm, một ngọn heo may tình tứ ngang qua, một mùi hương trái chín thoảng đưa đầy ý vị khắp vườn nhà... Chỉ chừng ấy thôi, ta cũng đủ nhận ra muôn nỗi xôn xao trong bảng lảng khúc giao mùa ngày sang thu.
Trong thế giới của người trưởng thành thường sẽ có đầy rẫy những trách nhiệm, áp lực hay các mối lo toan, bận tâm mà họ phải gánh vác. Thế nhưng, đằng sau lớp vỏ bọc cứng cỏi ấy, vẫn tồn tại một thế giới cho tâm hồn 'mãi bé', đó là nơi người trưởng thành tìm thấy sự thư giãn và hạnh phúc qua việc đam mê những món đồ chơi.
Đến với phố thị rồi, tôi có nhiều hơn một lựa chọn để có thể mua cho mình những thức đồ. Bằng cách đặt mua qua các ứng dụng đặt hàng, giao tận nhà ở, ra những siêu thị… đã đáp ứng được nhịp sống vội vã của bao người trên phố.
Chắc mẹ không nhớ đâu, ngày em còn nhỏ, em chỉ có mẹ là bạn. Mỗi ngày, em thơ thẩn chơi cùng mẹ trong vườn. Vườn nhà em rộng, mẹ trồng cây hoa màu theo từng mùa. Khi thì cà chua, bắp, khoai lang, khổ qua... Em nhớ nhất là những buổi sáng mùa đông trời nhiều gió, cái lạnh khiến em cuộn mình ngủ sâu hơn. Thức giấc, mẹ đã ra vườn sau khi ủ sẵn quả trứng gà luộc trong chiếc khăn cho em ăn sáng.
Ngày lễ Vu Lan báo hiếu (Rằm tháng Bảy Âm lịch hằng năm) gắn chặt với yếu tố tâm linh, tín ngưỡng, xuất phát từ sự tích 'Mục Kiền Liên cứu mẹ' của Phật giáo. Đạo Phật vào Việt Nam, người Việt nhận ra sự gặp gỡ giữa hạnh Hiếu của Phật với truyền thống tín ngưỡng thờ Mẫu và 'đạo Hiếu' vốn có của dân tộc mình, nên tiếp biến ngày Vu Lan một cách rất tự nhiên. Và đây là dịp để con cháu tưởng nhớ và tri ân những đấng sinh thành, đặc biệt là người mẹ.
Bao nhiêu năm trôi qua, trưởng thành và xa quê, tôi có thể tìm mua được món bánh này ở bất cứ nơi đâu, bởi vốn dĩ đây là món ăn dân dã, phổ biến. Tuy nhiên, không đâu tìm được chiếc bánh mang theo mùi thơm của mẹ, màu mắt của ba, vị của quê nhà, gói trọn bằng hương vị tình thân như tôi từng cảm nhận. Món ăn, không đơn thuần chỉ là để nếm, bản thân nó còn mang trong mình câu chuyện đặc biệt. Với riêng tôi, ngoài hương vị khó quên, nó có ý nghĩa nhiều hơn một nỗi nhớ!
Lũ trẻ sẽ không đủ kiên nhẫn chờ khi nắng tắt hẳn mới chạy ra cánh đồng trước nhà. Trên những cây phượng già dọc đường làng lũ ve đã ngừng inh ỏi. Đút nắm bi ve vào túi quần, cổ quàng thêm cái ná cao su, thằng Sóc leo lên xe phóng vèo qua khúc cua ngõ nhỏ. Chỉ lát nữa thôi nó sẽ có mặt ở cổng nhà cậu bạn gọi ời ời rủ nhau đi bắn chim. Tất nhiên thời nay chim cò đã ít hơn xưa, chiếc ná cao su chỉ dùng để bắn chùm nhãn đầu mùa, mấy quả ổi chín bên hàng rào hoặc thi xem đứa nào bắn xa hơn. Thằng Sóc thích nhất trò bắn vào giữa bụi tre chỉ để nghe tiếng đá rơi lọc cọc len lỏi giữa những thân tre đan vào nhau khăng khít. Mấy chú cò đậu trên ngọn tre giật mình bay tán loạn.
Dấu hiệu thu về bắt đầu từ những cơn mưa; mưa không ầm ạt mà nhỏ nhẹ, thì thầm như rót vào tai nỗi niềm từ giã hạ. Trời không còn nóng bức mà chuyển sang mát nhẹ. Nắng trở nên chừng mực hơn, chút hanh hao đủ hong khô những con đường đêm qua còn đọng đôi vũng nước bé xíu.
Mấy đêm nay Thụy nghe tiếng thở dài của ba đan dày trong đêm. Không biết điều chi làm ông thao thức. Cô đoán có lẽ vì trời dạo này ẩm ương khiến xương khớp ông biểu tình. Sáng nào cũng thấy ba phờ phạc sau đêm trằn trọc, cô thấy ruột quằn quặn như có những vết khứa sâu.