Sự ra đời của Phủ ủy Tam Kỳ - một mốc son lịch sử

Rừng Định Phước, nơi diễn ra hội nghị thành lập Phủ ủy Tam Kỳ.

Ra đời trong muôn vàn khó khăn

Vào những tháng đầu năm 1932, phong trào cách mạng ở Quảng Nam đang gặp muôn vàn khó khăn thì ở vùng quê An Hòa và các xã phía Nam của Phủ Tam Kỳ (nay là các xã Núi Thành, Tam Hải, Tam Anh, Tam Mỹ, Đức Phú, Tam Xuân) khoảng đầu năm 1932, nhóm thanh niên cách mạng Bàn Than được đồng chí Hồ Đắc Thành, Phan Kỉnh ra tù về bắt liên lạc và chỉ đạo chuyển thành tổ Cứu tế đỏ (đây là tổ chức bồi dưỡng quần chúng để kết nạp vào Đảng). Hoạt động của nhóm theo Điều lệ và Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Đông Dương (Đảng Cộng sản Việt Nam). Ban đầu tổ có 4 người, do Võ Minh phụ trách, sau thời gian hoạt động tích cực, tổ Cứu tế đỏ Bàn Than đã thành lập được 14 tổ cứu tế đỏ ở các xã, với 70 hội viên.

Trước sự phát triển của các tổ chức Cứu tế đỏ, yêu cầu phải có một tổ chức đảng để lãnh đạo phong trào, đồng chí Võ Minh, Trần Học Giới đã bắt liên lạc với Tỉnh ủy Quảng Ngãi và được sự giúp đỡ nhiệt tình của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi, ngày 2-12-1932, tại rừng dừa Đồng Dân, thôn Hòa Thuận (nay thôn Thuận An), xã An Hòa (nay là xã đảo Tam Hải), chi bộ An Hòa được thành lập, lấy tên là “Quang Ánh Minh”; chi bộ gồm 3 đảng viên: Võ Minh, Trần Học Giới và Lương Hợp Phố, do đồng chí Võ Minh làm Bí thư. Đến tháng 4-1933, chi bộ An Hòa kết nạp thêm 6 đảng viên, phát triển 3 tổ Đảng, giác ngộ được hàng chục thanh niên vào tổ chức Thanh niên Cộng sản Đoàn và tháng 4-1934, được công nhận chi bộ chính thức.

Dưới sự lãnh đạo của chi bộ An Hòa, nhân dân đã giành thắng lợi ban đầu qua các cuộc đấu tranh. Từ đó đã có ảnh hưởng ra các làng, xã chung quanh An Hòa như các làng Vân Trai, Tịch Tây, Phú Xuân Hạ (xã Núi Thành ngày nay)...Phạm vi hoạt động của chi bộ ngày càng mở rộng cùng với phong trào đấu tranh của công nhân nổ ra liên tục. Do vậy, chi bộ An Hòa không đủ khả năng lãnh đạo, cần có một tổ Đảng cao hơn, lãnh đạo phạm vi rộng hơn. Khoảng giữa năm 1933, Chi bộ An Hòa tổ chức cuộc Hội nghị tại rừng Định Phước (xã Núi Thành ngày nay), để kiểm điểm tình hình, bàn nhiệm vụ công tác mới của chi bộ. Nhưng khi vào hội nghị, nội dung đã chuyển sang bàn và quyết định thành lập lại Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam (có thể xem đây là một lần Đại hội thành lập Đảng bộ tỉnh Quảng Nam, sau vụ khủng bố tháng 5-1930), Tỉnh ủy lâm thời mới có ba đồng chí: Võ Minh - Bí thư, Lương Hợp Phố - phụ trách tuyên huấn và đồng chí Trần Học Giới - phụ trách liên lạc, đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban cán sự Đảng miền Nam Trung kỳ.

Việc lập lại chi bộ An Hòa, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam lần thứ hai - trong khi các phủ huyện trong tỉnh chưa có nơi nào xây dựng lại các tổ chức Đảng trong vụ bể vỡ tháng 10 năm 1930, vùng đất Nam Tam Kỳ (nay là các xã Núi Thành, Tam Hải, Tam Mỹ, Đức Phú, Tam Anh, Tam Xuân) đã trở thành “cái nôi, bàn đạp” của cách mạng tỉnh Quảng Nam lúc ấy.

Từ đó, chỉ trong thời gian ngắn ở các làng An Hải, Diêm Trường, Vân Trai (xã Núi Thành ngày nay), Phú Quý Đại, Thạnh Trung (xã Tam Mỹ)…đã thành lập được chi bộ Đảng. Trước sự phát triển của tổ chức cơ sở đảng và đảng viên, ngày 15-8-1933, tại rừng Định Phước (xã Núi Thành ngày nay), Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam đã công bố quyết định thành lập Phủ ủy lâm thời Tam Kỳ (nay là Đảng bộ xã Núi Thành và Đảng bộ các xã lân cận cánh Nam TP Đà Nẵng hiện nay). Phủ ủy Tam Kỳ ra đời gồm các đồng chí Phan Truy, Nguyễn Phùng và Đào Thuần Thăng, do đồng chí Phan Truy làm Bí Thư. Đến tháng 6-1934, Phủ ủy tổ chức cuộc họp tại thôn 3, xã An Hòa (xã Tam Hải ngày nay) để kiểm điểm tình hình và bàn kế hoạch tiếp tục phát triển tổ chức Đảng và quần chúng ở những xã chưa có chi bộ, tuyên truyền phát huy ảnh hưởng Đảng trong quần chúng, vận động tài chính cho Đảng. Hội nghị đã bầu đồng chí Nguyễn Phùng làm Bí thư thay cho đồng chí Phan Truy.

Khu Di tích lịch sử rừng Định Phước, nơi thành lập Phủ ủy Tam Kỳ.

Vững vàng trong mọi thử thách

Sự ra đời của Phủ ủy Tam Kỳ (sau này là Huyện ủy Núi Thành, Huyện ủy Phú Ninh và Thành ủy Tam Kỳ cũ) đánh dấu một mốc lịch sử quan trọng trong lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân vùng đất cực nam của TP Đà Nẵng hiện nay, đưa phong trào cách mạng địa phương bước sang một thời kỳ mới - thời kỳ đấu tranh dân tộc dân chủ dưới ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

93 năm qua, Phủ ủy Tam Kỳ, nay là Đảng uỷ các xã, phường thuộc 2 huyện Núi Thành, Phú Ninh và TP Tam Kỳ (cũ) vượt qua nhiều khó khăn, gian khổ lãnh đạo phong trào cách mạng ở địa phương đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác và mùa xuân năm 1975, cùng với cả nước đã lãnh đạo quân và dân tổng tiến công giành chính quyền về tay nhân dân. Sau ngày quê hương hoàn toàn giải phóng năm 1975, trong vô vàn khó khăn của một vùng đất đai bạc màu lại bị hậu quả nặng nề của chiến tranh, nhưng Đảng bộ các địa phương lãnh đạo cán bộ - nhân dân phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng và đời sống văn hóa tinh thần thu được nhiều thành tựu to lớn. Đặc biệt, từ năm 2003 đến nay, Khu Kinh tế mở Chu Lai đi vào hoạt động hiệu quả, góp phần quan trọng vào sự phát triển ngành công nghiệp phía Nam TP Đà Nẵng.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Đảng ủy các xã, phường tiếp tục lãnh đạo địa phương phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh, ổn định bộ máy tổ chức trong thời kỳ đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình.