Sự phản kháng dịu dàng

Sống chậm với trà là một cách tự dựng rào dậu cho tâm hồn khỏi sức hút của dòng đời hối hả và nông cạn. Ảnh: Đ.L.Y

Nguyễn Trãi trong bài Mạn hứng có hai câu tôi rất thích, lại từng được một thư pháp gia có tiếng thủ bút đề tặng. Bức thư pháp ấy tôi treo ngay trong trà thất tại tư gia. “Tảo tuyết chử trà hiên trúc hạ/ Phần hương đối án các mai biên”.

Dù bận rộn từ sáng đến khuya, tôi vẫn cố gắng thu xếp mỗi ngày dành ra vài chục phút để “dừng lại” bên trà. Pha một ấm trà ngon không bao giờ được phép vội vàng. Bạn không thể thúc ép lá trà tỏa hương bằng dòng nước sôi sùng sục đầy nôn nóng. Trà cần thời gian để thức dậy và trao hương, những cánh lá xoăn tít hay vo tròn sẽ từ từ giãn nở khi tắm trong làn nước vừa đủ nhiệt.

Tùy loại trà mà canh nước sôi cẩn thận. Nâng niu trà, bạn sẽ nghe trà kể câu chuyện về sương mù và nắng gió nơi nó sinh trưởng. Chậm trong việc thưởng trà không đồng nghĩa với trì hoãn lười biếng. Khi các ngón tay rón rén chạm vào chiếc chén sứ ấm nóng, khi khứu giác đón nhận làn hương thanh khiết, khi môi răng ngấm đẫm tiền vị chát dịu và cuống lưỡi tê mê thấm hậu vị ngọt ngào nghĩa là ta không còn sống ở quá khứ hối tiếc hay tương lai lo âu. Ta đang ở đây, trọn vẹn hiện diện trong từng phút giây.

Nếu hỏi điều gì ở trà khiến một người lãng mạn phải lòng, tôi sẽ nói đó là mỹ học của sự tiết chế. Trong bầu không khí Á Đông, ta hẳn không xa lạ với các tư tưởng của Lão Tử như “thiểu tắc đắc, đa tắc hoặc” và triết lý sống Nhật Bản tôn vinh mỹ cảm wabi-sabi - cái đẹp trong sự bất toàn. Từ đó, ta chợt hiểu vẻ đẹp thực sự của trà không nằm ở lối phô diễn hay những nghi thức rườm rà. Nó giống như một bài Đường thi cổ vận, ít chữ mà ý tứ mênh mông, để khi chén trà cạn rồi, lòng người vẫn còn vương vấn dư ba sâu lắng của hương, của vị.

Không gian trà trong nhà phố

Không gian trà trong nhà phố không cần rực rỡ gấm vóc hay cầu kỳ xa xỉ. Chỉ cần vài mét vuông trống bên khung cửa gió lùa hay ngoài ban công riêng của căn hộ chung cư vừa vặn đặt một chiếc bàn gỗ nhỏ cùng vài chiếc ghế xếp. Trên bàn trà, ngoài đôi ba món trà cụ tối thiểu, ta bày biện thêm ý nhị một nhành hoa dại cắm lệch trong chiếc bình gốm mộc hay một chậu bonsai nhỏ xanh tươi. Vậy là một góc thế giới sống động đã được thu về trong tầm mắt, với trà cùng hoa lá. Vui sướng thay!

Trà dạy ta rằng cái đẹp đích thực thường trú ngụ trong những điều vừa đủ, hài hòa với nhịp điệu sống của mỗi người. Hóa ra, ta chẳng cần mong gì nhiều hơn cái đẹp của sự chừng mực. Viết đến đây tôi lại nhớ đến hai câu đầy chất tiêu dao của Uy Viễn Tướng công Nguyễn Công Trứ trong bài ca trù về “chữ Nhàn”: “Tri túc, tiện túc, đãi túc, hà thời túc/ Tri nhàn, tiện nhàn, đãi nhàn, hà thời nhàn?”.

Nhàn nhã, sung túc suy cho cùng là một chọn lựa của tâm thế, không cần chờ đến khi dư dả thời gian mới nghĩ là “nhàn” hay giàu sang vật chất mới cho là “túc”. Trà pha ra chớ quá tay làm đặc đến đắng chát nhưng cũng đừng để loãng nhạt mà thành vô vị. Như nước pha mỗi dòng trà đều cần đúng độ, lòng người cũng cần biết dừng ở chỗ vừa tầm, biết chừa ra những khoảng trống cho mong đợi lấp đầy. Những điều ấy không thể đạt được nếu sống quá khẩn trương, hấp tấp.

Sống chậm với trà

Sống chậm với trà là một cách tự dựng rào dậu cho tâm hồn khỏi sức hút của dòng đời hối hả và nông cạn. Việc một người ngồi xuống, tỉ mẩn tráng ấm chén, lặng lẽ chờ nước sủi tăm, thong dong nâng từng chén trà thơm giữa phố xá nhộn nhịp, chính là một cử chỉ phản kháng đầy văn minh. Ta phản kháng sự hời hợt bằng tận tâm, chống lại ồn ào bằng tĩnh lặng, cưỡng lại tham vọng bằng giản phác. Giữa một thế giới mà ai cũng muốn hét thật to để được chú ý, thì việc ngồi thinh lặng thưởng trà giúp ta giữ gìn phẩm cách và chiều sâu nội tâm của mình.

Khi ngâm nga hai câu thơ của Ức Trai tiên sinh gợi cảnh “Quét tuyết nấu trà bên hiên trúc/ Đốt trầm đọc sách cạnh hiên mai” hay lúc trầm tư với triết luận Đạo gia “Ít thì được, nhiều sinh loạn”, tôi chợt vỡ lẽ: Hạnh phúc chưa bao giờ là điều gì quá xa xôi. Nó nằm ở khả năng cảm nhận vẻ đẹp của đời sống trong từng khoảnh khắc giản đơn nhất.

Bạn ngạc nhiên chăng khi tôi nói tôi không uống trà để giải khát? Tôi uống trà để tìm lại chính mình giữa cõi nhân gian...