Sớm xác lập triết lý giáo dục Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Suốt 80 năm qua, nền giáo dục cách mạng Việt Nam đã luôn duy trì triết lý giáo dục xuyên suốt là "giáo dục của dân, do dân và vì dân". Qua thời gian, triết lý đó được bổ sung, cụ thể hóa phù hợp với từng giai đoạn lịch sử.

Theo TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến, vấn đề đặt ra hiện nay, khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, Việt Nam cần một triết lý giáo dục đóng vai trò "kim chỉ nam" cho tư duy và hành động, bảo đảm mọi sự phát triển từ chủ trương, chính sách đến thực thi đều thống nhất.

Bộ Giáo dục và Đào tạo mới đây đã tổ chức hội thảo "Triết lý giáo dục trong kỷ nguyên số", ghi nhận ý tưởng, cách tiếp cận đa dạng của các nhà giáo, chuyên gia và nhà nghiên cứu để định hình triết lý giáo dục Việt Nam trong thời đại số. Qua nghiên cứu, TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiếnđề nghị để có được một triết lý giáo dục trong giai đoạn mới, phải sớm xác lập cách hiểu thống nhất về nội hàm và các nội dung cơ bản của nó.

TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến chia sẻ tại tọa đàm “80 năm thành tựu giáo dục và dấu ấn lập pháp”. Ảnh: Xuân Quý

“Ở góc độ hoạch định chính sách và lập pháp, triết lý giáo dục ở các nước trên thế giới được hiểu một cách rất cụ thể. Đó không phải là những điều gì đó quá cao siêu hay trừu tượng, mà chính là sự tuyên ngôn ở tầm quốc gia về vị trí, vai trò, sứ mệnh, mục tiêu và nhiệm vụ của giáo dục. Đừng nên làm cho khái niệm này trở nên mênh mông hay khó hiểu”, TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến nhấn mạnh.

Từ đó, TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến nhận định, những nét cơ bản của triết lý giáo dục trong kỷ nguyên mới có thể được tìm thấy trong 4 nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Theo đó, Nghị quyết 71 đã đưa ra một quan điểm chỉ đạo rất quan trọng: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc". Đây là một quan điểm mới, đặc sắc và bổ sung một cách thiết thực cho tư duy về triết lý giáo dục trong giai đoạn hiện nay.

Hàm ý của triết lý này nằm ở chỗ phát triển giáo dục giờ đây phải luôn trong tâm thế sẵn sàng cho tương lai. Đây cũng chính là vấn đề mà hầu hết hệ thống giáo dục trên thế giới đang nỗ lực tìm kiếm câu trả lời. Theo đó, giáo dục phải được phát triển để bảo đảm người học không chỉ có phẩm chất và năng lực tự tìm việc làm, tạo việc làm, mà còn có khả năng kịp thời thích ứng, chủ động đáp ứng những biến đổi khôn lường của môi trường kinh tế - xã hội ngày nay.

Trong kỷ nguyên mới, giáo dục Việt Nam phải luôn trong tâm thế sẵn sàng cho tương lai. (Hình minh họa)

Về sứ mệnh và mục tiêu của giáo dục, Nghị quyết 71 và Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đưa ra tư tưởng giáo dục phải được coi là nền tảng cốt lõi của một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Nếu hiểu như vậy, TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến cho rằng, triết lý giáo dục "của dân, do dân, vì dân" xuyên suốt 80 năm qua cần được phát triển lên một tầm cao mới: "Giáo dục của đổi mới sáng tạo, do đổi mới sáng tạo và vì đổi mới sáng tạo".

Điều này đồng nghĩa giáo dục Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu, phục vụ lợi ích hay phát huy sức mạnh của nhân dân, mà còn phải đáp ứng yêu cầu của đổi mới sáng tạo. Giáo dục phải tạo ra nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời phát huy được những lợi thế mà quá trình này mang lại. Mục tiêu cuối cùng là đào tạo nên những con người có phẩm chất và năng lực đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe của kỷ nguyên số.

Về nhiệm vụ của giáo dục giờ đây không còn bó hẹp trong phát triển con người toàn diện và đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về công bằng xã hội, phát triển môi trường bền vững và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đặc biệt, phải hướng tới hình thành những "công dân toàn cầu" có đầy đủ phẩm chất và năng lực để đóng góp chủ động vào việc xây dựng một thế giới hòa bình, công bằng và bền vững hơn.

“Các Nghị quyết của Đảng đã phác thảo những nét cơ bản về vị trí, vai trò, sứ mệnh, mục tiêu và nhiệm vụ của giáo dục trong kỷ nguyên mới. Nếu thống nhất được nhận thức này, nghiên cứu kỹ các nội dung trong Nghị quyết của Đảng để sớm xác lập nội dung cơ bản của triết lý giáo dục trong kỷ nguyên số làm "kim chỉ nam" cho việc đổi mới tư duy và hành động, bảo đảm sự nhất quán từ chủ trương, thể chế đến chính sách và thực thi. Chỉ khi đó, giáo dục mới thực sự tạo ra được những bước đột phá”, TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến nhấn mạnh.

Chi Nguyễn