Quy hoạch, đầu tư đồng bộ quản lý chất thải rắn

Việc xử lý rác sinh hoạt ở nông thôn, miền núi còn mang tính đơn giản, tạm bợ, chưa đảm bảo quy chuẩn chôn lấp hợp vệ sinh. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Khó khăn ở miền núi

Hiện ở các xã miền núi, chỉ một số xã thuộc trung tâm hành chính huyện cũ có bãi rác quy mô nhỏ, phục vụ xử lý (chôn lấp) rác thải phát sinh trong khu vực. Đơn cử: bãi rác xã Ba (cũ) chủ yếu phục vụ chôn lấp rác phát sinh trên địa bàn xã Sông Vàng, bãi rác P’rao phục vụ xã Đông Giang, bãi rác Khâm Đức phục vụ xã Khâm Đức, bãi rác Thạnh Mỹ phục vụ xã Thạnh Mỹ... Tuy vậy, tại các xã này vẫn đang gặp nhiều khó khăn về xử lý rác sinh hoạt.

Tại xã Nam Trà My, khu xử lý rác Trà Don (diện tích khoảng 5ha) được đưa vào vận hành chôn lấp rác từ năm 2015 và được hình thành từ bãi rác tự phát nhưng tiếp nhận rác phát sinh trên địa bàn các địa phương thuộc huyện Nam Trà My cũ. Đến nay, khu xử lý này vẫn tiếp nhận chôn lấp rác bình thường mà chưa được đầu tư bài bản các hạng mục, nên không thể đảm bảo các tiêu chí chôn lấp rác hợp vệ sinh. Trong khi đó, khu xử lý rác Trà Mai (diện tích khoảng 4,4ha) thuộc xã Nam Trà My chưa được đầu tư...

Còn tại xã Trà My, khu xử lý rác Trà Sơn được tiếp nhận, chôn lấp rác cho các địa phương thuộc huyện Bắc Trà My cũ từ năm 2011 và dự kiến được lấp đầy sau khoảng 6 tháng nữa. Trong khi đó, nhà máy phân loại và xử lý chất thải rắn Bắc Trà My (diện tích khoảng 7,3ha) có công suất 55 tấn/ngày được chấp thuận chủ trương đầu tư từ năm 2022 để thay thế khu xử lý rác Trà Sơn, nhưng vẫn chưa được xây dựng do vướng mắc về giải phóng mặt bằng.

Thành phố đang gặp khó khăn trong triển khai đầu tư hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý rác đồng bộ. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Đối với các xã miền núi mới sau sáp nhập mà không thuộc trung tâm hành chính huyện cũ hoặc trung tâm cụm xã cũ hầu như chưa được quy hoạch khu xử lý rác nên vẫn được sử dụng khu xử lý rác thải chung đang hoạt động trên địa bàn huyện cũ. Tuy nhiên, do cự ly vận chuyển xa và đường sá khó khăn nên khối lượng rác chuyển về các khu xử lý rác thải chung rất ít.

Phó Chi cục Bảo vệ môi trường Nguyễn Viết Thuận nói: “Đối với khu vực miền núi của tỉnh Quảng Nam (cũ), hầu hết khu xử lý rác đều đặt ở trung tâm các huyện cũ. Công tác thu gom, vận chuyển, xử lý rác khu vực miền núi còn gặp nhiều khó khăn do đường sá, địa bàn xa xôi”.

Cần bố trí đất để xử lý rác

Tại khu vực trung tâm thành phố Đà Nẵng và các địa phương vùng đồng bằng, khả năng tiếp nhận rác tại các khu chôn lấp không còn nhiều, một số khu đang và sắp được lấp đầy. Trong khi đó, một số nhà máy xử lý rác đã hoạt động nhưng chưa đạt hiệu quả như mong muốn, có nhà máy đã đi vào hoạt động nhưng bị dừng do công tác điều tra. Các dự án đầu tư nhà máy xử lý rác có công nghệ hiện đại đang bị chậm trễ tiến độ, ảnh hưởng đến nhu cầu khớp nối liên tục xử lý rác.

Dự án Nhà máy đốt rác phát điện Khánh Sơn có công suất 650 tấn/ngày đang được khẩn trương thi công. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Bên cạnh đó, một thực trạng bức xúc những năm gần đây ở khu vực đô thị là thiếu các địa điểm tập kết, sơ chế, tái chế, tái sử dụng, xử lý các loại rác thải xây dựng (đất, đá, xà bần...), rác cồng kềnh và kích thước lớn (giường, tủ, bàn, ghế, kính,... hư hỏng) dẫn đến nhiều loại chất thải bị đổ trộm tại các khu đất trống...

PGS.TS. Nguyễn Hữu Ngữ, Trưởng khoa Tài nguyên đất và môi trường nông nghiệp, Trường Đại học Nông lâm - Đại học Huế chia sẻ, trong trao đổi với các lãnh đạo địa phương để lập quy hoạch sử dụng đất, có thực trạng đáng buồn là khi đề xuất một vị trí tập kết rác thải của xã thì lãnh đạo xã bác bỏ và đề nghị chuyển sang đổ rác tại bãi rác ở xã bên cạnh. Tư duy như vậy là không phù hợp với tình hình hiện nay và xu hướng phát triển trong tương lai.

Trong quá trình lập các quy hoạch đô thị và nông thôn sau sáp nhập, mỗi xã, phường, nhất là ở nông thôn cần dành quỹ đất công ích để bố trí khu vực tập kết, thu gom, vận chuyển, trung chuyển hoặc xử lý rác thải nhằm chủ động đảm bảo công tác vệ sinh, môi trường trên địa bàn.

Quy hoạch, đầu tư bài bản

Theo Chi cục Bảo vệ môi trường, trên địa bàn thành phố, để quản lý toàn diện và nâng cao hiệu quả công tác thu gom, phân loại, vận chuyển, xử lý rác sinh hoạt, vệ sinh công cộng trên địa bàn, thành phố quy hoạch Khu liên hợp xử lý chất thải rắn tại Khánh Sơn để xử lý rác tại trung tâm thành phố Đà Nẵng. Đối với khu vực tỉnh Quảng Nam cũ, đã quy hoạch 29 khu xử lý chất thải rắn với tổng diện tích khoảng 183ha, trong đó có 13 khu đang xử lý rác thải sinh hoạt, 1 khu đang xử lý chất thải nguy hại và 15 khu được quy hoạch đầu tư xây dựng mới, trong đó có nhiều khu xử lý rác ở các xã miền núi.

Mái taluy của các hộc rác từ số 1 đến số 5 tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Khánh Sơn đang được tháo bạt phủ để chôn lấp rác mới lên trên rác cũ do hộc rác số 6 đã đầy mà hộc rác số 7 chưa được thi công hoàn thành. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Ông Nguyễn Viết Thuận cho rằng: “Việc rà soát, đề xuất những giải pháp về hạ tầng, trang thiết bị, phương thức kỹ thuật, quản lý để đồng bộ nâng cao hiệu quả quản lý rác sinh hoạt trên địa bàn thành phố sau sáp nhập là việc rất cần thiết và cấp bách. Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tham mưu UBND thành phố triển khai xây dựng Đề án nâng cao năng lực thu gom, vận chuyển, xử lý rác trên địa bàn thành phố; xây dựng đồ án điều chỉnh quy hoạch quản lý chất thải rắn...”

PGS.TS. Trần Văn Quang, giảng viên Khoa Môi trường, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng cho rằng, trong quá trình lập quy hoạch quản lý chất thải rắn, cần tiếp cận quy hoạch các khu liên hợp xử lý chất thải rắn, trong đó có rác sinh hoạt tại các đô thị trên không gian rộng của thành phố Đà Nẵng mới sau sáp nhập. Đồng thời cần bố trí các bãi tập kết, sơ chế, tái chế, tái sử dụng các loại chất thải xây dựng, chất nạo vét, rác cồng kềnh và kích thước lớn... Bởi khi thành phố càng phát triển sẽ phát sinh nhiều loại chất thải và cần tiếp cận giải quyết bằng quy hoạch, đầu tư đồng bộ.

HOÀNG HIỆP