Những tuyến cao tốc đánh thức Đồng bằng sông Cửu Long

Nền tảng cho bước tăng tốc

Có một nghịch lý đã tồn tại suốt nhiều thập kỷ trên vùng đất Chín Rồng. Nơi làm ra hơn một nửa sản lượng lúa, phần lớn sản lượng trái cây và thủy sản xuất khẩu của cả nước lại nhiều năm loay hoay với bài toán hạ tầng giao thông. Tiềm năng của ĐBSCL chưa bao giờ thiếu, nhưng con đường để những tiềm năng ấy vươn xa từng là "điểm nghẽn" lớn nhất trên hành trình phát triển.

Những dòng sông mang nặng phù sa đã tạo nên một Miền Tây trù phú, nhưng cũng vô hình trung chia cắt không gian phát triển khi hệ thống cầu, đường chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Trong nhiều năm, Quốc lộ 1 gần như là trục giao thông huyết mạch duy nhất kết nối ĐBSCL với TPHCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Mỗi dịp lễ, Tết hay vào cao điểm thu hoạch nông sản, từng đoàn xe tải, xe container chở đầy gạo, trái cây, thủy sản nối đuôi nhau kéo dài trên những đoạn đường quá tải. Có chuyến hàng phải mất thêm nhiều giờ mới vượt qua được những điểm ùn tắc. Với doanh nghiệp, mỗi giờ chậm trễ không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa, tiến độ giao hàng và năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Không ít nhà đầu tư từng nhìn thấy tiềm năng rất lớn của Miền Tây, nhưng cũng không khỏi băn khoăn trước bài toán hạ tầng. Khi việc kết nối còn phụ thuộc vào một vài tuyến quốc lộ, thời gian vận chuyển khó dự báo và chi phí logistics luôn ở mức cao, lợi thế về nông nghiệp và tài nguyên của vùng chưa thể chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh bền vững. Một vùng đất giàu tài nguyên khó có thể bứt phá nếu chi phí kết nối luôn cao hơn các khu vực phát triển khác.

Đẩy nhanh tiến độ thi công các cao tốc trục dọc - trục ngang tại ĐBSCL để vùng đất này "cất cánh"

Điểm nghẽn ấy chỉ thực sự được tháo gỡ khi Đảng và Nhà nước xác định phát triển hạ tầng giao thông là một trong những đột phá chiến lược đối với ĐBSCL. Từ những đoạn cao tốc đầu tiên đến mạng lưới đang được đầu tư đồng bộ hôm nay, Miền Tây lần đầu tiên đứng trước cơ hội hình thành một hệ thống giao thông hiện đại, đủ sức kết nối toàn vùng với các trung tâm kinh tế, cảng biển và cửa khẩu quốc tế. Theo quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, toàn vùng sẽ có 6 tuyến cao tốc, gồm 3 trục dọc và 3 trục ngang với tổng chiều dài khoảng 1.271km. Đây không chỉ là những công trình giao thông mới, mà là bộ khung hạ tầng chiến lược, từng bước tái định hình cấu trúc liên kết của cả ĐBSCL.

Nếu trước đây, ĐBSCL gần như phát triển dọc theo một trục giao thông duy nhất thì nay một mạng lưới kết nối đa hướng đang dần hình thành. Trục Bắc - Nam phía Đông nối TPHCM với Cần Thơ, Cà Mau; trục Bắc - Nam phía Tây kết nối các địa phương vùng đầu nguồn; trong khi các tuyến ngang như Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, Hồng Ngự - Cao Lãnh - Trà Vinh hay Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu sẽ mở ra những hành lang kinh tế mới, kết nối vùng biên giới Tây Nam với Biển Đông, kết nối vùng nguyên liệu với các trung tâm chế biến, cảng biển và thị trường xuất khẩu. Một không gian phát triển hoàn toàn khác đang từng bước hiện hữu trên vùng đất Chín Rồng.

Giá trị của những tuyến cao tốc vì thế không thể chỉ đo bằng số ki-lô-mét được xây dựng. Mỗi cây cầu được bắc qua, mỗi nút giao được hình thành đều góp phần rút ngắn khoảng cách giữa các địa phương, giữa vùng nguyên liệu với nhà máy chế biến, giữa doanh nghiệp với thị trường và giữa Miền Tây với những cực tăng trưởng của cả nước. Khi khoảng cách địa lý được thu hẹp cũng là lúc không gian phát triển được mở rộng, những nguồn lực từng bị chia cắt bắt đầu được khơi thông.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Hồ Văn Mừng, tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng không chỉ đối với An Giang mà còn đối với toàn vùng Tây Nam Bộ. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ kết nối khu vực biên giới với trung tâm vùng và hệ thống cảng biển, tạo động lực thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch và phát huy hiệu quả lợi thế kinh tế cửa khẩu. Từ một tỉnh ở đầu nguồn sông Cửu Long, An Giang sẽ có thêm điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi liên kết kinh tế của ĐBSCL và cả nước.

Nhìn rộng hơn, lịch sử phát triển của ĐBSCL luôn gắn với những công trình mở đường. Từ những dòng kênh đào mở cõi, những tuyến quốc lộ nối liền hai bờ sông Tiền, sông Hậu, đến những cây cầu và hôm nay là mạng lưới cao tốc hiện đại, mỗi dấu mốc hạ tầng đều mở ra một giai đoạn phát triển mới. Những tuyến cao tốc đang được đầu tư không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý, mà còn mở lối cho một không gian phát triển rộng lớn hơn, tạo nền tảng để Miền Tây tự tin bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới với tâm thế chủ động, liên kết và hội nhập.

Các đơn vị thi công đang khẩn trương hoàn thành cao tốc An Giang - Cần Thơ - Sóc Trăng, đoạn qua An Giang

Khi những dòng hàng hóa tăng tốc

Trên những tuyến đường mới, xe chở gạo từ An Giang, trái cây từ Đồng Tháp, thủy sản từ Cà Mau không còn phải mất hàng giờ nối đuôi nhau trên Quốc lộ 1 như trước. Mỗi chuyến xe đến cảng sớm hơn, mỗi container giao đúng hẹn hơn và mỗi giờ được rút ngắn trên hành trình cũng đồng nghĩa với việc giảm thêm chi phí, giữ thêm chất lượng hàng hóa và nâng thêm sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.

ĐBSCL hiện là vùng sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước, cung cấp hơn một nửa sản lượng lúa, phần lớn lượng gạo xuất khẩu, khoảng 70% sản lượng trái cây và trên 60% sản lượng thủy sản xuất khẩu. Tuy nhiên, trong nhiều năm, chi phí logistics luôn là một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất của vùng. Nông sản làm ra nhiều nhưng đường đi ra thị trường còn dài; doanh nghiệp có đơn hàng nhưng luôn phải cộng thêm thời gian dự phòng vì nguy cơ ùn tắc; còn nhà đầu tư, dù nhìn thấy tiềm năng rất lớn của Miền Tây, vẫn cân nhắc trước bài toán kết nối hạ tầng.

Sự hình thành của mạng lưới cao tốc đang từng bước thay đổi thực tế đó. Không còn phụ thuộc vào một tuyến quốc lộ độc đạo, hàng hóa từ An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Sóc Trăng hay Cà Mau có thêm nhiều lựa chọn để tiếp cận các cảng biển, sân bay và trung tâm logistics. Đặc biệt, tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng được kỳ vọng sẽ hình thành hành lang vận tải chiến lược từ khu vực biên giới Tây Nam đến cảng biển nước sâu Trần Đề. Khi tuyến đường hoàn thành, không chỉ hàng hóa của An Giang mà cả vùng đầu nguồn sẽ có thêm một cửa ngõ quan trọng để kết nối trực tiếp với thị trường xuất khẩu, giảm áp lực cho các tuyến vận tải truyền thống và gia tăng lợi thế cạnh tranh của toàn vùng.

Theo Chủ tịch UBND TP.Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên, mạng lưới cao tốc đang tạo điều kiện để thành phố phát huy tốt hơn vai trò trung tâm động lực của ĐBSCL. Khi các tuyến giao thông chiến lược được kết nối đồng bộ, Cần Thơ không chỉ trở thành đầu mối giao thương mà còn có thêm điều kiện phát triển mạnh dịch vụ logistics, công nghiệp chế biến, thương mại và các ngành dịch vụ chất lượng cao, từ đó lan tỏa động lực tăng trưởng đến các địa phương trong vùng.

Cùng chung góc nhìn ấy, ông Phạm Thành Ngại, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho rằng hạ tầng giao thông không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn rút ngắn khoảng cách giữa cơ hội và đầu tư. Khi cao tốc được hình thành, doanh nghiệp mạnh dạn mở rộng sản xuất, các khu, cụm công nghiệp có điều kiện phát triển, còn những vùng chuyên canh nông nghiệp có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đó cũng là tiền đề để Đồng Tháp tiếp tục phát huy lợi thế nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu và xuất khẩu.

Là người nhiều năm gắn bó với hoạt động xuất khẩu trái cây, bà Trần Thị Kiều Oanh, thương nhân tại Đồng Tháp, cảm nhận rõ sự thay đổi qua từng chuyến hàng. Trước đây, mỗi khi xe chở trái cây lên cảng, doanh nghiệp luôn phải tính thêm nhiều giờ dự phòng vì lo ùn tắc trên Quốc lộ 1. Nay việc vận chuyển chủ động và ổn định hơn, trái cây đến kho lạnh, cảng biển hay sân bay nhanh hơn, tỷ lệ hao hụt giảm, chất lượng được giữ tốt hơn và uy tín với đối tác nước ngoài cũng được nâng lên.

Tại An Giang, ông Nguyễn Mạnh Tuấn, thương nhân xuất khẩu gạo, cho rằng điều doanh nghiệp mong chờ nhất không chỉ là thời gian vận chuyển được rút ngắn mà còn là sự ổn định của cả chuỗi logistics. Khi lịch trình giao hàng chính xác hơn, doanh nghiệp có điều kiện tối ưu chi phí vận tải, nâng cao hiệu quả khai thác container và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu. Giá trị mà cao tốc mang lại vì thế không dừng ở việc tiết kiệm chi phí, mà còn góp phần nâng cao vị thế của hạt gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Điều đáng chú ý hơn cả là cùng với những tuyến cao tốc đã đưa vào khai thác, ĐBSCL đang bước vào giai đoạn đầu tư hạ tầng giao thông quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Hàng trăm ki-lô-mét cao tốc đang được thi công đồng loạt, nhiều tuyến khác đang được chuẩn bị đầu tư. Mỗi tuyến đường hoàn thành không chỉ mở thêm một hướng lưu thông hàng hóa mà còn mở thêm một cánh cửa thu hút đầu tư, hình thành các hành lang kinh tế, trung tâm logistics và chuỗi giá trị mới.

(Còn tiếp)