Nhân lực chất lượng cao: 'Chìa khóa' để Việt Nam đạt mức thu nhập cao vào năm 2045

Dự thảo Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu rõ mục tiêu xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới. Trong đó, trọng tâm là đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp và công nghệ chiến lược.

Nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là “chìa khóa” để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 (Ảnh minh họa, nguồn: AI)

Cần cơ chế "đặt hàng" đối với các ngành trọng điểm

Trao đổi về nội dung này, TS Đỗ Viết Tuân (Học viện Quản lý Giáo dục) cho rằng, để không bị bỏ lại phía sau, Việt Nam không thể dựa mãi vào lợi thế lao động giá rẻ hay tài nguyên thiên nhiên. Nguồn lực con người chính là sức mạnh nội sinh, động lực chính thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng năng suất lao động.

Để có nguồn nhân lực chất lượng cao, Việt Nam cần xây dựng nhóm giải pháp đồng bộ và chiến lược quốc gia về nhân lực công nghệ – công nghiệp chiến lược. Trong đó, cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên như: Trí tuệ nhân tạo (AI) & dữ liệu lớn, bán dẫn – vi mạch, công nghệ sinh học, năng lượng mới, vật liệu mới, công nghệ giáo dục, an ninh mạng và tự động hóa.

TS Đỗ Viết Tuân nhấn mạnh việc gắn chỉ tiêu nhân lực với quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội và các chương trình quốc gia về chuyển đổi số. Đặc biệt, cần thực hiện cơ chế Nhà nước "đặt hàng" đào tạo cho các trường đại học, viện nghiên cứu. Việc đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu chiến lược thực tế, thay vì chỉ dựa trên năng lực cung ứng hiện hữu của các cơ sở giáo dục.

TS Đỗ Viết Tuân (Học viện Quản lý Giáo dục) cho rằng, nguồn lực con người chính là sức mạnh nội sinh, động lực chính thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng năng suất lao động

Bên cạnh đó, đổi mới giáo dục theo chuẩn quốc tế là nhiệm vụ sống còn. Việt Nam cần đối sánh chương trình với các tiêu chuẩn kiểm định quốc tế uy tín như ABET, AACSB, CDIO… tùy theo lĩnh vực. Đồng thời, đưa chuẩn năng lực của OECD hay UNESCO vào chuẩn đầu ra; phát triển các chương trình song ngữ hoặc dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh ở bậc đại học và sau đại học cho các ngành mũi nhọn.

“Các cơ sở giáo dục cần chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực và đổi mới sáng tạo. Cần tăng tỷ trọng học tập dựa trên dự án, nghiên cứu và tư duy thiết kế. Việc đưa các bài toán thực tế của doanh nghiệp vào chương trình chính khóa là vô cùng cần thiết”, TS Đỗ Viết Tuân đề xuất.

Phát triển đội ngũ giảng viên và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Trong nhóm giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, TS Đỗ Viết Tuân đặc biệt lưu ý việc phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học đạt chuẩn quốc tế. Cần có chính sách đặc thù để thu hút nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và mời chuyên gia quốc tế tham gia giảng dạy. Việc nghiên cứu, giảng dạy và chuyển giao công nghệ phải được kết nối thành một chuỗi thống nhất.

Ngoài chính sách đãi ngộ, cần xây dựng thang đo đánh giá giảng viên dựa trên năng lực nghiên cứu và khả năng đào tạo nhân lực cho công nghiệp. Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục cần xây dựng hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp”.

Doanh nghiệp cần “xắn tay” tham gia đồng thiết kế chương trình, đánh giá năng lực sinh viên và đặt hàng nghiên cứu. Mô hình cộng sinh này, cùng với việc phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm AI ngay trong trường đại học, là điều kiện quyết định để đào tạo “đúng người – đúng kỹ năng – đúng thời điểm”.

Đầu tư trọng tâm, ứng dụng AI để "đi tắt đón đầu"

Trong bối cảnh AI phát triển vũ bão, TS Đỗ Viết Tuân cho rằng, các trường cần sớm ứng dụng AI và dữ liệu lớn vào quản trị và đào tạo. AI không chỉ là một ngành học mà phải là công cụ để cá nhân hóa lộ trình học tập, dự báo nhu cầu nhân lực và nâng cấp toàn bộ hệ thống giáo dục.

Song song đó, hợp tác quốc tế cần đi vào thực chất thông qua các chương trình đồng cấp bằng (joint degree), đồng hướng dẫn tiến sĩ, hoặc đưa sinh viên tham gia thực tập tại các tập đoàn công nghệ lớn toàn cầu. Đây là cách để Việt Nam học hỏi và có chiến lược “đi tắt đón đầu” trong các lĩnh vực mới.

Cuối cùng, chuyên gia này đề xuất đổi mới mạnh mẽ cơ chế tài chính: “Cần đầu tư trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải. Nhà nước nên cấp nhiều học bổng quốc gia cho sinh viên ngành chiến lược gắn với cam kết phục vụ đất nước. Đồng thời, cần có cơ chế tài chính linh hoạt cho các trường đại học đổi mới và các startup công nghệ ngay trong môi trường học đường”.

Nguyễn Trang/VOV.VN