Nga thử nghiệm 'khiên ánh sáng' mới cho drone cảm tử Shahed

Các máy bay không người lái tấn công Shahed từng được biết đến với thiết kế đơn giản và tiếng động cơ dễ nhận biết, đang được Nga từng bước cải tiến, chuyển từ vai trò vũ khí giá rẻ sang những nền tảng có mức độ tinh vi cao hơn.

Theo thông tin do chuyên gia quân sự Ukraine Serhii Flash công bố, Nga đã bắt đầu thử nghiệm việc trang bị thiết bị gây lóa hồng ngoại cho dòng UAV này. Động thái này được đánh giá không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật, mà còn phản ánh nỗ lực của Moscow trong việc thích ứng với chiến thuật sử dụng drone để đánh chặn drone đang ngày càng phát huy hiệu quả của Ukraine.

Sự xuất hiện của thiết bị gây nhiễu

Theo phân tích của chuyên gia quân sự Ukraine Serhii Flash, lực lượng phòng thủ nước này gần đây đã phát hiện một thiết bị mới gắn trên thân một chiếc Shahed bị bắn hạ. Qua quá trình kiểm tra, thiết bị được xác định là một đèn phát hồng ngoại công suất cao. Khác với mồi bẫy nhiệt truyền thống vốn được thả ra để đánh lạc hướng tên lửa, thiết bị này hoạt động như một nguồn phát sáng chủ động, liên tục hoặc theo nhịp, trong dải hồng ngoại.

Thiết bị gây lóa trên drone Shahed - Ảnh: Serhiy Flash

Về nguyên lý, thiết bị này có nét tương đồng với các hệ thống chống hồng ngoại từng được trang bị trên trực thăng quân sự hiện đại, nhưng đã được đơn giản hóa để phù hợp với kích thước và khả năng cung cấp năng lượng hạn chế của Shahed. Mục tiêu của nó không phải là “dụ” vũ khí đối phương lệch hướng, mà là trực tiếp làm suy giảm khả năng quan sát của đối phương.

Trong điều kiện tác chiến ban đêm, các drone đánh chặn và máy bay Ukraine chủ yếu dựa vào camera ảnh nhiệt để phát hiện và bám theo Shahed. Khi thiết bị gây lóa được kích hoạt, luồng ánh sáng hồng ngoại cường độ cao có thể khiến cảm biến bị bão hòa, làm hình ảnh trở nên nhiễu loạn và khó xác định chính xác mục tiêu. Hiện tượng này tương tự việc người lái xe bị ánh đèn pha chiếu thẳng vào mắt trong đêm tối, gây mất phương hướng trong khoảnh khắc quan trọng và làm giảm khả năng phản ứng kịp thời.

Đòn đáp trả chiến thuật "drone săn drone"

Sự xuất hiện của bản nâng cấp này được xem là kết quả tất yếu của quá trình thích ứng liên tục trên chiến trường. Trong những tháng gần đây, khi kho tên lửa phòng không của Ukraine ngày càng hạn chế và chi phí sử dụng tăng cao, Kyiv đã chuyển sang các giải pháp tiết kiệm hơn. Một trong số đó là triển khai drone FPV và UAV cánh bằng tốc độ cao để truy đuổi và đánh chặn các drone Shahed. Những đội vận hành này chủ yếu hoạt động vào ban đêm, dựa nhiều vào camera ảnh nhiệt để phát hiện dấu hiệu nhiệt từ động cơ UAV đối phương.

UAV FPV đánh chặn máy bay không người lái Sting của Ukraine - Ảnh: Telegraph

Trong bối cảnh đó, việc Nga trang bị thiết bị gây lóa hồng ngoại cho Shahed được đánh giá là biện pháp đối phó trực tiếp với chiến thuật nói trên. Khi cảm biến ảnh nhiệt của drone đánh chặn bị nhiễu hoặc bão hòa, khả năng theo dõi và tiếp cận mục tiêu có thể suy giảm đáng kể, đặc biệt trong những thời điểm quyết định. Diễn biến này cho thấy Nga đang theo dõi sát cách thức tác chiến của Ukraine và tìm kiếm các giải pháp kỹ thuật nhằm làm giảm hiệu quả của các biện pháp đánh chặn.

Ở góc nhìn rộng hơn, đây cũng là dấu hiệu cho thấy hoạt động tác chiến trên không đang thay đổi rõ rệt. Các nhiệm vụ đánh chặn vốn tương đối đơn giản đang dần chuyển thành một cuộc cạnh tranh phức tạp hơn về công nghệ cảm biến và các biện pháp đối kháng điện tử.

Việc tích hợp thiết bị gây nhiễu hồng ngoại chỉ là mắt xích mới nhất trong quá trình nâng cấp liên tục của dòng drone cảm tử Shahed-136/131. Từ những phiên bản ban đầu với thiết kế đơn giản, dễ bị bắn hạ bằng hỏa lực phòng không thông thường, loại UAV này đã được cải tiến theo nhiều hướng nhằm tăng khả năng sống sót. Trước đó, giới quan sát từng ghi nhận Nga sử dụng lớp sơn và vật liệu giúp giảm khả năng bị radar phát hiện, khiến Shahed khó bị phát hiện hơn trong điều kiện ban đêm. Một số phiên bản khác còn được cho là tích hợp thiết bị liên lạc, cho phép cập nhật vị trí và điều chỉnh lộ trình bay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Những cải tiến này cho thấy Nga đang chấp nhận đánh đổi đặc tính “đơn giản và giá rẻ” ban đầu của Shahed để đạt hiệu quả tác chiến cao hơn. Mỗi mô-đun bổ sung đều làm tăng trọng lượng, tiêu hao năng lượng và chi phí sản xuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh các hệ thống phòng không do phương Tây cung cấp cho Ukraine đang phát huy hiệu quả, việc khiến Shahed trở thành mục tiêu khó đánh chặn hơn được xem là cần thiết để duy trì sức ép lên hạ tầng năng lượng và quân sự của Kyiv. Từ góc độ kinh tế - quân sự, một UAV có giá thành cao hơn nhưng vẫn vượt qua được lưới phòng không để tấn công mục tiêu có giá trị lớn có thể vẫn được coi là lựa chọn mang lại lợi thế cho Nga.

Thách thức mới đối với hệ thống phòng không Ukraine

Phát hiện về thiết bị gây nhiễu hồng ngoại trên drone Shahed đặt ra những thách thức kỹ thuật mới cho lực lượng phòng không Ukraine. Trong trường hợp các cảm biến ảnh nhiệt thụ động bị suy giảm hiệu quả, Ukraine sẽ buộc phải tìm kiếm các giải pháp thay thế.

UAV Shahed-136 - Ảnh: NBCNews

Một số hướng tiếp cận đang được giới chuyên môn đề cập gồm việc kết hợp các thuật toán xử lý hình ảnh tiên tiến với bộ lọc quang học nhằm giảm tác động của nguồn sáng gây nhiễu, hoặc tích hợp radar cỡ nhỏ cho drone đánh chặn. Tuy nhiên, các phương án này đều đòi hỏi chi phí cao hơn và mức độ phức tạp kỹ thuật lớn hơn so với các giải pháp hiện nay.

Nga cũng có thể tiếp tục bổ sung thêm các biện pháp phòng vệ chủ động khác cho Shahed trong tương lai. Những khả năng được nhắc đến bao gồm các thiết bị gây nhiễu vô tuyến cục bộ nhằm làm gián đoạn liên lạc giữa drone đánh chặn và người điều khiển. Điều này cho thấy xung đột trên không đang vượt ra khỏi khuôn khổ đối đầu hỏa lực thông thường, chuyển sang một cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt trong không gian điện từ và quang học, nơi mỗi cải tiến kỹ thuật nhanh chóng kéo theo các biện pháp đối phó mới.

Hoàng Vũ