Món ngon dân dã từ kiến

Người dân dùng nia để làm sạch, lấy kiến và trứng kiến chế biến món ăn. Ảnh: T.T.V

Có nhiều loại kiến mà bà con các dân tộc miền núi có thể khai thác làm thức ăn như kiến vàng, kiến đỏ, kiến đen, kiến chua...

Kiến chua là một loại kiến có màu đỏ hoặc màu xanh. Loài kiến này thường làm tổ trên cây bằng cách dùng tơ do ấu trùng của chúng tạo ra để cuộn các lá với nhau. Trong tổ kiến chua thường có các con kiến chúa, kiến thợ và nhộng kiến. Cả ba đều có thể ăn được. Kiến chua ăn côn trùng như bọ cánh cứng, ruồi, bọ cánh màng.

Cách bắt kiến chua của đồng bào là dùng mồi lửa để đốt tổ kiến, kiến sẽ rơi xuống cái nia hứng sẵn ở phía dưới. Hoặc chặt nhánh có tổ kiến, đặt vào cái nia rồi dùng mồi lửa hơ nóng xung quanh nia để kiến không bò ra ngoài.

Tháng Ba là mùa kiến đen làm tổ, đẻ ra nhiều kiến non và trứng. Khi mùa đốt rẫy khói bay mịt mùng, lũ trẻ rủ nhau vào rừng, lội suối, trèo đèo, rúc vào những bụi tre kiếm tìm tổ kiến mang về chế biến thức ăn. Trứng kiến có màu trắng, đầy chất béo.

Kiến cánh và mối cánh bay ra cùng lúc và nhiều nhất là sau những cơn mưa chiều vào tiết tiểu mãn tháng Tư, tháng Năm (âm lịch) hằng năm. Cơn mưa vừa dứt thì hàng đàn mối cánh và kiến cánh dày đặc từ tổ chui ra. Để bẫy chúng, mọi người thường dùng đèn dầu, đèn cầy cắm ở thau nước lớn, kiến thấy ánh sáng bay đến nhưng cánh bị dính nước và nằm trong thau.

Kiến vàng cũng như trứng của loài kiến này dễ ăn và bổ dưỡng hơn so với một số côn trùng khác. Những món ăn chế biến từ kiến vàng mang đến cảm giác đặc biệt cho người thưởng thức. Từ kiến vàng, đồng bào có thể chế biến ra nhiều món ăn hấp dẫn như gỏi, nấu canh, đặc biệt là món muối kiến.

Kiến sau khi bắt về đem ngâm vào nước sôi, vớt kiến ra để ráo rồi rang lên với muối hạt và ớt rừng. Khi muối đã khô, kiến đã chín thơm thì đổ vào cối giã. Vị chua chua, nồng nồng, ngây ngấy của kiến cùng vị cay xè của ớt, vị mặn của muối biển được hòa quyện, tạo nên mùi vị lạ và hấp dẫn. Muối được rang khô nên có thể để lâu thoải mái mà không cần bảo quản tủ lạnh. Muối kiến vàng dùng để chấm thịt cá, củ quả, ăn với cơm.

Canh kiến vàng là món ăn khoái khẩu của nhiều tộc người. Kiến vàng sau khi được rửa sạch với nước, loại bỏ tạp chất và bụi bẩn, cho vào rổ và để ráo nước.

Các loại gia vị gồm củ nén, ngò gai, hạt nêm, muối, bột ngọt, ớt... cùng rau rừng, măng, đọt non của các loài thảo mộc là nguyên liệu không thể thiếu để nấu chung. Cách nấu như sau: Bắc nồi nước lên, cho ít muối, đợi khi nước sôi bùng lên thả vào đó củ nén đã đập dập, các loại tôm tép, cua, cá... Khi các nguyên liệu đã chín và nước sôi bùng lên lần nữa, thì thả rau vào nồi nấu chung với kiến vàng. Chất axit trong kiến và trứng kiến hòa với nước, tạo thành vị chua dịu, thanh và thơm.

Trong nghệ thuật ẩm thực của các dân tộc, côn trùng luôn đóng vai trò quan trọng, đặc biệt là các loại kiến. Với các loại kiến mà đồng bào khai thác làm thức ăn thì kiến vàng và trứng của chúng rất giàu đạm, acid amin, không mang nọc độc gây nguy hiểm cho người. Trong đó, món ăn dân dã như muối kiến trở thành đặc sản ẩm thực của đồng bào miền núi và được người tiêu dùng ưa thích.