'Lớp học mở' về bảo tồn đại dương

Học sinh khu vực Hội An tham gia trải nghiệm thực địa trong khuôn khổ dự án. Ảnh: QUỐC TUẤN

Truyền cảm hứng bảo vệ đại dương

Dự án “Bảo tồn đại dương của chúng ta: Xây dựng mối quan hệ lành mạnh với đại dương thông qua giáo dục vì sự phát triển bền vững” được triển khai với sự phối hợp giữa UNESCO và Ban Quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An.

Là đơn vị trực tiếp thực hiện dự án, đại diện Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm cho biết, dự án đã đạt hiệu quả vượt kỳ vọng khi số lượng học sinh và giáo viên tham gia cao hơn nhiều so với mục tiêu ban đầu. Trong hai năm thực hiện, có 12.385 học sinh và 396 giáo viên tham gia các hoạt động của dự án.

Đáng chú ý, có 11.027 học sinh được tiếp cận thông qua các chương trình học tập chính khóa, góp phần đưa kiến thức về đại dương, bảo tồn hệ sinh thái biển và giảm thiểu rác thải nhựa trở thành nội dung giáo dục thường xuyên trong nhà trường, thay vì chỉ giới hạn ở các hoạt động ngoại khóa mang tính thời điểm. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành ý thức, trách nhiệm và hành vi ứng xử thân thiện với môi trường biển cho thế hệ trẻ ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Một thành quả quan trọng khác là việc xây dựng và thử nghiệm thành công bộ tài liệu “Giáo dục bảo tồn đại dương” dành cho học sinh tiểu học, THCS, giáo viên và cộng đồng khu vực Hội An. Cùng với đó, 35 giáo viên cốt cán và 9 cán bộ quản lý được tập huấn chuyên sâu về phương pháp giảng dạy tích hợp, tạo nguồn nhân lực để duy trì và nhân rộng mô hình trong tương lai.

Từ nền tảng này, dự án đã triển khai 273 tiết dạy lồng ghép nội dung bảo tồn biển tại 4 trường thí điểm, thu hút 7.407 học sinh tham gia. Các nội dung về hệ sinh thái biển, rác thải nhựa, biến đổi môi trường và trách nhiệm công dân được tích hợp vào nhiều môn học và hoạt động trải nghiệm, giúp học sinh tiếp cận kiến thức theo hướng trực quan và thực tiễn hơn.

Ông Nguyễn Hùng Linh, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm cho biết, dấu ấn đặc biệt của dự án nằm ở các hoạt động trải nghiệm thực địa.

Các em học sinh của 6 trường THCS tham gia khảo sát môi trường tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An, được trực tiếp tìm hiểu quy trình thu gom, phân tích hạt vi nhựa tại bãi biển Cửa Đại; qua đó nhận diện rõ hơn mối liên hệ giữa các hoạt động trên đất liền với sức khỏe của hệ sinh thái biển.

Không dừng lại ở giáo dục trong lớp học, dự án còn xây dựng thành công mạng lưới học sinh nòng cốt “Blue Gen”. Đây là lực lượng trẻ tham gia truyền thông, đề xuất sáng kiến và lan tỏa các hành động giảm rác thải nhựa trong trường học và cộng đồng.

Riêng sự kiện “Khi đại dương là trường học - Hành trình “Blue Gen” của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An” đã thu hút 848 học sinh và 85 giáo viên tham gia, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ về thông điệp bảo vệ đại dương.

Thông qua các hoạt động của dự án, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An từng bước trở thành “lớp học mở” về bảo tồn đại dương. Học sinh không chỉ được tiếp cận kiến thức về hệ sinh thái biển, rạn san hô, thảm cỏ biển, rác thải nhựa và vi nhựa, mà còn được trực tiếp quan sát, trải nghiệm, thảo luận và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường.

Thông qua các hoạt động của dự án, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An từng bước trở thành “lớp học mở” về bảo tồn đại dương. Ảnh: QUỐC TUẤN

Xây dựng nền tảng cho tương lai

Một sản phẩm có giá trị lâu dài của dự án là mô hình sa bàn tương tác Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An được xây dựng tại Trung tâm Truyền thông bảo tồn biển Cù Lao Chàm.

Mô hình tái hiện toàn bộ không gian sinh thái từ lưu vực sông Thu Bồn, đô thị Hội An đến cụm đảo Cù Lao Chàm theo cách tiếp cận “Từ nguồn xuống biển”; giúp người xem hiểu rõ sự kết nối giữa hoạt động của con người với môi trường biển.

Quan trọng hơn những con số, dự án đã góp phần hình thành thói quen hạn chế nhựa dùng một lần trong học đường; nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về bảo tồn đại dương và tạo nền tảng để giáo dục biển trở thành chức năng thường xuyên của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An. Đây được xem là bước tiến đáng kể trong nỗ lực xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa con người và đại dương, từ lớp học đến cộng đồng.

Sở Giáo dục và Đào tạo nhìn nhận, bộ tài liệu thử nghiệm về giáo dục bảo tồn đại dương hiện nhận được nhiều phản hồi tích cực để nghiên cứu mở rộng trở thành tài liệu tham khảo trong giáo dục trường học trên địa bàn thành phố. Việc lồng ghép các nội dung bảo tồn biển vào nhà trường sẽ triển khai phù hợp đối với mục tiêu và yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đảm bảo không tạo thêm áp lực cho học sinh và giáo viên.

Lãnh đạo Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Hội An Tây) cho rằng, việc lồng ghép nội dung “Bảo tồn đại dương của chúng ta” vào chương trình giảng dạy và hoạt động ngoại khóa là hướng đi đúng đắn, cần tiếp tục duy trì và phát huy để góp phần chung tay xây dựng một thế hệ trẻ có trách nhiệm vì một đại dương xanh, một Việt Nam phát triển bền vững.

Bà Miki Nozawa, Trưởng ban Giáo dục, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội đánh giá, điều đặc biệt đáng khích lệ đối với những người thực thi dự án là tinh thần sáng tạo mạnh mẽ của các em học sinh. Những sáng kiến như thiết kế các thiết bị thu gom rác thải hay đề xuất các giải pháp môi trường thiết thực đã cho thấy các em không chỉ là người học, mà còn là những người giải quyết vấn đề và góp phần lan tỏa, tạo chuyển biến tích cực trong cộng đồng.

“Những thành tựu mà chúng ta cùng ghi nhận hôm nay nhắc nhở rằng bảo vệ đại dương không chỉ là trách nhiệm của các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách hay những người làm công tác bảo tồn, mà là trách nhiệm chung của tất cả chúng ta. Trong đó, giáo dục chính là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để truyền cảm hứng và thúc đẩy những thay đổi tích cực”, bà Miki Nozawa nói.