Lan tỏa 'Bình dân học vụ số': Bước đi vững chắc giữa mùa xuân mới

Chủ trương kịp thời, triển khai ngay sau sắp xếp bộ máy

Cao Bằng triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” trong thời điểm vừa hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đây là giai đoạn bộ máy được kiện toàn, yêu cầu điều hành - phục vụ nhân dân đặt ra cao hơn, đòi hỏi chuyển đổi số phải đi vào thực chất, tránh hình thức. Tỉnh ủy ban hành Kế hoạch số 465-KH/TU ngày 16/5/2025, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 2554/KH-UBND ngày 14/8/2025 về triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” trên phạm vi toàn tỉnh.

Điểm đáng chú ý là kế hoạch không dừng ở lời kêu gọi, mà xác định mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể; phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành, địa phương. Sở Khoa học và Công nghệ được giao làm cơ quan thường trực, chủ trì hướng dẫn chuyên môn, theo dõi, đánh giá, đồng thời kết nối phong trào với các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang triển khai trên địa bàn.

Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nông Thị Thanh Huyền, qua triển khai, phong trào đã đạt được những kết quả đáng khích lệ: toàn tỉnh tổ chức 2.622 hội nghị học tập, quán triệt, tuyên truyền với 60.214 lượt đại biểu tham dự; nội dung phong trào được lồng ghép với thi đua “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, được các cơ quan báo chí, phương tiện thông tin đại chúng thường xuyên đưa tin, phản ánh gương điển hình, cách làm hay. Tỉnh duy trì “Ngày hội toàn dân học tập số” vào ngày 10/10 hằng năm, tạo nhịp sinh hoạt học tập kỹ năng số trong cộng đồng.
Những con số và hoạt động này cho thấy phong trào được tổ chức đồng bộ, có hệ thống, có “đầu mối” và có cơ chế lan tỏa. Đây là điều kiện quan trọng để việc học kỹ năng số không chỉ diễn ra trong hội nghị, mà đi đến tận thôn bản - nơi người dân “học để làm”, “học để dùng”.

Cán bộ xã Bế Văn Đàn tuyên truyền, hướng dẫn người dân các xóm trên địa bàn về kỹ năng số cơ bản, hưởng ứng “Ngày Chuyển đổi số quốc gia” 10/10.

Đưa kỹ năng số về cơ sở bằng cách làm gần dân, sát dân

Với đặc thù miền núi, dân cư phân tán, Cao Bằng chọn cách triển khai “Bình dân học vụ số” theo hướng thiết thực, tập trung vào những kỹ năng người dân cần ngay trong đời sống hằng ngày. Thay vì dàn trải nội dung, các địa phương ưu tiên các “đầu việc” gần dân như định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, nộp hồ sơ trực tuyến, tiếp cận thông tin chính thống và an toàn trên môi trường số.

Cùng với các chương trình phổ cập kỹ năng số miễn phí cho cán bộ, công chức, viên chức và người dân, tỉnh tổ chức các hội nghị, hội thảo hướng dẫn ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý hành chính nhà nước và nghiệp vụ chuyên môn; từng bước đưa các nền tảng số hỗ trợ phong trào như MOOCs, nền tảng công dân số, công tác số hóa hồ sơ, tài liệu và các ứng dụng trợ lý ảo vào thực tiễn.

Ở tuyến cơ sở, Tổ công nghệ số cộng đồng là lực lượng nòng cốt. Phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà” được thể hiện bằng những việc rất cụ thể: hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt, sử dụng ứng dụng, nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt. Cách làm “cầm tay chỉ việc” tạo ra thay đổi quan trọng, người dân không còn “nghe nói về chuyển đổi số” mà được thực hành ngay, được sửa sai ngay và hình thành tự tin từng bước.

Tại xóm Đồng Tâm - Bản Rạ, xã Đàm Thủy, sự lan tỏa của phong trào hiện lên rõ nhất trong những buổi họp xóm, sinh hoạt chi bộ và các buổi hướng dẫn tại cộng đồng. Ông Mạc Đức Quân, Tổ trưởng Tổ chuyển đổi số cộng đồng xóm Đồng Tâm - Bản Rạ chia sẻ: Tổ chuyển đổi số cộng đồng của chúng tôi đã triển khai nhiều nội dung ngay từ các buổi họp chi bộ, họp xóm. Ban đầu, trong xóm còn nhiều bà con chưa biết sử dụng điện thoại thông minh, chưa quen với thanh toán không dùng tiền mặt. Nhưng qua nhiều lần hướng dẫn, bà con đều hưởng ứng rất tích cực. Bây giờ chỉ cần cầm điện thoại thông minh là bà con có thể mua sắm, chi tiêu không dùng tiền mặt, rất thuận lợi. Khi làm một số hồ sơ trực tuyến, bà con thấy rõ lợi ích không tốn nhiều thời gian, không phải đi lại nhiều. Chính vì thế, người dân rất ủng hộ và hưởng ứng phong trào chuyển đổi số.

Từ Đàm Thủy có thể rút ra một “chìa khóa” triển khai phù hợp vùng cao, muốn kỹ năng số lan tỏa phải đưa nội dung học vào sinh hoạt cộng đồng; muốn người dân làm được phải hướng dẫn cụ thể, kiên trì, theo kiểu “dễ hiểu, dễ làm, làm quen dần”.

Mô hình tiêu biểu tạo điểm tựa lan tỏa phong trào

Trong giai đoạn khởi đầu, những mô hình tiêu biểu có vai trò đặc biệt, vừa là minh chứng hiệu quả, vừa là “điểm tựa” để mở rộng phong trào. Mô hình được ghi nhận rõ nét là cách làm ở xã Hòa An và mô hình “Một cửa số” tại xã Bế Văn Đàn.

Tại xã Hòa An, 2 mô hình điểm “Cán bộ số tiêu biểu” và “Công dân số tiêu biểu” được triển khai từ cuối năm 2025 đã tạo chuyển biến tích cực. Anh Bế Kim Đạt, Phó Bí thư Đoàn Thanh niên xã được lựa chọn làm “Cán bộ số tiêu biểu”. Trong thời gian ngắn, anh Đạt trực tiếp hướng dẫn 38 lượt người dân thực hiện thủ tục hành chính, cài đặt và sử dụng các nền tảng số trên điện thoại.

Cùng với đó, Bí thư Chi đoàn Phố Giữa, xã Hòa An Vũ Quốc Thịnh được lựa chọn là “Công dân số tiêu biểu”, tích cực tuyên truyền, hướng dẫn bà con cài đặt VNeID, sử dụng sổ tay Đảng viên điện tử và các ứng dụng số thiết yếu. Bưu điện Hòa An phối hợp cử cán bộ trực tiếp hỗ trợ người dân nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt. Mô hình này cho thấy một điểm mạnh trong huy động hiệu quả lực lượng thanh niên, đoàn thể và doanh nghiệp bưu chính để tạo thành “mạng lưới hỗ trợ” ngay tại cơ sở.

Một mô hình mang tính thực chất cao, tác động trực tiếp đến người dân là “Một cửa số” tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bế Văn Đàn. Phó Giám đốc Trung tâm Đàm Kiến Quốc khẳng định: Chúng tôi xác định “Bình dân học vụ số” phải gắn với lợi ích cụ thể của người dân. Khi người dân tự nộp được hồ sơ, tự thanh toán, tự theo dõi tiến độ giải quyết thủ tục, thì chuyển đổi số mới thực sự đi vào cuộc sống. Trung tâm tổ chức tuyên truyền và hướng dẫn tại các xóm; hỗ trợ người dân tạo tài khoản định danh điện tử, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và nhận kết quả qua bưu chính công ích. Điều đáng mừng là nhiều người dân sau khi được hướng dẫn đã chủ động hỗ trợ người thân, hàng xóm, từng bước hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trên môi trường số.

Tổ chuyển đổi số xóm Bản Viềng, xã Thông Nông hướng dẫn “cầm tay chỉ việc” cho bà con cách sử dụng VNEID mức độ 2.

Khởi sắc từ cơ sở, vun đắp niềm tin trong mùa xuân mới

Là phong trào mới, “Bình dân học vụ số” tại tỉnh vẫn còn không ít khó khăn như: hạ tầng số ở một số vùng sâu, vùng xa chưa đồng bộ; đội ngũ cán bộ công nghệ thông tin cấp xã chủ yếu kiêm nhiệm; người dân lớn tuổi cần thêm thời gian để làm quen với công nghệ. Tuy nhiên, chính từ cơ sở, phong trào đang tạo nên những chuyển biến tích cực, thể hiện rõ qua sự đồng thuận, hưởng ứng của người dân.

Bà Hoàng Thị Tình, xóm Bản Viềng, xã Thông Nông chia sẻ: Trước đây, tôi ít khi dùng điện thoại thông minh, nhưng được cán bộ và các bạn trong tổ chuyển đổi số hướng dẫn tận tình, giờ tôi đã biết cài đặt, biết sử dụng các ứng dụng như: Công dân số Cao Bằng, VNeID, Zalo và biết nộp hồ sơ trực tuyến. Không khí các buổi họp triển khai rất sôi nổi, ai cũng được học, được hỏi và được giúp đỡ tận tình”.

Từ những thay đổi nhỏ trong thói quen hằng ngày khi sử dụng công nghệ cho thấy niềm tin ở người dân vào chính quyền số, xã hội số. Và chính niềm tin ấy như tiếp thêm sức sống cho phong trào, giúp những việc làm giản dị lan tỏa bền bỉ từ gia đình này sang gia đình khác, từ xóm này sang xóm khác.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nông Thị Thanh Huyền cho biết thêm: Thời gian tới, tỉnh tiếp tục tham mưu cơ chế, chính sách để phong trào phát triển mạnh mẽ, đi sâu vào từng xã, từng xóm, từng gia đình; tăng cường vai trò hạt nhân của Tổ công nghệ số cộng đồng. Định hướng mới cũng hình thành mô hình “mỗi nông dân là một thương nhân số”, hướng dẫn bà con livestream bán đặc sản địa phương; tạo động lực để người dân có lý do sử dụng kỹ năng số mỗi ngày; đồng thời tiếp tục nâng cấp hạ tầng số, từng bước xóa vùng lõm, vùng trắng sóng.

Bước vào xuân mới năm 2026, từ phố phường đến những bản làng xa xôi của tỉnh đang được nối gần hơn, khi từ giải quyết thủ tục hành chính đến mua bán hàng hóa, người dân chỉ cần một vài thao tác trên điện thoại thông minh. “Bình dân học vụ số” đang từng bước đi vào đời sống bằng những thay đổi đơn giản, thiết thực với người dân. Kết quả hôm nay mới là bước khởi đầu, nhưng từ cách làm phù hợp và sự hưởng ứng của cộng đồng, phong trào cho thấy sức lan tỏa. Khi chuyển đổi số bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người dân, những đổi thay dù nhỏ cũng trở nên có ý nghĩa, từ đó nền tảng cho một xã hội số gần dân, vì dân đang từng bước được bồi đắp.

Kim Dung