Không để gián đoạn chế độ hỗ trợ đối với nhân viên y tế thôn, bản

Chưa xác định nhu cầu nhân lực còn thiếu theo tuyến, chuyên khoa, địa bàn

Tại Phiên họp toàn thể lần thứ Hai của Hội đồng Dân tộc, các đại biểu đã dành sự quan tâm đến y tế đối với đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt là củng cố y tế cơ sở và phát triển nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo đó, trên cơ sở kết quả khảo sát “Việc triển khai thực hiện một số cơ chế, chính sách đặc thù về giáo dục và y tế đối với đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi” cho thấy, hệ thống y tế cơ sở cơ bản được duy trì hoạt động liên tục trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Một số địa phương chủ động tổ chức mạng lưới theo hướng giữ các điểm cung ứng dịch vụ tại địa bàn xa trung tâm.

Điển hình, tỉnh Lào Cai tổ chức 99 trạm y tế xã, phường và duy trì 192 điểm trạm. Mô hình “trạm y tế xã gắn với điểm trạm” giúp hạn chế tình trạng người dân sau sáp nhập phải di chuyển xa hơn để tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Tuy nhiên, mức độ đáp ứng của y tế cơ sở giữa các địa phương còn chênh lệch. Ghi nhận từ dự thảo Báo cáo kết quả khảo sát của Hội đồng Dân tộc cho thấy, tỷ lệ trạm y tế đạt Tiêu chí quốc gia tại một số tỉnh ở mức cao, nhưng có địa phương đạt thấp, cụ thể, tỷ lệ xã, trạm y tế đạt tiêu chí quốc gia về y tế tại tỉnh Quảng Ngãi đạt 93,8%, Lào Cai đạt 90,9%, Đắk Lắk đạt 96,9%... trong khi tỉnh Cà Mau mới có 34/64 trạm y tế đạt chuẩn (khoảng 53,1%), còn 30 trạm chưa đạt, chiếm 46,9%.

Bên cạnh đó, nhiều cơ sở y tế xuống cấp, thiếu phòng chức năng, kho bảo quản thuốc và vaccine, trang thiết bị xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, hạ tầng công nghệ thông tin… Về nhân lực y tế cơ sở, theo báo cáo của Bộ Y tế, bình quân cả nước đạt 15 bác sĩ/10.000 dân, nhưng chưa thống kê được chỉ tiêu riêng của vùng dân tộc thiểu số và miền núi và chưa xác định tổng nhu cầu nhân lực còn thiếu theo tuyến, chuyên khoa, địa bàn.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn chủ trì Phiên họp toàn thể lần thứ Hai của Hội đồng Dân tộc. Ảnh: Lâm Hiển

Các đại biểu chỉ ra, một số địa bàn thấp hơn nhiều mức bình quân cả nước, như Nghệ An khoảng 7,7 bác sĩ/10.000 dân, Đắk Lắk khoảng 9,06 bác sĩ/10.000 dân và Đồng Nai khoảng 10 bác sĩ/10.000 dân. Khó khăn tập trung ở bác sĩ chuyên khoa, hộ sinh, điều dưỡng và nhân lực chất lượng cao; chênh lệch thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp tiếp tục làm tăng dịch chuyển nhân lực về tuyến trên và khu vực tư.

Theo báo cáo, hiện có 532 bác sĩ chuyên khoa cấp I tại 148 huyện khó khăn thuộc 38 tỉnh được đào tạo, trong đó 150 người đã tốt nghiệp. Tuy nhiên, việc bố trí công tác sau tốt nghiệp còn gặp khó khăn do chỉ tiêu và vị trí việc làm. Yêu cầu đặt ra, cần có cơ chế thu hút, đãi ngộ đủ mạnh, gắn đào tạo với vị trí việc làm, nhà ở, điều kiện làm việc để đội ngũ cán bộ ý tế yên tâm phục vụ lâu dài.

Đáng lưu ý, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 192/2026/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý để thực hiện chế độ hỗ trợ đối với nhân viên y tế thôn, bản, cô đỡ thôn, bản và lực lượng dân số tại cơ sở. Tuy nhiên, các đại biểu nhận định, việc tổ chức thực hiện cần tiếp tục được theo dõi, tổng hợp cụ thể theo từng địa phương, nhất là số người đủ điều kiện hưởng, số đã được phê duyệt, bố trí kinh phí và thực tế được chi trả. Đây là lực lượng trực tiếp bám địa bàn, có vai trò quan trọng trong truyền thông, quản lý thai, chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em và kết nối người dân với trạm y tế. Vì vậy, cần bảo đảm việc sắp xếp thôn, bản và bố trí kinh phí không làm gián đoạn chế độ, chính sách cũng như ảnh hưởng đến hoạt động thường xuyên của lực lượng này.

Không tinh giản cơ học ở địa bàn đang thiếu nhân lực

Từ những thực tế trên, các đại biểu thẳng thắn chỉ ra, nguồn lực và điều kiện thực hiện còn chưa tương xứng với mục tiêu. Theo đó, y tế cơ sở còn thiếu nhân lực, trang thiết bị, hạ tầng số và kinh phí hoạt động. Nhiều địa phương khó tự cân đối kinh phí cho các nhiệm vụ có phạm vi toàn dân. Đối với vùng dân tộc thiểu số và miền núi, phụ thuộc vào khả năng tự cân đối ngân sách địa phương sẽ làm giảm tính thực chất của nguyên tắc ưu tiên.

Do vậy, Bộ Y tế cần tập trung hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành các Nghị định còn lại để triển khai Nghị quyết số 261/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân, bảo đảm tiến độ, trong đó ưu tiên các chính sách tác động trực tiếp đến người dân và đội ngũ y tế cơ sở.

Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry phát biểu tại Phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Đáng lưu ý, khi quyết định dự toán ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công, Hội đồng Dân tộc đề nghị, cần quan tâm ưu tiên nguồn lực tăng cường hạ tầng y tế cơ sở tại vùng đặc biệt khó khăn.

Bộ Y tế tiếp tục rà soát, hoàn thiện mô hình tổ chức y tế cơ sở, định mức nhân lực, trang thiết bị và Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; thống kê đầy đủ nhu cầu nhân lực còn thiếu theo từng tuyến, địa bàn và vị trí việc làm.

Hội đồng Dân tộc đề nghị, Bộ Y tế quan tâm mở rộng đào tạo theo địa chỉ sử dụng, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế, vị trí việc làm và trách nhiệm phục vụ sau đào tạo. Đồng thời, bảo đảm việc thực hiện chế độ, chính sách đối với nhân viên y tế thôn, bản, cô đỡ thôn, bản, cộng tác viên dân số được kịp thời, liên tục, không bị gián đoạn trong quá trình sắp xếp tổ chức và địa bàn.

Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ Y tế rà soát biên chế, vị trí việc làm, cơ chế tuyển dụng và phân định trách nhiệm quản lý trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; không thực hiện tinh giản cơ học ở địa bàn đang thiếu nhân lực y tế; tăng cường năng lực cán bộ phụ trách giáo dục, y tế cấp xã.