Hội An sẽ 'siết' vấn đề gì?

Đô thị cổ Hội An về đêm

Để đảm bảo tính thống nhất trong công tác quản lý đô thị cổ Hội An, UBND thành phố Đà Nẵng đã giao Sở VHTTDL phối hợp với Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An cùng các đơn vị, xã phường xây dựng dự thảo Quy chế bảo vệ đô thị cổ Hội An mới (gọi tắt Quy chế), thay thế Quy chế đã ban hành, tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ hơn, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn nguyên vẹn giá trị di sản với nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và đời sống cộng đồng cư dân địa phương.

Tăng cường quản lý, bảo vệ cảnh quan phố cổ

Theo dự thảo, Quy chế tập trung về việc tăng cường quản lý không gian kiến trúc và cảnh quan đô thị. Chú trọng gắn liền giữa bảo tồn di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu. Đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn và phát triển bền vững, giữa giữ gìn nguyên vẹn giá trị đô thị cổ.

Dự thảo đưa ra nhiều quy định mới trong hoạt động tu bổ, tôn tạo, xây dựng trong khu phố cổ. Với các công trình, hạng mục công trình, kể cả các vật dụng lắp đặt, trưng bày làm phá vỡ cảnh quan khu phố cổ hoặc xâm phạm di tích đều không được phép thực hiện, nếu đã có thì phải giải tỏa hoặc phục hồi, phục chế hay cải tạo theo nguyên tắc hài hòa với cảnh quan.

Đối với di tích loại đặc biệt và loại I, khi tu bổ cần đảm bảo giữ công năng vốn có của từng bộ phận và toàn bộ công trình, bảo tồn nguyên trạng các yếu tố gốc, không gian thờ tự. Trường hợp bắt buộc phải thay thế một bộ phận cũ, vật liệu cũ bằng một bộ phận mới, vật liệu mới thì thực hiện trên cơ sở đảm bảo tính cần thiết, tính khoa học của việc thay thế và đảm bảo tính chính xác từng chi tiết của các “yếu tố mới” so với các “yếu tố gốc”.

Quy chế cũng yêu cầu bảo tồn các yếu tố gốc của phố cổ như chiều cao công trình, màu sắc, bố cục kiến trúc và không gian cảnh quan. Các quy định cụ thể đối với biển hiệu, mái che, hệ thống chiếu sáng, vật liệu xây dựng và màu sắc công trình nhằm giữ sự đồng bộ cho không gian phố cổ. Nhấn mạnh việc sử dụng mái ngói âm dương đất nung nhằm giữ gìn đặc trưng kiến trúc truyền thống của phố cổ Hội An…

Không chỉ tập trung khu vực lõi di sản, dự thảo cũng quy định việc quản lý xây dựng tại các khu vực liên quan nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa vùng đệm với khu phố cổ, hạn chế nguy cơ hình thành các công trình có kiến trúc lệch pha hoặc tác động tiêu cực đến cảnh quan chung.

Cùng với đó là các quy định về quản lý và bảo tồn di sản tư liệu gồm sắc phong, văn bia, tài liệu Hán Nôm, mộc bản và các hiện vật có giá trị lịch sử liên quan đến đô thị cổ Hội An. Công tác số hóa dữ liệu di sản cũng được đặt ra nhằm phục vụ lưu trữ và nghiên cứu lâu dài.

Hài hòa giữa bảo tồn di sản và sinh kế

Dự thảo đưa ra các quy định hoạt động kinh doanh, trưng bày, quảng cáo trong khu phố cổ. Trong đó quy định rõ các ngành, nghề được phép kinh doanh trong khu phố cổ, nhưng đảm bảo không ảnh hưởng xấu và làm giảm giá trị khu phố cổ. Việc buôn bán hàng rong, vỉa hè phải thực hiện theo đúng quy định pháp luật; riêng trong khu vực I chỉ được thực hiện theo đề án được phê duyệt.

Đặc biệt khuyến khích việc duy trì, khôi phục hoạt động kinh doanh các mặt hàng truyền thống của các thương hiệu nổi tiếng có từ trước năm 1975 nhằm giữ lại nét đặc trưng trong đời sống thương mại và văn hóa của phố cổ Hội An.

Bên cạnh việc kiểm soát các hoạt động kinh doanh có nguy cơ ảnh hưởng đến cảnh quan phố cổ, Quy chế cũng định hướng ưu tiên các ngành nghề mang bản sắc văn hóa truyền thống của Hội An.

Các nhóm ngành được khuyến khích phát triển trong khu vực I và IIA gồm hoạt động sáng tác, hội họa, điêu khắc, biểu diễn nghệ thuật cổ truyền Việt Nam, nhạc cổ điển, nhạc thính phòng; hoạt động bảo tồn, bảo tàng, phục chế di vật, di tích cùng các loại hình dịch vụ ẩm thực truyền thống như nhà hàng Việt, Hoa, Nhật mang đặc trưng văn hóa địa phương.

Nhiều ngành nghề có nguy cơ tác động đến không gian di sản hoặc gây áp lực lên hạ tầng phố cổ được đưa vào danh mục không được phép hoặc hạn chế phát triển trong một số khu vực như kinh doanh karaoke, vũ trường, vật liệu xây dựng, phế liệu, xăng dầu và một số loại hình dịch vụ lưu trú.

Việc tổ chức kinh doanh trong khu phố cổ thực hiện đầy đủ, đảm bảo các quy định về sử dụng, tu bổ, tôn tạo di tích; kinh doanh đúng ngành, nghề đăng ký; thực hiện đúng quy định về đảm bảo an toàn phòng chống cháy nổ; vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm,…

Đề cao vai trò, trách nhiệm cộng đồng

Một điểm đặc biệt trong dự thảo Quy chế là việc xác định cộng đồng cư dân và chủ sở hữu di tích là chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ di sản. Qua đó, đề cao vai trò của cộng đồng, xem đây là yếu tố quan trọng, then chốt trong công tác bảo tồn bền vững, lâu dài di sản.

Cộng đồng và chủ sở hữu di tích chịu trách nhiệm chính về mọi sự hư hỏng, sai lệch, giảm giá trị của di tích do mình sở hữu, sử dụng. Phối hợp với cơ quan nhà nước trong việc bảo vệ đô thị cổ; giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội và môi trường du lịch. Được quyền tổ chức các loại hình dịch vụ hợp pháp để phục vụ du khách nhưng không làm ảnh hưởng đến cảnh quan, di tích. Trong quá trình hoạt động tránh các hành động chèo kéo, buộc du khách mua dịch vụ, hàng hóa của mình một cách không tự nguyện và phải thực hiện đúng các quy tắc ứng xử văn minh du lịch theo quy định.

Quy chế cũng xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý và cộng đồng cư dân trong công tác bảo tồn. Theo đó, Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An là cơ quan tham mưu và tổ chức thực hiện công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản; đồng thời phối hợp thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến quản lý di sản trong Khu phố cổ Hội An.