Giá trị mới của bã sả chanh

Từ vùng nguyên liệu đến vòng tuần hoàn giá trị

Khi nhắc đến tinh dầu, phần lớn người tiêu dùng chỉ nhìn thấy sản phẩm cuối cùng trên kệ hàng. Nhưng với anh Trần Lâm, nhà sáng lập Julyhouse, câu chuyện thực sự bắt đầu từ vùng nguyên liệu.

Doanh nghiệp đầu tư vùng trồng sả chanh tại Bà Rịa - Vũng Tàu, đồng thời hợp tác với nhiều vùng nguyên liệu trên cả nước để xây dựng nguồn cung có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Chia sẻ với TheLEADR, anh Lâm cho biết cây sả chanh được chăm sóc trong khoảng 45 - 60 ngày trước khi thu hoạch nhằm đảm bảo hàm lượng tinh dầu phù hợp cho quá trình chưng cất. Phần lá sau đó được đưa vào quy trình chiết xuất để tạo ra tinh dầu nguyên chất phục vụ các dòng sản phẩm chăm sóc gia đình và không gian sống.

Toàn bộ quy trình từ vùng trồng đến chiết xuất đều được kiểm soát chặt chẽ nhằm đảm bảo chất lượng ổn định và tính minh bạch của sản phẩm.

Tuy nhiên, với anh, giá trị của cây sả chanh không chỉ dừng lại ở việc khai thác tinh dầu. Bởi trong ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), người tiêu dùng ngày nay không chỉ quan tâm đến công dụng hay giá bán của sản phẩm mà còn chú ý nhiều hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và những gì xảy ra sau khi sản phẩm hoàn thành vòng đời.

Nguồn nguyên liệu sả chanh được quản lý từ khâu canh tác đến chiết xuất để đảm bảo chất lượng ổn định. Ảnh: Quỳnh Anh

Sự thay đổi đó đang thúc đẩy doanh nghiệp nhìn lại cách sử dụng tài nguyên và tổ chức sản xuất. Với Julyhouse, vòng tuần hoàn từ bã sả chanh là một ví dụ cho cách doanh nghiệp mở rộng giá trị từ cùng một nguồn nguyên liệu thay vì xem phần còn lại sau sản xuất đơn thuần là chất thải.

Mô hình này không chỉ giúp giảm lượng chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất mà còn mở rộng vòng đời của nguyên liệu. Thay vì trở thành phế phẩm sau khi chiết xuất tinh dầu, bã sả chanh tiếp tục được tận dụng làm giá thể trồng nấm và sau đó chuyển hóa thành phân hữu cơ, tạo nên một vòng tuần hoàn khép kín. Điều này không chỉ giảm áp lực lên hệ thống xử lý rác thải mà còn góp phần hạn chế phát thải ra môi trường tự nhiên.

Theo đại diện Julyhouse, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở việc giảm tác động đến môi trường mà còn ở khả năng gia tăng tính minh bạch của sản phẩm. Khi người tiêu dùng hiểu rõ nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và cách doanh nghiệp sử dụng tài nguyên, họ có xu hướng tin tưởng và gắn bó với thương hiệu lâu dài hơn.

Đây cũng là cách doanh nghiệp thể hiện năng lực chuyên môn, sự am hiểu về nguyên liệu và trách nhiệm đối với từng sản phẩm được đưa ra thị trường.

Biến phụ phẩm thành lợi thế cạnh tranh

Dưới góc nhìn của anh Lâm, kinh tế tuần hoàn không chỉ là câu chuyện môi trường mà còn là bài toán tạo giá trị và xây dựng lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Anh cho rằng rất khó để một mô hình phát triển bền vững có thể tồn tại lâu dài nếu không tạo ra hiệu quả kinh tế.

"Doanh nghiệp phải sống được trước, sau đó mới có thể tạo ra những tác động lớn hơn cho môi trường và xã hội", anh nhấn mạnh.

Vì vậy, Julyhouse không đánh giá thành công của mô hình tuần hoàn bằng việc tận dụng được bao nhiêu phụ phẩm, mà bằng khả năng tạo ra những sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao hơn.

Anh chia sẻ rằng trong quá trình chưng cất tinh dầu, ngoài sản phẩm chính còn xuất hiện hai dòng phụ phẩm là nước cất tinh dầu và bã sả chanh. Với nhiều đơn vị, đây có thể là phần còn lại cần xử lý sau sản xuất. Nhưng với anh Lâm, đó lại là điểm khởi đầu cho những hướng phát triển mới.

Nước cất tinh dầu được sử dụng làm nền cho các sản phẩm chăm sóc nhà cửa như nước lau sàn hay dung dịch lau nhanh. Trong khi đó, bã sả chanh tiếp tục được nghiên cứu để ứng dụng vào các sản phẩm tỏa hương, vật phẩm trang trí, giá thể trồng nấm và cuối cùng quay trở lại đất dưới dạng phân hữu cơ.

Trong ngành tinh dầu và sản phẩm khuếch tán hương thơm, hiệu quả lan tỏa mùi hương luôn là một bài toán khó. Trong quá trình nghiên cứu, đội ngũ Julyhouse nhận thấy cấu trúc tự nhiên của bã sả chanh sau chưng cất có khả năng giữ và giải phóng mùi hương tốt hơn so với nhiều vật liệu nền thông thường.

Từ đó, phụ phẩm này được ứng dụng như một vật liệu mang hương trong các dòng sản phẩm tỏa hương của doanh nghiệp.

Theo anh Lâm, điều cốt lõi không nằm ở việc kéo dài vòng đời của nguyên liệu mà ở khả năng tìm ra những giá trị mới từ các nguồn tài nguyên chưa được khai thác đúng mức.

Anh Trần Lâm, nhà sáng lập Julyhouse. Ảnh: Quỳnh Anh

"Nếu chỉ cố gắng tận dụng phụ phẩm để giảm bỏ đi, chúng ta vẫn đang giải quyết bài toán chất thải. Nhưng nếu nhìn phụ phẩm như một nguồn nguyên liệu có thể tạo ra sản phẩm mới, giải quyết nhu cầu thực tế của khách hàng và mang lại giá trị kinh tế, thì đó là một câu chuyện hoàn toàn khác", anh nói.

Điều Julyhouse hướng tới không phải là tận dụng được một loại phụ phẩm mà là tìm ra lời giải cho những nhu cầu thực tế của thị trường bằng những nguồn lực vốn bị bỏ quên. Đây mới là bản chất của kinh tế tuần hoàn: tạo ra giá trị mới thay vì chỉ kéo dài vòng đời của nguyên liệu.

Tuy nhiên, để biến những ý tưởng đó thành sản phẩm thương mại không phải là câu chuyện đơn giản. Anh lấy ví dụ với nước cất tinh dầu. Loại nguyên liệu này được tạo ra ngay tại vùng nguyên liệu. Nếu vận chuyển đến các nhà máy gia công ở xa, chi phí logistics sẽ làm mất đi hiệu quả kinh tế của mô hình. Vì vậy, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống sản xuất ngay tại nông trại với tổng vốn gần 2 tỷ đồng.

Trước mỗi quyết định đầu tư, doanh nghiệp phải trả lời được ba câu hỏi: thị trường có nhu cầu hay không, mô hình có thể mở rộng quy mô hay không và liệu nó có tạo ra lợi thế cạnh tranh thực sự hay không. Đây mới là bản chất của kinh tế tuần hoàn, tạo ra giá trị mới thay vì chỉ kéo dài vòng đời của nguyên liệu.

"Kinh tế tuần hoàn chỉ thực sự bền vững khi vừa tạo ra giá trị cho môi trường, giá trị cho khách hàng và đồng thời tạo ra hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp", anh nhận định.

Từ kinh nghiệm xây dựng vòng tuần hoàn với sả chanh, Julyhouse đang tiếp tục áp dụng cách tiếp cận này với nhiều nguyên liệu khác, trong đó có hạt mắc ca.

Thay vì chỉ kinh doanh nguyên liệu thô, doanh nghiệp phát triển dòng sản phẩm Macaland với định hướng nghiên cứu và ứng dụng các hoạt chất từ mắc ca vào các sản phẩm chăm sóc cá nhân và mỹ phẩm.

Thực tế cho thấy dư địa của tài nguyên bản địa không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở khả năng chế biến sâu, nghiên cứu ứng dụng và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Khi đó, những gì từng được xem là phụ phẩm hay nguyên liệu thô có thể trở thành nền tảng cho tăng trưởng và đổi mới sáng tạo trong dài hạn.