'Có mắm là có Tết'

Món thịt heo ngâm mắm là món ăn đặc trưng ngày Tết của người dân miền Trung. Ảnh: H.V

Mắm và ký ức Tết nhà

Năm nào cũng vậy, độ đầu tháng Chạp khi cội mai già trước sân được lặt trụi lá, chị Phan Thị Thu Sương (48 tuổi, phường Hải Châu) lại chuẩn bị các nguyên vật liệu để làm món ăn ngày Tết. Nào lá chuối, đậu xanh gói bánh tét hay vài ký gừng, dừa để làm các loại mứt… Quan trọng hơn, chị có thói quen đặt mua nước mắm truyền thống từ người quen để chế biến các món ăn mặn.

Chị Sương còn nhớ những ngày Tết xưa, mẹ luôn dành dụm khoản tiền để mua vài chai nước mắm. Thậm chí, mẹ dành vị trí đẹp nhất trong chiếc chạn gỗ để cất những chai mắm có màu nâu cánh gián. Và những ngày Tết, ba anh em chị được tận hưởng món củ kiệu ngâm mắm chế biến từ giọt nước mắm mặn mòi khó có món ngon vật lạ nào sánh bằng. Bây giờ, ở cái tuổi thất thập cổ lai hy, lúc nhớ lúc quên nhưng mẹ vẫn giữ thói quen xưa và căn dặn các con mua nước mắm để dành ăn Tết.

Với chị, nước mắm ngon nhất là loại nước mắm được làm từ 3 phần cá - 1 phần muối và khi ăn phải để nguyên bản. Ngon hơn khi kết hợp muối, đường, chút dấm và vài củ cà rốt, su hào để làm nên món kiệu, một món ăn kèm không thể thiếu trong mâm cơm ngày Tết.

Chị bộc bạch, nhờ sự biến tấu này, mỗi khi ăn kiệu, chị cảm nhận rõ củ kiệu giòn tan hòa quyện chút ngọt ngào của đường, chút chua nhẹ của giấm và mặn mòi của mắm, làm thức tỉnh mọi giác quan và tạo ra dư vị thật khó diễn tả.

Giống chị Sương, trong căn bếp nhỏ của chị Nguyễn Thị Nguyệt Anh (35 tuổi, phường Ngũ Hành Sơn) ngày cận Tết, những chai nước mắm truyền thống ngon lành được bày biện tinh tươm, gọn gàng. Bởi chị quan niệm, có mắm là có Tết. Nếu thiếu nước mắm, Tết dường như mất đi hương vị vẹn tròn vốn có.

Chị Anh cho biết, mọi món ăn đều có sự hiện diện của nước mắm từ xào, kho, chiên đến ướp thịt, kho cá… Nhất là, món thịt heo ngâm mắm. Một trong những món ăn đặc trưng ngày Tết mà các thành viên trong gia đình đều yêu thích. Chị cho rằng, Tết đến, chẳng cần gì cao sang, chỉ cần được ăn món thịt heo ngâm mắm cuốn với ngò rí, xà lách hay húng quế bỗng thấy lòng dạ lâng lâng sung sướng.

“Không chỉ ngày Tết, những ngày trong năm, tôi thỉnh thoảng làm thịt heo ngâm mắm cho mọi người trong gia đình thưởng thức. Thế nhưng, món ăn này phải ăn vào ngày Tết mới thấy ngon, thấy thấm”, chị Anh vui vẻ chia sẻ.

Sợi dây kết nối

Với chị Nguyễn Thị Thu Hà (31 tuổi, phường An Hải) thì nước mắm như là sợi dây kết nối quê hương trong những ngày chị đi du học tại Hàn Quốc.

Cứ mỗi mùa Tết đến, chị và những du học sinh tại xứ sở kim chi cùng nhau chế biến món ăn Việt từ nước mắm như kiệu ngâm mắm, thịt kho tàu... Được nếm vị mắm quê hương, được hít hà hương vị món ăn Việt trong những ngày Tết giúp chị vơi bớt nỗi nhớ nhà, nhớ người thân. Chị còn tự hào khi giới thiệu nước mắm truyền thống Việt đến những người bạn Hàn.

Thật vậy, chẳng cần cao lương mỹ vị hay mâm cao cỗ đầy, các món kiệu ngâm mắm hay thịt heo ngâm mắm trong bữa cơm ngày Tết như là tác phẩm nghệ thuật giúp người thưởng lãm được thỏa mãn vị giác lẫn thị giác. Có lẽ, khi đất trời vào xuân, tâm trí ai cũng vui vầy nên món ăn như chiều lòng người. Để rồi trong mỗi bữa ăn, món ăn nói riêng và nước mắm nói chung như sợi dây kết nối cảm xúc của tất cả thành viên trong gia đình.

Theo bà Nguyễn Thị Hoa (73 tuổi, phường Hải Vân), người con của làng nghề nước mắm Nam Ô nức tiếng và có kinh nghiệm làm mắm hơn nửa đời người, nước mắm không chỉ là cá, là muối mà còn là sự kết tinh của đất trời, nắng mưa lẫn sương sớm trong lành. Giống nhiều người bà, người mẹ, người chị khác, bà Hoa vẫn chắt chiu và nâng niu từng chai mắm như tài sản quý trong căn bếp còn loang làn khói những ngày Tết.

Bà Hoa cho hay, tự tay làm mắm gần đời người có lẽ nhưng nước mắm được chưng cất những ngày cận Tết dường như ngon hơn, đậm đà hơn. Với bà, nước mắm không chỉ kết nối người ăn lẫn người nấu mà còn kết nối một cộng đồng, hồn cốt quê hương.

HUỲNH VŨ