Chuyển đổi số với hợp tác xã không nên bắt đầu từ việc mua thêm phần mềm hay thiết bị, mà phải bắt đầu từ dữ liệu, bài toán quản trị và nhu cầu thị trường.
Dù đã có những chuyển biến nhất định nhưng chỉ số trưởng thành chuyển đổi số của các hợp tác xã (HTX) hiện vẫn dừng ở mức khởi điểm do điểm nghẽn về dữ liệu và năng lực quản trị. Để tháo gỡ bài toán "sinh tồn" này, việc xây dựng một hệ sinh thái chuyển đổi số dùng chung cùng lộ trình thực chất là giải pháp then chốt giúp HTX nâng cao hiệu quả và mở rộng thị trường.
Bán hàng trực tuyến không chỉ là đưa sản phẩm lên mạng xã hội hay tổ chức livestream, mà đòi hỏi HTX phải chuẩn hóa sản phẩm, dữ liệu, quy trình giao nhận và năng lực quản trị. Thực tiễn hỗ trợ HTX tại Quảng Trị cho thấy, muốn biến lượt xem thành đơn hàng và mở rộng thị trường, cần chuẩn bị đồng bộ từ khâu sản xuất đến bán hàng.
Hợp tác xã nền tảng số có thể giúp hộ kinh doanh, người lao động tự do và nhà sản xuất nhỏ cùng sở hữu công nghệ, kiểm soát dữ liệu và giữ lại phần lớn hơn giá trị do mình tạo ra. Nhưng những sáng kiến này khó có thể tự lớn lên nếu phải một mình xây dựng phần mềm, tìm vốn và cạnh tranh với các nền tảng đã chiếm lĩnh thị trường. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, điều quyết định không chỉ là một ứng dụng tốt mà là một hệ sinh thái chính sách đủ sức nuôi dưỡng mô hình từ thử nghiệm đến quy mô.
Hợp tác xã nền tảng số đang được thử nghiệm dưới nhiều hình thức - từ những cửa hàng nhỏ ở Ấn Độ, đội ngũ giao hàng bằng xe đạp tại châu Âu đến các văn phòng tư vấn thuế ở Đức và cộng đồng ngư dân Mỹ Latin; không phải mô hình nào cũng thành công, nhưng mỗi “phòng thí nghiệm” đều cho thấy khả năng công nghệ có thể giúp những người sản xuất nhỏ liên kết và mở rộng thị trường mà không nhất thiết trao toàn bộ quyền kiểm soát cho một nền tảng tập trung.
Trong nền kinh tế số, một cửa hàng nhỏ, người lái xe hay hộ sản xuất có thể tiếp cận khách hàng chỉ bằng một chiếc điện thoại. Nhưng sự thuận tiện ấy thường đi kèm nghịch lý - họ hoạt động trên nền tảng nhưng gần như không có quyền quyết định phí dịch vụ, cách phân phối đơn hàng hay việc dữ liệu được sử dụng ra sao. Hợp tác xã nền tảng số mở ra một cách tổ chức khác, nơi những người tạo ra giá trị cùng sở hữu và quản trị hạ tầng kết nối họ với thị trường.