Bệnh thận mạn, khi nào cần dùng statin?

1. Vì sao người mắc bệnh thận mạn có nguy cơ tim mạch cao?

Bệnh thận mạn không chỉ làm suy giảm chức năng lọc của thận mà còn là một yếu tố nguy cơ tim mạch độc lập. Ngay từ giai đoạn sớm, người bệnh đã có thể xuất hiện nhiều rối loạn như viêm mạn tính, stress oxy hóa, rối loạn chuyển hóa lipid, tăng huyết áp, tổn thương nội mô mạch máu và vôi hóa thành mạch. Những thay đổi này thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy tim.

Ngoài ra, nhiều người mắc bệnh thận mạn đồng thời bị đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu. Khi các yếu tố nguy cơ này cùng tồn tại, nguy cơ biến cố tim mạch càng gia tăng. Thực tế, không ít người bệnh tử vong do các biến cố tim mạch trước khi tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối.

Chính vì vậy, kiểm soát rối loạn mỡ máu là một trong những mục tiêu quan trọng trong điều trị bệnh thận mạn nhằm giảm nguy cơ biến cố tim mạch lâu dài.

Bệnh thận mạn không chỉ làm suy giảm chức năng lọc của thận mà còn là một yếu tố nguy cơ tim mạch độc lập. Ảnh: AI.

2. Khi nào người mắc bệnh thận mạn cần dùng statin?

Theo hướng dẫn của Hiệp hội Cải thiện kết quả toàn cầu về bệnh thận (KDIGO), quyết định sử dụng statin ở người mắc bệnh thận mạn chủ yếu dựa trên nguy cơ tim mạch, không chỉ dựa vào nồng độ cholesterol LDL.

Ở người từ 50 tuổi trở lên mắc bệnh thận mạn nhưng chưa phải điều trị thay thế thận, statin thường được khuyến cáo nếu không có chống chỉ định. Với người dưới 50 tuổi, bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị khi có thêm các yếu tố nguy cơ như đái tháo đường, tăng huyết áp, albumin niệu, bệnh tim mạch do xơ vữa hoặc nguy cơ tim mạch cao.

Điều này có nghĩa là nhiều người mắc bệnh thận mạn vẫn có thể được chỉ định statin ngay cả khi cholesterol LDL chưa tăng nhiều. Mục tiêu của điều trị không chỉ là hạ cholesterol mà quan trọng hơn là giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong do bệnh tim mạch.

3. Cách chọn statin phù hợp

Việc lựa chọn statin cần dựa trên giai đoạn bệnh thận, nguy cơ tim mạch, chức năng gan và các thuốc người bệnh đang sử dụng.

- Atorvastatin là một trong những statin được sử dụng phổ biến ở người mắc bệnh thận mạn vì hầu như không cần điều chỉnh liều theo chức năng thận.

- Rosuvastatin có hiệu quả hạ cholesterol LDL mạnh nhưng cần thận trọng ở người suy giảm chức năng thận nặng. Với người có độ thanh thải creatinin dưới 30 mL/phút và chưa lọc máu, liều rosuvastatin thường không nên vượt quá 10 mg mỗi ngày.

- Pravastatin và fluvastatin ít tương tác qua hệ enzym CYP3A4 nên có thể phù hợp hơn với người phải sử dụng nhiều thuốc hoặc người ghép thận.

Ở người cao tuổi, người suy dinh dưỡng hoặc mắc nhiều bệnh lý, bác sĩ thường lựa chọn liều khởi đầu ở mức vừa phải rồi điều chỉnh dần theo đáp ứng điều trị thay vì dùng liều cao ngay từ đầu.

Người mắc bệnh thận mạn cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ khi dùng statin. Ảnh: AI.

4. Những lưu ý khi sử dụng statin ở người mắc bệnh thận mạn

Mặc dù statin mang lại nhiều lợi ích trong phòng ngừa biến cố tim mạch, người mắc bệnh thận mạn cần sử dụng thuốc đúng chỉ định và được theo dõi phù hợp để bảo đảm hiệu quả cũng như hạn chế tác dụng không mong muốn.

Một số điểm cần lưu ý gồm:

- Nguy cơ tương tác thuốc cao hơn: Người mắc bệnh thận mạn thường phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Simvastatin, lovastatin và atorvastatin có thể tương tác với kháng sinh nhóm macrolid, thuốc kháng nấm nhóm azole, một số thuốc kháng virus, cyclosporine, diltiazem, verapamil hoặc amiodarone, làm tăng nguy cơ đau cơ, tăng men cơ và tiêu cơ vân. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc tạm ngừng statin hoặc chuyển sang pravastatin hay fluvastatin là những statin ít tương tác thuốc hơn.

- Không phối hợp statin với gemfibrozil: Phối hợp này làm tăng đáng kể nguy cơ bệnh cơ và tiêu cơ vân. Nếu triglycerid tăng rất cao cần điều trị bằng fibrat, fenofibrate thường được ưu tiên hơn nhưng vẫn phải điều chỉnh liều theo chức năng thận và theo dõi chặt chẽ.

- Không khởi trị statin thường quy ở người đã chạy thận nhân tạo: Theo hướng dẫn KDIGO, người đã lọc máu chu kỳ nếu trước đó chưa từng dùng statin thì không được khuyến cáo bắt đầu điều trị thường quy. Tuy nhiên, nếu đã sử dụng statin từ trước khi chạy thận và dung nạp tốt thì thường vẫn tiếp tục điều trị.

- Theo dõi chủ yếu bằng triệu chứng lâm sàng:Trước khi điều trị, người bệnh nên được kiểm tra men gan để có giá trị nền. Trong quá trình sử dụng statin, không cần xét nghiệm men gan hoặc men cơ định kỳ nếu không có triệu chứng bất thường. Người bệnh cần đi khám nếu xuất hiện đau cơ, yếu cơ, chuột rút nhiều hoặc nước tiểu sẫm màu.

Cần lưu ý đau cơ ở người mắc bệnh thận mạn cũng có thể liên quan đến thiếu vitamin D, suy giáp hoặc hội chứng urê huyết, vì vậy cần được bác sĩ đánh giá toàn diện.

- Statin chỉ là một phần trong điều trị toàn diện: Thuốc không thể thay thế việc kiểm soát huyết áp, đường huyết, bỏ thuốc lá, hạn chế muối, duy trì cân nặng hợp lý và sử dụng các thuốc bảo vệ tim, thận khi có chỉ định. Đồng thời, người bệnh cần điều trị đầy đủ thiếu máu, rối loạn khoáng chất và xương cũng như kiểm soát tình trạng quá tải dịch.

- Người bệnh không nên tự ý sử dụng hoặc ngừng statin: Việc điều trị cần được cá thể hóa theo giai đoạn bệnh, nguy cơ tim mạch và các bệnh lý đi kèm. Khi được sử dụng đúng đối tượng, đúng thời điểm và đúng liều, statin vẫn là một trong những biện pháp hiệu quả nhất giúp giảm nguy cơ biến cố tim mạch ở người mắc bệnh thận mạn.