Vì sao nhiều người già quên nhanh nhưng không mắc Alzheimer?

Suy giảm trí nhớ là nỗi lo phổ biến của nhiều người khi bước qua tuổi 60. Không ít gia đình hoang mang khi thấy người thân hay quên, nhầm lẫn sự kiện gần đây, lặp lại câu hỏi quen thuộc và lập tức nghĩ đến Alzheimer. Tuy nhiên, theo các chuyên gia thần kinh, không phải mọi trường hợp suy giảm trí nhớ sớm ở người cao tuổi đều do Alzheimer, thậm chí nhiều tình trạng có thể cải thiện nếu được phát hiện đúng nguyên nhân.

Suy giảm trí nhớ không phải lúc nào cũng là bệnh lý nguy hiểm

Ở người lớn tuổi, não bộ trải qua quá trình lão hóa tự nhiên. Sự thay đổi này khiến tốc độ xử lý thông tin chậm hơn, khả năng ghi nhớ không còn nhanh nhạy như thời trẻ. Đây là hiện tượng sinh lý bình thường, khác với các bệnh lý sa sút trí tuệ.

Điểm khác biệt quan trọng là người lão hóa não bình thường vẫn duy trì được sinh hoạt hàng ngày, không mất khả năng tự chăm sóc hay định hướng. Họ có thể quên một cuộc hẹn nhưng vẫn nhớ đường về nhà, vẫn quản lý tài chính và giao tiếp xã hội tương đối ổn định.

Người cao tuổi nên được kiểm tra trí nhớ định kỳ để phân biệt lão hóa bình thường và bệnh lý thần kinh. Hình minh họa

Suy giảm nhận thức nhẹ – "vùng xám" dễ bị hiểu nhầm

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của suy giảm trí nhớ sớm ở người trên 60 tuổi là suy giảm nhận thức nhẹ. Đây là tình trạng trí nhớ, sự tập trung hoặc khả năng tư duy kém hơn so với người cùng độ tuổi, nhưng chưa đủ nghiêm trọng để chẩn đoán Alzheimer hay sa sút trí tuệ.

Người mắc suy giảm nhận thức nhẹ thường than phiền về việc hay quên, khó tập trung, khó xử lý thông tin mới, nhưng vẫn sinh hoạt tương đối độc lập. Đáng chú ý, không phải tất cả các trường hợp đều tiến triển thành Alzheimer. Nhiều người duy trì trạng thái ổn định trong nhiều năm nếu được theo dõi và điều chỉnh lối sống phù hợp.

Tổn thương mạch máu não – nguyên nhân âm thầm nhưng phổ biến

Một nguyên nhân khác thường bị bỏ qua là suy giảm nhận thức do mạch máu não. Tình trạng này xảy ra khi não bộ bị ảnh hưởng bởi tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, xơ vữa động mạch hoặc các cơn thiếu máu não thoáng qua.

Không giống Alzheimer khởi phát âm thầm và tiến triển liên tục, suy giảm trí nhớ do mạch máu thường diễn ra theo từng giai đoạn, có thể nặng lên sau mỗi đợt tai biến nhỏ. Người bệnh thường gặp khó khăn trong lập kế hoạch, xử lý công việc, giảm khả năng tập trung hơn là mất trí nhớ thuần túy.

Trầm cảm ở người cao tuổi – "giả sa sút trí tuệ"

Trầm cảm ở người lớn tuổi có thể biểu hiện rất khác so với người trẻ. Thay vì buồn bã rõ rệt, nhiều người chỉ cảm thấy mệt mỏi, kém tập trung, giảm trí nhớ, chán ăn, mất ngủ. Điều này khiến không ít trường hợp bị nhầm lẫn với sa sút trí tuệ.

Điểm đáng lưu ý là suy giảm trí nhớ do trầm cảm có khả năng hồi phục nếu được điều trị đúng cách. Khi tâm trạng cải thiện, trí nhớ và khả năng nhận thức cũng có thể phục hồi đáng kể.

Thiếu vitamin và rối loạn chuyển hóa

Thiếu vitamin B12, rối loạn chức năng tuyến giáp, rối loạn điện giải hoặc tác dụng phụ của thuốc cũng có thể gây suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi. Đây là nhóm nguyên nhân quan trọng bởi có thể cải thiện rõ rệt sau khi điều trị.

Nhiều người lớn tuổi sử dụng cùng lúc nhiều loại thuốc điều trị bệnh mạn tính. Một số thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống dị ứng hoặc thuốc điều trị tim mạch có thể ảnh hưởng đến trí nhớ nếu dùng kéo dài.

Khi nào cần đi khám?

Các chuyên gia khuyến cáo, người trên 60 tuổi nên đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc lão khoa nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

– Quên các sự kiện gần đây ngày càng nhiều

– Lặp lại câu hỏi hoặc câu chuyện trong thời gian ngắn

– Khó tập trung, giảm khả năng lập kế hoạch

– Thay đổi tính cách, cảm xúc hoặc hành vi

– Người thân nhận thấy sự thay đổi rõ rệt so với trước

Việc thăm khám sớm giúp phân biệt giữa lão hóa bình thường, suy giảm nhận thức nhẹ hay các bệnh lý cần can thiệp y tế.

Vận động, giao tiếp xã hội và sinh hoạt tinh thần tích cực giúp làm chậm suy giảm trí nhớ sau tuổi 60. Hình minh họa

Làm gì để làm chậm suy giảm trí nhớ?

Dù nguyên nhân là gì, các chuyên gia đều thống nhất rằng lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ trí não. Người cao tuổi nên duy trì vận động thể chất đều đặn, kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết, ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc.

Bên cạnh đó, việc duy trì hoạt động trí tuệ như đọc sách, học kỹ năng mới, giao tiếp xã hội, tham gia sinh hoạt cộng đồng giúp tăng "dự trữ nhận thức", từ đó làm chậm quá trình suy giảm trí nhớ.

Suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi cần lưu ý gì?

Bs. Hà Hùn