Trà Phú Hội giữ mãi hồn quê

Ông Lê Danh (ở khu phố Phú Hội, phường Nhơn Trạch) thu hoạch trà tại vườn nhà.

Để tạo nên những mẻ trà tươi mới, người dân khu phố Phú Hội phải dậy sớm hái những búp trà non kịp phơi dưới nắng sớm, rồi kỳ công chế biến thành đặc sản có tiếng của Đồng Nai.

Chế biến công phu

Theo ông Lê Danh (ở khu phố Phú Hội, phường Nhơn Trạch): Vùng đất khu phố Phú Hội có địa hình bán sơn địa gò đồi và vùng trũng thấp với hệ thống kênh rạch chằng chịt. Do đó, đất cao trồng trà, cây ăn trái các loại, đất thấp trũng trồng lúa, sen.

Vùng đất Phú Hội xưa thuộc tổng Thành Tuy, huyện Long Thành, phủ Phước Long, trấn Biên Hòa. Vào năm 1928, chính quyền thuộc địa Pháp sáp nhập 2 làng Phú Mỹ, Mỹ Hội thành làng Phú Hội. Vì vậy, ông Lê Danh và những bậc cao niên ở Phú Hội cho rằng cây trà và nghề làm trà thủ công nơi vùng đất Phú Hội được hình thành từ đó. Cây trà Phú Hội được trồng độc canh, lẫn xen canh với nhiều cây ăn trái khác trong vườn nên gần như đất gò đều có cây trà.

“Nước Mạch Bà, trà Phú Hội” là câu nói dân gian tóm lược đặc trưng của trà Phú Hội, đó là loại trà này chỉ ngon nhất khi dùng “nước Mạch Bà” để pha. Đây là nguồn nước ngầm chảy qua vùng đất Phú Hội. Nguồn nước mát, sạch nuôi dưỡng cho những vườn trà, dùng để pha trà Phú Hội ngon hơn cả nước mưa, nước lọc như hiện nay.

Cách chế biến trà thủ công của người dân vùng đất Phú Hội song hành cùng với quá trình đưa cây trà vào trồng trên đất gò, đất vườn cao. Đến nay, cách thức chế biến trà Phú Hội thủ công vẫn không có sự thay đổi nhiều so với cách chế biến trước đây là mấy.

Theo đó, trà được thu hoạch vào mỗi buổi sáng, đem vào phơi nắng mai trên nia cho ráo sương, héo nhẹ rồi vò nát. Lại tiếp tục đem phơi nắng, rồi bỏ vào chảo gang to sao (sấy) và tiếp tục phơi, ướp… Công thức ủ trà Phú Hội với các loại lá như: ren, trà phật, dứa góp phần làm nên hương vị riêng cho từng mẻ trà Phú Hội. Sự công phu đó đòi hỏi công sức của các bà, các chị vùng đất Phú Hội khá nhiều.

Bà Lê Thị Thủy (ở khu phố Phú Hội) cho biết: Sự cần cù, chăm chỉ trong khâu chế biến trà Phú Hội thủ công luôn song hành với việc tỉ mỉ của đôi bàn tay phụ nữ ở vùng đất Phú Hội.

Trà Phú Hội tỏa hương xa

Khu phố Phú Hội hiện có gần 10ha trồng cây trà. Nhiều hộ trồng trà còn giữ được những gốc trà cổ thụ 60-80 năm tuổi của ông cha trong vườn. Ông Lê Văn Trình (ở khu phố Phú Hội) tỏ bày: Những cây trà lâu năm còn sót lại trong vườn trà tuy không nhiều, dần được thay thế bởi những cây trà có tuổi từ 5-10 năm trở lên.

Trà Phú Hội sau khi được vò, sao khô rồi bày ra nia phơi.

Cũng là trà nhưng cây trà ở các vùng khác như: Lâm Đồng, Thái Nguyên không trồng được trên đất Phú Hội. Để tái sinh vườn trà, người dân Phú Hội phải chọn những cây trà con mọc từ hạt trà của cây mẹ rụng. Cách tạo nhánh cho cây trà sau 4-5 năm thu hoạch búp là phải dùng rựa bén chặt 1 nhát thật ngọt. Dùng cưa hay kéo cắt sẽ làm cây chết hoặc tạo nhánh cằn cỗi, cây trà sẽ không cho được nhiều búp non tơ.

Còn ông Đặng Tư (ở khu phố Phú Hội) bộc bạch: Hiện gia đình ông có 2 sào trồng trà, mỗi tháng chỉ làm được trên chục ký trà thành phẩm. Giá trà Phú Hội loại 1 hiện tại khoảng 750-800 ngàn đồng/kg, loại 2 bán được nửa giá. Tuy nguồn thu từ trà không nhiều, nhưng đó là niềm vui của ông trong những năm tháng về hưu gắn với cây trà Phú Hội.

Trà Phú Hội không chỉ là thức uống, còn mang hồn quê của vùng đất Phú Hội anh hùng. Người con vùng đất Phú Hội làm ăn xa trong nước, nước ngoài vẫn không quên hương vị trà Phú Hội quê hương nên mỗi lần về thăm quê, thăm gia đình là có trà Phú Hội mang đi.

“Cũng là trà Phú Hội nhưng nước pha trà nơi trời Tây hay tỉnh khác vẫn không bằng nguồn nước Mạch Bà ở quê hương Phú Hội của tôi được” - ông Đào Văn Bình (Việt kiều Pháp về nước) tâm sự khi thưởng thức trà do người thân pha.

Trà Phú Hội vừa là thức uống bình dân của người làm ruộng vườn, công chức hành chính hoặc đặc sản đãi khách phương xa cùng ngồi bên nhau hàn huyên. Chính vì vậy, nhà vườn khu phố Phú Hội hiện đang tiếp tục phục hồi diện tích trồng trà, bảo tồn cách thức chế biến trà Phú Hội thủ công. Bên cạnh đó, trên địa bàn khu phố Phú Hội có cơ sở Trà Phúc Bảo với 2 sản phẩm được công nhận Chương trình Mỗi xã một sản phẩm OCOP 3 sao gồm: trà truyền thống và trà túi lọc, dễ dàng thông quan cửa khẩu nhờ rõ xuất xứ, nguồn gốc. Đây chính là niềm tự hào của người trồng, chế biến trà Phú Hội.

Để giữ hồn và lan tỏa thương hiệu trà Phú Hội, ông Nguyễn Huy Sang, Chủ tịch Hội Nông dân phường Nhơn Trạch bày tỏ: Thời gian qua, địa phương không ngừng củng cố mô hình tổ hợp tác, tiếp tục hỗ trợ người dân trồng trà cải tạo vườn tạp, trồng mới vườn trà. Cơ sở Trà Phúc Bảo sẽ tập trung vào việc chuẩn hóa khâu đóng gói, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, hướng tới các kênh thương mại điện tử và các hội chợ thương mại để quảng bá sâu rộng hơn. Cùng với đó, Hội Nông dân phường Nhơn Trạch tiếp sức cho người trồng và giữ hồn trà Phú Hội thông qua việc quảng bá sản phẩm, tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ nguồn vốn vay…