Thương mại toàn cầu thắng thế thuế quan

Thương mại toàn cầu năm 2025 vượt mốc 35.000 tỷ USD. Ảnh: AFP

Bứt phá lập kỷ lục mới

Khi Mỹ dựng “bức tường thuế quan” quanh nền kinh tế lớn nhất thế giới tháng 4/2025, tâm lý bi quan nhanh chóng lan rộng. Chủ nghĩa bảo hộ quay trở lại mạnh mẽ, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng hiện hữu, tất cả khiến nhiều người tin rằng thương mại toàn cầu sẽ khó tránh cú trượt dài. Tuy nhiên, thực tế năm 2025 cho thấy kịch bản trái ngược. Thay vì suy yếu, thương mại toàn cầu bứt phá ngoạn mục.

Theo Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và phát triển (UNCTAD), tổng kim ngạch thương mại toàn cầu năm 2025 lần đầu tiên vượt mốc 35.000 tỷ USD, tăng trưởng 7%, gấp đôi tốc độ năm 2024. Con số kỷ lục này minh chứng khả năng thích nghi linh hoạt của hệ thống thương mại toàn cầu trước những cú sốc chính sách. Đáng chú ý, động lực tăng trưởng không đến từ dịch vụ, lĩnh vực Mỹ có thặng dư lớn, mà đến từ thương mại hàng hóa vốn bị Washington nhắm tới trực diện. UNCTAD dự báo thương mại hàng hóa năm nay tăng khoảng 6%, cao gấp 3 lần năm trước.

Trung Quốc là ví dụ điển hình cho sự tái cấu trúc dòng thương mại. Dù xuất khẩu sang Mỹ trong 11 tháng của năm 2025 giảm gần 19%, Bắc Kinh vẫn ghi nhận thặng dư thương mại lên 1.000 tỷ USD, mức chưa từng có trong lịch sử thương mại toàn cầu. Khoảng trống từ thị trường Mỹ được nhanh chóng bù đắp bằng sự mở rộng sang các khu vực khác. Liên minh châu Âu (EU) tăng nhập khẩu hàng Trung Quốc 8,2%, ASEAN tăng 13,7% và châu Phi vọt lên 26,3%. Điều này cho thấy thương mại toàn cầu không biến mất trước thuế quan, mà dịch chuyển theo hướng linh hoạt hơn.

Động lực cốt lõi phía sau sức bật này là làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) và nhu cầu bùng nổ đối với chất bán dẫn. Các nước châu Á nổi lên như những trung tâm hưởng lợi rõ rệt. Đơn cử Malaysia, quốc gia đang trên đà đạt mốc 3.000 tỷ ringgit lần đầu tiên, ghi nhận thặng dư thương mại giai đoạn tháng 1 đến tháng 11/2025 tăng 10,7% lên 132,56 tỷ ringgit.

Reuters dẫn lời chuyên gia Jason Tuvey từ công ty nghiên cứu kinh tế vĩ mô Capital Economics (Anh) nhận định, nhu cầu đối với hàng hóa liên quan đến AI vẫn còn dư địa tăng mạnh trong ít nhất một năm tới, một đánh giá phản ánh niềm tin rằng công nghệ đang trở thành “bộ giảm xóc” của thương mại toàn cầu.

Thách thức vẫn hiện hữu

Theo Reuters, phía sau bức tranh tăng trưởng ấn tượng nói trên là những dấu hiệu cho thấy sự bền vững của xu hướng này vẫn đứng trước thử thách. Dữ liệu của UNCTAD cho thấy, tăng trưởng thương mại chậm lại rõ rệt trong quý 4/2025, chưa bằng một nửa so với quý 3/2025. Một phần quan trọng của sự bùng nổ đầu năm đến từ hiện tượng đẩy mạnh xuất khẩu sớm (front-loading) khi doanh nghiệp tranh thủ giao hàng trước để phòng ngừa rủi ro từ chính sách thương mại Mỹ.

Triển vọng năm 2026 vì thế được nhìn nhận thận trọng hơn. Quỹ Tiền tệ quốc tế và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế đều cảnh báo kinh tế toàn cầu có dấu hiệu giảm tốc, trong khi chi phí logistics và bất định chính sách tiếp tục đè nặng lên thương mại quốc tế. UNCTAD thẳng thắn cho rằng tăng trưởng thương mại toàn cầu năm tới sẽ “dịu lại”, trong bối cảnh rủi ro tích tụ.

The Straits Times dẫn lời ông Tommy Xie, Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô châu Á của Ngân hàng OCBC (Singapore) nhận định, mức thặng dư thương mại khoảng 1.000 tỷ USD của Trung Quốc khó duy trì lâu dài, đồng thời có thể khiến một số đối tác gia tăng biện pháp điều chỉnh để bảo vệ thị trường trong nước. Thực tế, một số động thái đã xuất hiện, như việc Mexico áp thuế đối với hơn 1.400 mặt hàng từ châu Á, nhằm kiềm chế làn sóng hàng hóa Trung Quốc tràn vào thị trường nội địa.

Năm 2025 cho thấy thế giới giao dịch nhiều hơn bao giờ hết. Kỷ lục tăng trưởng là minh chứng cho sức bền của hệ thống, song cũng nhắc nhở rằng giai đoạn phía trước đòi hỏi khả năng thích nghi sâu hơn, nơi ổn định và hợp tác quyết định quỹ đạo dài hạn của kinh tế thế giới.

THƯ LÊ