Thúc đẩy chủ quyền số

EU ban hành Luật bảo mật và quyền riêng tư dữ liệu mới. Ảnh minh họa: GDPR.EU

Đa dạng phương pháp

Chủ quyền số trở thành ưu tiên chiến lược khi dữ liệu là nguồn lực cốt lõi của nền kinh tế số. Theo Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế, nhiều nước ban hành quy định liên quan chủ quyền dữ liệu, trong đó yêu cầu một số loại dữ liệu quan trọng phải được lưu trữ trong lãnh thổ quốc gia hoặc tuân thủ tiêu chuẩn bảo mật và quản trị dữ liệu nghiêm ngặt.

Liên minh châu Âu (EU) là ví dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận cân bằng: giảm sự phụ thuộc nhà cung cấp công nghệ bên ngoài, đặc biệt các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ và Trung Quốc; đồng thời phát triển công nghệ chiến lược của mình. EU tập trung xây dựng chủ quyền số thông qua khuôn khổ pháp lý. Theo Euronews, các đạo luật như Quy định bảo vệ dữ liệu chung, Đạo luật dịch vụ số, tạo bộ quy tắc nhằm kiểm soát hoạt động của các nền tảng công nghệ lớn, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của người dân.

Cạnh đó, triển khai nhiều sáng kiến phát triển hạ tầng số mang tính tự chủ, tiêu biểu như điện toán đám mây GAIA-X, hướng tới xây dựng hệ sinh thái dữ liệu châu Âu an toàn, minh bạch, cho phép doanh nghiệp và tổ chức chia sẻ, khai thác dữ liệu theo tiêu chuẩn chung của châu Âu.

Mỹ lại có cách tiếp cận rất khác. Là cái nôi của nhiều công nghệ nền tảng, Mỹ không cần theo đuổi chính sách bản địa hóa dữ liệu, bởi phần lớn hạ tầng số toàn cầu vẫn do các doanh nghiệp nước này chi phối. Trong nhiều năm, Mỹ ủng hộ dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, nhằm tạo điều kiện cho các nền tảng như Google, Microsoft hay Meta mở rộng hoạt động. Điều này cho thấy chủ quyền số của Mỹ không dựa vào việc “giữ dữ liệu trong nước”, mà được xây dựng trên vị thế trung tâm của hệ sinh thái số toàn cầu.

Trong khi đó, theo Diplo, Trung Quốc áp dụng mô hình quản lý tập trung hơn. Cụ thể, các doanh nghiệp công nghệ hoạt động trong khuôn khổ pháp lý yêu cầu tuân thủ sự quản lý của nhà nước, trong khi dữ liệu công dân và doanh nghiệp Trung Quốc phải được lưu trữ trong lãnh thổ nước này và chịu sự điều chỉnh của pháp luật quốc gia. Ngay cả doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Trung Quốc cũng phải đáp ứng quy định về bản địa hóa dữ liệu và tuân thủ các yêu cầu quản lý.

Chủ quyền số của Trung Quốc phản ánh sự kết hợp giữa chính sách công nghiệp, khuôn khổ pháp lý và chiến lược hội nhập có chọn lọc với thị trường toàn cầu. Đồng thời sáng kiến "Con đường tơ lụa số" mở rộng tầm ảnh hưởng công nghệ tới nhiều quốc gia đang phát triển.

Cuộc đua mới của hạ tầng số

Theo Diplo, trước nguy cơ phụ thuộc nhà cung cấp công nghệ nước ngoài, nhiều quốc gia xây dựng chiến lược tăng cường kiểm soát đối với những hạ tầng thiết yếu. Song, xu hướng này không đồng nghĩa khép kín hay tách rời khỏi hệ sinh thái công nghệ toàn cầu. Thách thức lớn nhất là đạt sự cân bằng giữa bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến để thúc đẩy làn sóng đổi mới sáng tạo.

Trong quá trình đó, các tập đoàn viễn thông trở thành lực lượng nòng cốt. Nhiều doanh nghiệp hướng đến mô hình linh hoạt hơn, kết hợp điện toán đám mây lai (hybrid cloud) để bảo vệ dữ liệu nhạy cảm trong nước, đồng thời vẫn tận dụng được sức mạnh của các nền tảng công nghệ toàn cầu. Song song đó, AI được triển khai theo hướng bảo đảm khả năng kiểm soát, minh bạch và trách nhiệm trong quá trình vận hành.

Xu hướng nổi bật khác là phát triển điện toán đám mây có chủ quyền (sovereign cloud). Đây là mô hình hạ tầng đám mây bảo đảm dữ liệu được lưu trữ và xử lý trong phạm vi pháp lý của từng quốc gia, đáp ứng các yêu cầu về an ninh, quyền riêng tư và quản lý dữ liệu. Các cơ quan công quyền là nhóm tiên phong triển khai mô hình này do yêu cầu bảo vệ dữ liệu nhạy cảm. Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính, y tế hay AI cũng chuyển sang giải pháp này nhằm đáp ứng quy định nghiêm ngặt.

Trong thế giới số gắn kết sâu sắc, chủ quyền số phản ánh cách mỗi quốc gia lựa chọn hướng đi để bảo vệ lợi ích cốt lõi, thúc đẩy đổi mới và xác lập vị thế trong nền kinh tế số toàn cầu.