Thử thách 'sông rộng, đường dài' của bà Takaichi

Chỉ 110 ngày sau khi nhậm chức, nữ Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản - Sanae Takaichi - đã giành chiến thắng vang dội trong "canh bạc" bầu cử sớm. Với 316 ghế tại Hạ viện (chiếm hơn 2/3), bà Takaichi hiện nắm giữ siêu quyền lực để quyết liệt thực hiện các mục tiêu kinh tế và đối ngoại cứng rắn.

Rộng đường tham vọng

Đảng Dân chủ Tự do (LDP) của bà Takaichi giành chiến thắng vang dội, đạt được siêu đa số hiếm thấy tại Hạ viện. LDP giành được 316 ghế, tăng mạnh so với 198 ghế trước đó. Đây là lần đầu tiên kể từ Thế chiến II, một đảng phái chính trị tại Nhật Bản chiếm hơn 2/3 số ghế tại Hạ viện.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, lãnh đạo đảng LDP, đến Văn phòng Thủ tướng ngày 9/2. Ảnh: Reuters.

Kết quả này mở đường để bà Takaichi thúc đẩy chương trình nghị sự, củng cố vị thế trên trường quốc tế, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai ủng hộ bà mạnh mẽ.

Chiến thắng này cũng đánh dấu sự đảo chiều đáng chú ý đối với đảng LDP, trong 7 thập kỷ qua, đảng này đã cầm quyền tại Nhật trong phần lớn thời gian, nhưng những năm gần đây, LDP liên tiếp chịu thất bại, thậm chí rơi vào tình trạng thiểu số ở cả hai viện của Quốc hội.

Hiện tại, với nền tảng quyền lực được củng cố, bà Takaichi gần như không gặp rào cản trong việc thúc đẩy các chương trình chi tiêu công mạnh tay, cũng như các đạo luật an ninh quốc gia mở rộng.

Thị trường chứng khoán Nhật Bản tăng vọt trong phiên giao dịch ngày 9/2 với chỉ số Nikkei 225 tăng vọt 5% ngay từ đầu ngày. Cú hích này được giới phân tích nhận định là tín hiệu cử tri đã "bật đèn xanh" cho các chính sách tài khóa nới lỏng của chính quyền Thủ tướng Takaichi sau chiến thắng bầu cử.

“LDP sẽ không cản trở bà ấy, và phe đối lập gần như không có khả năng làm chậm chương trình nghị sự của bà. Những đối thủ lớn nhất mà bà có thể phải đối mặt nhiều khả năng là thị trường tài chính, Washington và Bắc Kinh”, ông Tobias Harris (Japan Foresight) nhận định.

Bà Takaichi đang tìm cách thuyết phục Tổng thống Mỹ Donald Trump duy trì các cam kết quân sự và kinh tế của Mỹ tại châu Á. Hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ gặp nhau tại Washington vào tháng 3.

Bà Takaichi giành thắng lợi một phần nhờ sự ủng hộ mạnh mẽ từ giới trẻ Nhật Bản, những người xem bà là nhà lãnh đạo năng động, có sức hút.

Trên khắp Nhật Bản, cử tri đã bất chấp tuyết rơi kỷ lục để đi bỏ phiếu. Các hãng truyền thông Nhật Bản ước tính tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 56%, cao hơn mức 54% trong cuộc bầu cử Hạ viện năm 2024.

Kinh tế vẫn là trọng tâm của chiến dịch tranh cử. Bà Takaichi đề xuất các chương trình chi tiêu công quy mô lớn nhằm thúc đẩy tăng trưởng, song cũng làm dấy lên lo ngại về mức nợ công khổng lồ của Nhật Bản.

Là người ủng hộ kích thích tài khóa để phá vỡ vòng xoáy giảm phát kéo dài, bà đã thông qua ngân sách bổ sung kỷ lục trong năm ngoái, đồng thời đẩy nhanh kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng, các hộ gia đình Nhật Bản đang kỳ vọng bà Takaichi sẽ mang lại sự hỗ trợ thiết thực.

Với chiến thắng áp đảo này, bà Takaichi có thể muốn nhanh chóng thúc đẩy chương trình nghị sự thông qua Quốc hội Nhật Bản. Tuy nhiên, một số ý kiến cảnh báo bà cần thận trọng, tránh đi quá xa.

Ông Shigenobu Tamura, nhà phân tích chính trị độc lập và cựu quan chức LDP, cho rằng bà Takaichi “luôn phải giữ sự khiêm tốn” trong quá trình điều hành Quốc hội. “Nếu bà quên điều đó, mọi việc sẽ không diễn ra suôn sẻ”, ông Tamura cảnh báo.

Sông rộng, đường dài

Đảng LDP giành thắng lợi áp đảo một phần nhờ cam kết giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình, bằng cách tạm ngừng thu thuế tiêu dùng 8% đối với thực phẩm trong vòng hai năm.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, lãnh đạo đảng LDP, vẫy tay trong một sự kiện vận động tranh cử ngày 7/2. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, giới đầu tư tỏ ra lo ngại trước sự thiếu rõ ràng về nguồn tài trợ cho kế hoạch này, trong bối cảnh Nhật Bản đang gánh mức nợ công cao nhất trong nhóm các nền kinh tế phát triển.

Sự bất định đã tạo nên áp lực đối với đồng yen, khiến đồng tiền này tiến gần mức thấp kỷ lục so với những đồng tiền chủ chốt khác.

Một số nhà phân tích cho rằng, với chiến thắng áp đảo, bà Takaichi sẽ có dư địa để rút lui khỏi kế hoạch cắt giảm thuế, đặc biệt khi các đảng đối lập vốn đề xuất các biện pháp cắt giảm thuế quyết liệt hơn đã phải chịu thất bại nặng nề trong cuộc bỏ phiếu.

Tuy nhiên, trong loạt cuộc phỏng vấn ngắn khi kết quả bầu cử dần được công bố trong ngày 8/2, nữ Thủ tướng đã bác bỏ dự đoán này. Bà khẳng định sẽ nhanh chóng triển khai cam kết của LDP về việc tạm dừng thuế tiêu dùng đối với thực phẩm.

“Dù ngay trong LDP vẫn còn những ý kiến dè dặt, kết quả bầu cử lần này sẽ làm tăng đáng kể khả năng cắt giảm thuế tiêu dùng. Thủ tướng đã nhiều lần cho rằng các chính sách tài khóa trong quá khứ siết quá chặt. Rõ ràng bà ủng hộ việc cải tổ mạnh mẽ định hướng tài khóa”, ông Ryutaro Kono, chuyên gia kinh tế tại BNP Paribas, nhận định.

Ý thức được lỗ hổng lớn mà việc cắt giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm có thể tạo ra cho ngân sách nhà nước, bà Takaichi nhấn mạnh đây chỉ là biện pháp tạm thời và khẳng định vẫn cam kết duy trì kỷ luật tài khóa.

Thách thức lớn nhất đối với bà Takaichi là tìm nguồn bù đắp cho việc tạm dừng thu thuế, vốn được ước tính sẽ gây thâm hụt khoảng 5.000 tỷ yen (31,9 tỷ USD) mỗi năm, tương đương với toàn bộ ngân sách dành cho giáo dục hàng năm tại Nhật Bản.

Bà Takaichi hiện chưa đưa ra phương án bù đắp thâm hụt về thuế. Bà cho biết chi tiết kế hoạch sẽ được xây dựng thông qua các cuộc thảo luận liên đảng.

Những gợi ý trước đây của bà về việc sử dụng nguồn thu ngoài thuế đã khiến giới quan sát chú ý tới khoản dự trữ ngoại hối trị giá khoảng 1.400 tỷ USD của Nhật Bản, đây vốn được xem là “đạn dược” cho các hoạt động can thiệp tỷ giá.

Tuy nhiên, việc sử dụng mạnh nguồn dự trữ này có thể làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gây xáo trộn thị trường. Các nhà phân tích cảnh báo rằng sự bất định kéo dài về nguồn tài trợ cho mục tiêu cắt giảm thuế có thể tác động tới giới đầu tư vốn đang rất nhạy cảm.

Những lo ngại về tính bền vững của chính sách tài khóa cũng có thể khiến đồng yen tiếp tục suy yếu, đẩy giá nhập khẩu tăng cao, gia tăng lạm phát, sau cùng, làm ảnh hưởng tiêu cực đến các nỗ lực hỗ trợ đời sống người dân mà bà Takaichi hướng đến.

Ông Shinichi Ichikawa (Pictet Asset Management Japan) cho rằng phản ứng của thị trường có thể là đối thủ lớn nhất của bà Takaichi trong tương lai.

“Bà ấy đã giành được sự tín nhiệm của cử tri, nhưng chưa chắc đã giành được niềm tin của thị trường. Nếu lo ngại về tài chính công khiến đồng yen suy yếu ngoài ý muốn, giá thực phẩm nhập khẩu sẽ tăng, điều này sẽ làm tổn hại đến mức độ ủng hộ của cử tri dành cho bà”, ông Ichikawa nói.

Kể từ khi nhậm chức hồi tháng 10 năm ngoái, nữ thủ tướng theo đuổi việc nới lỏng chính sách tài khóa đã phải điều chỉnh một số đề xuất từng đưa ra về tăng chi tiêu công và giảm thuế quy mô lớn, nhằm tránh gây xáo động, bất ổn lớn cho thị trường.

Dường như nhận thức khá rõ thế khó của bản thân ngay cả khi đã giành được chiến thắng áp đảo, bà Takaichi xuất hiện với vẻ nghiêm nghị trong các cuộc phỏng vấn ngay sau khi kết quả bầu cử được công bố.

Khi được hỏi vì sao bà trông có phần căng thẳng dù đạt được thắng lợi áp đảo, và bà sẽ chịu trách nhiệm thế nào nếu chính phủ không thực hiện được các cam kết đã đưa ra, bà Takaichi tỏ thái độ không hài lòng với câu hỏi.

“Thật không công bằng khi hỏi những câu này với một người sắp dốc toàn lực để thực hiện các cam kết đã đưa ra”, bà Takaichi nói tại trụ sở của đảng LDP.

Vậy là bà Takaichi sẽ không lùi bước, đã hứa là làm, dù trước mặt bà là trùng trùng khó khăn tựa như “sông rộng, đường dài” thử thách niềm tin và sức lực con người.

An Hòa