Thông tin cần biết cho người uống cà phê mỗi ngày

Đối với nhiều người, một ly cà phê là "nghi thức" không thể thiếu mỗi sáng. Ảnh: Freepik.

Sáng 25/12, hội trường Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) trở nên sôi nổi hơn thường lệ trước câu hỏi hóc búa: "Người bệnh tim mạch có nên uống cà phê?". Trong không gian đậm chất khoa học, một chi tiết thú vị là phần lớn bác sĩ có mặt đều thừa nhận bản thân cũng là "tín đồ" của thức uống này mỗi ngày.

Trong báo cáo chuyên đề về lối sống và tim mạch, ThS.BS Nguyễn Hoàng Anh đã đưa ra những dữ liệu mới nhất, giải mã mối liên quan đầy tranh cãi giữa thói quen phổ biến này và sức khỏe trái tim.

Mối quan hệ giữa cà phê và tim mạch

PGS.TS Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết bệnh tim mạch hiện nay vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường tập trung vào lựa chọn thuốc điều trị và theo dõi đáp ứng của người bệnh, trong khi các yếu tố liên quan đến lối sống và sức khỏe tinh thần mới chỉ được tư vấn ở mức độ cơ bản.

Theo bác sĩ Hải, những câu hỏi rất quen thuộc như “Bệnh nhân bị nhịp tim nhanh hay rối loạn nhịp tim có được uống cà phê hay không?” thường khiến bác sĩ phản xạ trả lời ngay là “không”. Tuy nhiên, cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ bản chất khoa học của vấn đề.

"Cà phê thực sự ảnh hưởng thế nào đến tim mạch, với những dạng rối loạn nhịp nào thì cần tránh, với những trường hợp nào vẫn có thể sử dụng an toàn. Đó là những câu hỏi cần được trả lời dựa trên bằng chứng, thay vì chỉ dựa vào thói quen tư vấn", bác sĩ Hải nhấn mạnh.

Bệnh nhân tim mạch đang được điều trị tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định. Ảnh: BVCC.

Bên cạnh đó, stress, sức khỏe tinh thần và các phương pháp như thiền, thư giãn cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa và kiểm soát bệnh tim mạch. Tuy nhiên, cách thực hành sao cho đúng và hiệu quả vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau, đòi hỏi phải được phân tích sâu hơn.

Trong báo cáo chuyên đề “Cà phê cho người bệnh tim mạch”, ThS.BS Nguyễn Hoàng Anh, khoa Nội tim mạch, cho biết cà phê là một trong những thức uống phổ biến nhất thế giới. Tuy nhiên, từ lâu cà phê tồn tại hai luồng quan điểm, một bên cho rằng cà phê mang lại lợi ích cho sức khỏe, bên còn lại lo ngại cà phê gây hại, đặc biệt với người mắc bệnh tim mạch.

Theo bác sĩ Hoàng Anh, ở những người chưa quen uống cà phê, việc sử dụng có thể gây tăng nhịp tim và tăng huyết áp cấp tính. Ngược lại, ở những người đã duy trì thói quen uống cà phê lâu dài, các tác động này giảm dần và thậm chí không còn rõ rệt.

"Thực tế lâm sàng cho thấy nhiều bệnh nhân tim mạch vẫn uống cà phê hàng ngày và chưa ghi nhận những ảnh hưởng bất lợi rõ rệt liên quan trực tiếp đến thói quen này", bác sĩ Hoàng Anh cho biết.

Cà phê có ba loài chính là Arabica, Robusta và Liberica. Tại Việt Nam, cà phê chủ yếu là Robusta, loại có hàm lượng caffeine cao nhất.

Bên cạnh đó, cách pha chế ảnh hưởng rõ rệt đến tác động tim mạch. Cà phê được chia thành hai nhóm chính:

Cà phê có lọc: pour-over (lọc giấy), cà phê túi lọc, Aeropress, cà phê hòa tan nguyên chất.
Cà phê không lọc: cà phê phin, espresso, French press, cà phê Thổ Nhĩ Kỳ, cold brew.

Cà phê không lọc chứa nhiều caffeine và các chất dầu như cafestol, kahweol, những chất có thể ảnh hưởng đến cholesterol máu. Trong đó, cà phê phin Việt Nam được ghi nhận có hàm lượng caffeine khá cao.

Theo bác sĩ Hoành Anh, ở người chưa quen uống cà phê, việc uống cà phê lần đầu có thể làm tăng huyết áp tạm thời, có thể tăng đến 12 mmHg sau khi uống lượng tương đương 3 espresso. Khi sử dụng thường xuyên, hiệu ứng này giảm dần. Đáng chú ý, cà phê đã loại bỏ caffeine vẫn có thể làm tăng huyết áp, cho thấy tác động này không hoàn toàn do caffeine.

Với rối loạn lipid máu, các nghiên cứu cho thấy yếu tố quyết định là cách pha chế. Cà phê không lọc có thể làm tăng LDL-C, trong khi cà phê có lọc không làm tăng cholesterol so với người không uống cà phê.

Nhiều lợi ích của cà phê cần được ghi nhận

Đối với tim mạch, trái ngược với những định kiến trước đây cho rằng tiêu thụ cà phê làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành (BMV), các bằng chứng khoa học hiện đại từ các phân tích gộp đã mang đến một góc nhìn đảo ngược hoàn toàn. Theo báo cáo, việc duy trì thói quen uống cà phê ở mức độ trung bình thực tế lại có tác dụng hỗ trợ làm giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh lý mạch vành.

Các con số thực chứng cho thấy tính hiệu quả của thói quen này phụ thuộc chặt chẽ vào liều lượng và cách thức chế biến:

Ngưỡng an toàn tối ưu: Tỷ lệ tử vong do bệnh mạch vành được ghi nhận ở mức thấp nhất đối với những người có thói quen sử dụng từ 1 đến 4 ly cà phê lọc mỗi ngày.
Cảnh báo về liều lượng và cách dùng: Ngược lại, nếu tiêu thụ quá mức (trên 9 ly/ngày) và đặc biệt là sử dụng loại cà phê không qua màng lọc, nguy cơ tử vong có thể bị đẩy lên cao tới khoảng 30%.

Cà phê là đồ uống yêu thích của nhiều người trên toàn thế giới. Ảnh: Delish.

Tuy nhiên, liều lượng và cách chế biến vẫn là yếu tố then chốt: Việc lạm dụng trên 9 ly cà phê không lọc hàng ngày có thể làm tăng nguy cơ tử vong lên khoảng 30%. Nhìn chung, ngưỡng tiêu thụ vừa phải (dưới hoặc bằng 4 ly/ngày) giúp giảm thiểu nguy cơ bệnh mạch vành rõ rệt so với nhóm hoàn toàn không uống hoặc uống quá nhiều.

Để tìm câu trả lời chính xác, các nhà khoa học đã thực hiện những cuộc nghiên cứu theo dõi sát sao trên từng nhóm tình nguyện viên cụ thể:

Thử nghiệm trên người khỏe mạnh (nghiên cứu CRAVE): Các bác sĩ đã theo dõi 100 người tình nguyện trong vòng 2 tuần. Cứ mỗi 2 ngày, họ lại thay đổi giữa việc uống và không uống cà phê để so sánh trực tiếp trên cùng một cơ thể. Kết quả cho thấy:

Với nhịp tim ở buồng nhĩ: Cà phê không gây ra sự thay đổi đáng kể (khoảng 58 lần/ngày so với 53 lần ở người không uống).
Với nhịp tim ở buồng thất: Có một sự gia tăng rõ rệt. Nhóm uống cà phê ghi nhận trung bình 154 nhịp bất thường mỗi ngày, trong khi nhóm không uống chỉ là 102 nhịp.

Thử nghiệm trên bệnh nhân rung nhĩ (nghiên cứu DECAF): Cuộc nghiên cứu này tập trung vào nhóm 200 bệnh nhân đang điều trị rối loạn nhịp tim bằng sốc điện. Kết quả theo dõi trong 6 tháng mang lại một tin vui bất ngờ: Những người có thói quen uống ít nhất 1 ly cà phê mỗi ngày (duy trì suốt 5 năm) có tỷ lệ tái phát bệnh thấp hơn gần 40% so với những người kiêng hoàn toàn.

Về nguy cơ suy tim: Các nghiên cứu lớn như Framingham Heart Study, Cardiovascular Health Study và ARIC study đều chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa việc tiêu thụ cà phê và việc giảm tỷ lệ suy tim. Phân tích dữ liệu thực chứng khẳng định nguy cơ suy tim đạt mức thấp nhất khi duy trì ngưỡng tiêu thụ khoảng 4 ly cà phê mỗi ngày.

Những con số này là cơ sở quan trọng giúp thay đổi tư duy trong việc tư vấn lối sống, khẳng định cà phê không còn là "vùng cấm" mà có thể trở thành một phần của chế độ sinh hoạt lành mạnh cho trái tim nếu được sử dụng đúng liều lượng.

Nguyễn Thuận