Tăng năng lực chống ngập từ những công trình khẩn cấp

Kết quả này khẳng định hướng đi đúng, đồng thời đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đầu tư hoàn thiện hạ tầng thoát nước theo quy hoạch.

Hệ thống tiêu thoát nước của hồ điều hòa Đồng Bông 2 góp phần giảm úng ngập tại các tuyến đường khu vực nội thành. Ảnh: Quang Thái

Hiệu quả rõ nét

Qua những trận mưa lớn gần đây, các công trình chống úng ngập khẩn cấp đã thể hiện được hiệu quả rõ rệt. Trong trận mưa ngày 31-7, tại khu vực Long Biên, lượng mưa trong thời gian ngắn vượt 115mm, gây ngập tại một số vị trí. Tuy nhiên, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, nước ngập xuất hiện từ khoảng 18h30, đến 19h30 đã rút gần hết và đến 20h rút hoàn toàn. Với những trận mưa có cường độ tương tự trước đây, các vị trí này có thời điểm phải mất từ 8 đến 12 giờ mới tiêu thoát hết nước.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, các dự án chống úng ngập khẩn cấp đến nay đã cơ bản hoàn thành, đưa vào sử dụng phục vụ tiêu thoát nước và bước đầu phát huy hiệu quả. Tại nhiều khu vực như: Đại lộ Thăng Long, trước Sân vận động Mỹ Đình, khu Ngoại giao Đoàn, Tây Hồ Tây, các Khu đô thị Resco, Ecohome, Ciputra và đường Võ Chí Công không xảy ra ngập trong trận mưa ngày 31-7.

Hiệu quả này đến từ việc thành phố đồng thời tăng năng lực điều tiết nước. 5 hồ điều hòa mới bổ sung khoảng 3,4 triệu mét khối dung tích chứa nước, cùng với việc hạ mực nước các hồ hiện có thông qua hệ thống trạm bơm, đưa tổng dung tích điều hòa của toàn thành phố tăng thêm khoảng 4,8 triệu mét khối. Trước mỗi trận mưa, các hồ được hạ mực nước đệm để tăng khả năng tiếp nhận nước mưa, góp phần nâng năng lực điều tiết của hệ thống thoát nước thêm khoảng 15-20%. Việc tăng dung tích chứa nước của các hồ điều hòa và nâng năng lực tiêu thoát là những yếu tố trực tiếp giúp hệ thống thoát nước ứng phó tốt hơn với các trận mưa lớn.

Hệ thống thoát nước mới đáp ứng 20% quy hoạch

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, hệ thống hạ tầng thoát nước của Thủ đô hiện vẫn thiếu và chưa đồng bộ, mới đáp ứng chưa đến 20% theo quy hoạch được phê duyệt. Cụ thể, khu vực nội thành có diện tích khoảng 313,19km², song mới chỉ khoảng 77,5km² thuộc lưu vực sông Tô Lịch được đầu tư hệ thống thoát nước, đạt 24,7%. Các nguồn tiêu và trạm bơm đầu mối cũng đang chậm tiến độ. Trong khi yêu cầu tổng công suất tiêu thoát của vùng Tả Đáy là 811,5m³/s, thì tổng công suất hiện mới đạt khoảng 164,5m³/s, tương đương 20%. Trong bối cảnh đó, Hà Nội đã triển khai 10 dự án chống úng ngập khẩn cấp, tập trung bổ sung các công trình quan trọng như hồ điều hòa, kênh dẫn, trạm bơm, tuyến tiêu thoát và các hạng mục kết nối.

Trước đó, việc triển khai đồng loạt các dự án chống úng ngập khẩn cấp trong thời gian ngắn đã đặt ra áp lực lớn về tiến độ, mặt bằng, tổ chức thi công và sự phối hợp giữa các đơn vị. Thành phố đã thành lập các nhóm xử lý trực tiếp theo từng dự án; lãnh đạo Sở Xây dựng thường xuyên kiểm tra hiện trường, phối hợp với chủ đầu tư và nhà thầu để tháo gỡ vướng mắc. Từ ngày 26-2, đã có 34 cuộc họp kiểm tra nhằm xử lý các vấn đề phát sinh, bảo đảm các dự án không bị ách tắc.

Từ kết quả bước đầu, yêu cầu đặt ra là tiếp tục tổ chức chống ngập theo lưu vực, bảo đảm sự kết nối giữa các công trình. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng yêu cầu, công tác chống ngập phải được tổ chức theo lưu vực, không xử lý cục bộ từng điểm. Thành phố hoàn thiện quy hoạch cao độ nền, xác định rõ trách nhiệm quản lý từ hệ thống trục chính đến ngõ, xóm; đồng thời yêu cầu các chủ đầu tư khu đô thị khẩn trương bàn giao hạ tầng thoát nước theo đúng cam kết. Thành phố cũng yêu cầu cơ quan chức năng xây dựng kịch bản ứng phó ở mức cao nhất trong các tháng cao điểm mùa mưa; siết chặt công tác vận hành, duy tu hệ thống thoát nước, tăng cường phương tiện bơm cơ động và kết nối dữ liệu thoát nước với hệ thống điều hành giao thông, camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện, xử lý kịp thời các điểm úng ngập.

Tăng khả năng điều tiết nước đô thị

Theo các chuyên gia, nguyên nhân khiến hệ thống thoát nước của thành phố thường xuyên chịu áp lực không chỉ do lượng mưa lớn mà quá trình đô thị hóa nhanh còn làm diện tích bề mặt không thấm nước tăng lên, nước mưa tập trung nhanh hơn trong khi khả năng thấm, lưu trữ và điều tiết tự nhiên giảm. Bên cạnh đó, hệ thống thoát nước được đầu tư qua nhiều giai đoạn, chưa đồng bộ, trong khi các công trình đầu mối, hồ điều hòa và trạm bơm còn thiếu. Từ thực tế đó, hướng xử lý của Hà Nội đang được mở rộng từ việc thoát nước nhanh sang tăng khả năng giữ, chứa và điều tiết nước.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho rằng, để giải quyết bài toán thoát nước trong điều kiện mưa cực đoan cần kết hợp cả hạ tầng cứng và hạ tầng mềm. Trong đó, hạ tầng mềm là các giải pháp thoát nước bền vững, khôi phục và bảo vệ khu vực chứa nước tự nhiên; hạ tầng cứng gồm các bể ngầm, công trình điều tiết và mạng lưới thoát nước được hoàn thiện theo quy hoạch. Bên cạnh đó, tại những khu vực đô thị hiện hữu không còn nhiều dư địa để xây dựng hồ điều hòa, có thể nghiên cứu bể ngầm, hệ thống đường ngầm để chứa nước, nhất là khi xuất hiện những trận mưa vượt quá công suất thiết kế của hệ thống thoát nước.

Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, thành phố định hướng nâng tiêu chuẩn thiết kế hệ thống thoát nước theo các kịch bản biến đổi khí hậu. Cùng với đầu tư hồ điều hòa, bể chứa nước và các công trình thoát nước, Hà Nội nghiên cứu mô hình “thành phố bọt biển”, tăng khả năng giữ nước, thấm nước và điều tiết nước mưa trong đô thị. Tuy nhiên, giải pháp căn cơ vẫn là đẩy nhanh các công trình đầu mối thoát nước theo quy hoạch, trong đó có cụm công trình Liên Mạc với trạm bơm công suất 170m³/s, được xác định là một trong những cửa xả chiến lược của hệ thống thoát nước Hà Nội.

Hiệu quả bước đầu của 10 công trình chống úng ngập khẩn cấp đang tạo thêm năng lực cho hệ thống thoát nước của thành phố khi ứng phó với các trận mưa lớn. Song về lâu dài, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch, tổ chức chống ngập theo lưu vực, bảo đảm kết nối giữa các công trình và nâng khả năng giữ, điều tiết nước trong đô thị.