Nghị quyết Quốc hội đã cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, nhưng dự thảo Luật Đầu tư lại không đưa vào danh mục cấm. Khoảng hở pháp lý này bị cảnh báo sẽ tạo đà cho sản phẩm gây nghiện tấn công giới trẻ.
Báo cáo khoa học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lần thứ 10 do Nhóm Nghiên cứu về Quy định Sản phẩm Thuốc lá (TobReg) thực hiện đã được công bố ngày 14/11, nhằm hỗ trợ các quốc gia tăng cường năng lực quản lý thuốc lá dựa trên cơ sở kỹ thuật.
Hội nghị COP11 của Công ước FCTC tại Geneva từng được kỳ vọng tạo dấu ấn cho chiến lược y tế toàn cầu. Tuy nhiên, sự kiện năm nay lại gây chú ý bởi những tranh luận liên quan đến cách WHO xử lý dữ liệu và cách tiếp cận đối với các quốc gia trong kiểm soát thuốc lá.
Trên thế giới hiện nay, có 42 quốc gia đã ban hành lệnh cấm với thuốc lá điện tử, 24 quốc gia đã cấm thuốc lá nung nóng. Trong khu vực ASEAN, đã có 5 quốc gia bao gồm Việt Nam, Singapore, Thái Lan, Lào và Campuchia đã cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Đại diện WHO cho biết quyết định cấm thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN) của Quốc hội Việt Nam tạo ra tác động tích cực khi số ca cấp cứu liên quan đến TLĐT và TLNN tại BV Bạch Mai giảm gần 70% sau 10 tháng.
Ngày 14/11, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức công bố báo cáo lần thứ 10 được thực hiện bởi nhóm Nghiên cứu về Quy định Sản phẩm Thuốc lá (TobReg), cung cấp phân tích chi tiết về cơ sở khoa học, kỹ thuật của các loại thuốc lá và sản phẩm chứa nicotine hiện hành.
Theo Nghị quyết 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024, Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025. Do vậy, để triển khai Nghị quyết, việc sửa các Luật liên quan và văn bản dưới luật là cần thiết.
'Một gói mì tôm phát hiện có chất độc hại là bị cấm ngay. Vậy tại sao với sản phẩm chứa hàng trăm chất độc và gây nghiện mạnh, chúng ta lại phải đắn đo mãi?', ThS.BS Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá nói.
Chiều ngày 11/11, tại thảo luận về Dự thảo sửa đổi Luật Đầu tư, các đại biểu quốc hội đã có nhiều ý kiến khác nhau xoay quanh vấn đề liên quan thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Thuốc lá điện tử (TLĐT) đang là mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt trong giới trẻ, với những ca ngộ độc cấp tính ngày càng phức tạp và nặng nề. TS. BS. Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) cảnh báo về xu hướng đáng lo ngại khi sản phẩm này gây tổn thương đa cơ quan và nghiện ma túy thế hệ mới, 'biến lá phổi của người trẻ thành phổi của người nghiện thuốc lá lâu năm'.
Nhiều ý kiến của Đại biểu Quốc hội cho rằng việc Dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) hiện nay chỉ đưa thuốc lá truyền thống vào danh mục kinh doanh có điều kiện, mà lại bỏ ngỏ, không quy định cấm tuyệt đối đầu tư kinh doanh đối với Thuốc lá Điện tử (TLĐT) và Thuốc lá Nung Nóng (TLNN), là một bước thụt lùi về chính sách, đi ngược lại tinh thần của Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân…
Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế cho rằng việc đưa thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào danh mục hàng hóa cấm kinh doanh trong Luật Đầu tư không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là mệnh lệnh từ thực tiễn.
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (đoàn Bình Định) nhấn mạnh, đây là những sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ nghiện và thậm chí có thể bị biến tướng thành 'ma túy lỏng', vì vậy cần phải cấm tuyệt đối và kiểm soát chặt chẽ.
Đề nghị cấm tuyệt đối việc đầu tư kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ chiều 11-11 về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi).
Đại biểu Lê Hoàng Anh, đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai, kiến nghị Luật Đầu tư (sửa đổi) cần quy định cấm tuyệt đối đầu tư, kinh doanh thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN).
Thuốc lá điện tử (TLĐT) không còn là một lựa chọn 'thời thượng' ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống, mà đã trở thành một mối nguy hiểm phức tạp, nghiêm trọng hơn nhiều so với thuốc lá truyền thống. Thực tế điều trị tại các trung tâm y tế dự phòng và cấp cứu lớn đang rung lên hồi chuông cảnh báo về mức độ nghiêm trọng của vấn đề này.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), các hóa chất được đốt nóng trong thuốc lá điện tử có thể tạo ra khí độc như nicotine, aldehyde, acrolein, kim loại nặng, dễ gây rối loạn nhịp tim và tổn thương phổi cấp (EVALI).
Khi Chính phủ đang rà soát thể chế, tháo gỡ rào cản để thu hút vốn đầu tư, một số bài báo, hội thảo lại đề xuất 'mở cửa' cho thuốc lá mới. Theo các chuyên gia y tế, đó là hướng đi nguy hiểm, đi ngược lại lợi ích người dân.
Để nghị quyết về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể triển khai hiệu quả, việc điều chỉnh hệ thống pháp luật hiện hành phù hợp với thực tiễn là điều kiện tiên quyết.
Mặc dù thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng chính thức bị cấm từ ngày 1-1-2025, nhưng thực trạng buôn bán mặt hàng này trên các nền tảng trực tuyến vẫn diễn ra công khai. Trên các trang mạng xã hội, đặc biệt là trong các hội nhóm, người mua, kẻ bán thuốc lá điện tử vẫn 'nhộn nhịp', phớt lờ các quy định của pháp luật.
Trên các trang mạng xã hội, đặc biệt là trong các hội nhóm, người mua, kẻ bán thuốc lá điện tử vẫn 'nhộn nhịp', phớt lờ các quy định của pháp luật.
Việc thực thi lệnh cấm các loại thuốc lá mới là thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN) đang gặp phải rào cản lớn vì có sự nhầm lẫn giữa các sản phẩm.
Ước tính mỗi năm, khoảng 500 tỷ điếu thuốc lá lậu được sử dụng trên toàn cầu, chiếm 14-15% tổng lượng thuốc lá tiêu thụ. Thực trạng này không chỉ gây thất thoát nghiêm trọng ngân sách quốc gia mà còn làm suy yếu hệ thống y tế công cộng.
Theo số liệu của Bộ Y tế, chỉ trong vòng 2 năm, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh 13-15 tuổi đã gia tăng một cách đáng kể. (từ 3,5% năm 2022 lên 8,0% năm 2023).
Mặc dù bị cấm quảng cáo và kinh doanh nhưng thuốc lá điện tử vẫn xuất hiện tràn lan trên mạng với nhiều chiêu trò tinh vi, công khai tiếp cận người dùng. Thực trạng này cho thấy còn 'kẽ hở' trong công tác quản lý và kiểm soát.
Úc đã có nhiều biện pháp trong việc cấm thuốc lá điện tử (TLĐT), với mục tiêu ngăn giới trẻ tiếp cận các sản phẩm thuốc lá. Thực tế cho thấy tình trạng buôn lậu các sản phẩm này tại Úc đang gia tăng, trở thành gánh nặng đáng kể đối với chính phủ và xã hội, đồng thời làm suy yếu hiệu quả của các chính sách kiểm soát.
Mặc dù thuốc lá điện tử bị cấm buôn bán từ đầu năm 2025, nhưng giữa trung tâm TP.HCM, mặt hàng này vẫn được rao bán công khai.
Nhiều quốc gia áp dụng lệnh cấm đối với thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN)… kỳ vọng rằng Úc, Singapore có thể trở thành hình mẫu trong việc xây dựng và thực thi chính sách cấm hiệu quả. Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy thị trường chợ đen có nguy cơ phá vỡ kỳ vọng này.
Hoạt động buôn lậu thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN) gây thiệt hại không chỉ cho ngân sách Nhà nước trong việc gia tăng nguồn lực kiểm soát, thu giữ, tiêu hủy mà còn kéo theo nhiều hệ lụy về sức khỏe cộng đồng, an toàn sản phẩm và quản lý xã hội.
Tại Cà Mau, những năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá đạt được kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, hiện nay công tác này còn gặp nhiều khó khăn, thách thức. Trong đó, sự xuất hiện và trào lưu ưa chuộng các sản phẩm thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng và shisha trong giới trẻ hiện nay là điều đáng lo ngại.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia áp dụng lệnh cấm hoặc kiểm soát nghiêm ngặt đối với thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN), hoạt động buôn lậu các sản phẩm này đang có xu hướng gia tăng mạnh mẽ.
Thuốc lá điện tử (TLĐT) pha trộn ma túy đang len lỏi vào giới trẻ qua hình thức ngụy trang tinh vi, dễ mua trên mạng. Không ít học sinh, sinh viên đã nhập viện vì ngộ độc TLĐT có chứa chất cấm. Trước nguy cơ này, gia đình và nhà trường cần nâng cao cảnh giác, phòng ngừa sớm.
Buôn lậu thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng gây thất thoát ngân sách hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm và tiêu tốn nguồn lực lớn cho các lực lượng chức năng kiểm soát, tiêu hủy. Tình trạng này ngày càng tinh vi, phức tạp, khi đối tượng buôn lậu chuyển từ bán công khai chuyển sang môi trường giao dịch ngầm, online, gây khó khăn cho quản lý và tạo ra nhiều hệ lụy xã hội, đe dọa sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.
Hút thuốc lá có những tác hại nghiêm trọng đối với học sinh và sinh viên, không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn ảnh hưởng đến khả năng học tập và phát triển cá nhân.
Một trong hai phương án mà Bộ Y tế đang đề xuất trong việc định nghĩa thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN) là gộp các sản phẩm này vào một khái niệm chung.
Trong dự thảo Nghị định sửa đổi một số điều của Nghị định 77/2013 và Nghị định 77/2020 về việc xử phạt hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN), Bộ Y tế đề xuất hai phương án. Tuy nhiên đã có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này, không chỉ về khái niệm sản phẩm, mà còn là hình thức xử phạt và đối tượng áp dụng.
Trong bối cảnh thị trường thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là thuốc lá điện tử đã gây ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe cộng đồng, vì vậy Quốc Hội đã ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15 nhằm cấm hoàn toàn các sản phẩm này từ ngày 1/1/2025.
Tại tọa đàm 'Hoàn thiện hệ thống pháp luật để kiểm soát thuốc lá mới - Từ chính sách đến thực tiễn' do báo Đại Đoàn Kết tổ chức tại Hà Nội, Trưởng Phòng Tiêu chuẩn nông nghiệp thực phẩm, Viện Tiêu chuẩn chất lượng Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Lê Thành Hưng đã dẫn chứng về việc các tổ chức quốc tế, kể cả Tổ chức Y tế thế giới (WHO), phân biệt rõ các loại sản phẩm thuốc lá.
Tham gia tọa đàm 'Hoàn thiện pháp luật để kiểm soát thuốc lá mới - Từ chính sách đến thực tiễn' do báo Đại Đoàn Kết tổ chức ngày 3/6 tại Hà Nội, ông Lê Đại Hải - Phó Vụ trưởng vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp đã nêu ra một số mâu thuẫn trong vấn đề thực thi Nghị quyết 173 về cấm thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN), cũng như đề xuất các giải pháp phù hợp.
Theo các chuyên gia, cần xác định đúng bản chất của sản phẩm thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN) để kiểm soát thuốc lá mới có hiệu quả.