Với Nghị quyết 23, Hà Nội đã 'tiếp lửa' công tác gìn giữ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể.
Độc giả Lê Thị Hường (giáo viên tiểu học, huyện Thọ Xuân - Thanh Hóa) hỏi: 'Xin chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa cho biết, li ti là từ thuần Việt hay từ Hán Việt và đây có phải là từ láy không?'.
Sai chính tả có thể do phát âm không đúng chuẩn dẫn đến viết sai hoặc do không hiểu nghĩa của từ ngữ… Bạn thử xem mình có viết đúng chính tả những từ sau hay không.
Bạn đọc TQH hỏi: ' Lâu nay tôi vẫn thấy áy náy với từ 'xúc xiểm' trong các từ điển tiếng Việt. Trong từ điển người ta định nghĩa 'xúc xiểm' là 'đặt điều xúi giục'. Khi tra từ điển Hán Việt thì tôi thấy 'xiểm' 陜 là tên đất của tỉnh Thiểm Tây hoặc có nghĩa là chật, hẹp. Chữ này chẳng ăn nhập gì với chữ 'xúc' 促 nghĩa là thúc giục, thôi thúc. Trong khi đó, chữ 'siểm' 諂 có nghĩa là nịnh nọt, ton hót bợ đỡ, siểm nịnh, siểm mị. Vì vậy tôi nghĩ XÚC SIỂM có nghĩa là 'dùng lời khôn khéo để xúi giục' thì có vẻ có nghĩa hơn .
'Hết nước chấm', bình thường chỉ là một kết hợp tự do (không phải tổ hợp từ cố định, cũng không phải thành ngữ hoặc quán ngữ) trong tiếng Việt. 'Hết nước chấm' chỉ một tình huống 'nước chấm (như nước mắm, xì dầu/nước tương) trong bữa ăn không còn'.
Độc giả L.Đ.S (TP Thanh Hóa) hỏi: 'Tôi thấy trên mạng xã hội và sách báo người ta hay viết là 'cổ súy', nhưng cũng có nhiều người viết là 'cổ xúy'. Vậy xin chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa cho biết, trong hai cách viết 'cổ súy' và 'cổ xúy', thì đâu là cách viết đúng chính tả?'.
Hà Nội nhan nhản các quán cơm hồn nhiên trưng biển sai chính tả - 'cơm xuất' thay vì 'cơm suất', khiến trẻ em học đánh vần cũng bối rối khó phân biệt đúng sai.
Ngợm vốn có ý nghĩa sâu xa gì hay chỉ là biến âm của một chữ khác?
Việc kết hợp giữa ngôn ngữ và khoa học máy tính có thể giúp đẩy nhanh quá trình học những ngôn ngữ vốn không phải tiếng mẹ đẻ, kể cả những ngôn ngữ được xem là khó như tiếng Việt. Quá trình này không chỉ giúp con người học ngoại ngữ nhanh hơn mà còn giúp trí tuệ nhân tạo (AI) có thể 'hiểu' và 'phản hồi' ngôn ngữ tự nhiên tốt hơn.
Từ điển từ láy tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ - Hoàng Văn Hành chủ biên - NXB Khoa học Xã hội, 2011) thu thập và giải nghĩa: 'khuây khỏa. đgt. Nguôi dịu đi phần nào những nhớ thương, buồn thảm; khuây nói khái quát. Đi chơi cho khuây khỏa vì sau những cuộc thay đổi trong gia đình bà cụ hay cả nghĩ.' (VN, 1-61)'.
Đoạt và đạt là hai từ Việt gốc Hán, có hai nghĩa khác nhau, không thể hoán đổi vị trí cho nhau. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một lỗi khá phổ biến, đó là người ta không phân biệt được nghĩa của đoạt và đạt, thường lấy đạt để thay cho đoạt, dẫn đến chuyện ngược đời là chữ đoạt thường bị chữ đạt 'tiếm ngôi', đoạt quyền. Ví dụ, đáng lẽ phải viết là đoạt giải nhất, đoạt giải nhì,... thì người ta lại viết là đạt giải nhất, đạt giải nhì...
Một độc giả thắc mắc: 'Tôi thấy hàng ngày mọi người dùng từ 'luyên thuyên' rất nhiều. Vậy, xin mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa' cho biết chính xác là 'huyên thuyên' hay là 'luyên thuyên'?
Một độc giả thắc mắc: 'Không rõ môn thể thao đua thuyền có tên gọi là bơi chải hay bơi trải. Tôi thấy nhiều bài báo viết là bơi CHẢI, trong khi không ít tờ báo khác lại viết là bơi TRẢI. Vậy, viết đúng phải là bơi chải hay bơi trải?'.
Theo thông tin từ Sở Quy hoạch và Kiến trúc TP Hồ Chí Minh, đường Lê Lợi, Quận 1 không chỉ được lắp mái che ở vỉa hè đường trung tâm mà còn được bố trí cây xanh, thiết kế cảnh quan đồng bộ. Việc các thành phố đề ra phương án trồng cây, có tham vọng phủ xanh đô thị không hề mới nhưng cách mà cơ quan chuyên môn này tiếp thu ý kiến góp ý mới là điều đáng nói.
Nhắc đến tiết Thanh Minh, có lẽ người Việt Nam ít ai không biết đến câu Kiều: 'Thanh Minh trong tiết tháng ba/ Lễ là Tảo mộ, hội là Đạp thanh'. Thế nhưng, không phải ai cũng hiểu chính xác về thanh minh, đạp thanh, và tảo mộ, kể cả các nhà biên soạn từ điển.
Trong tiếng Việt, 'cổ kính' là từ khá thông dụng. Tuy nhiên, việc giải nghĩa từ, yếu tố cấu tạo từ của 'cổ kính' trong các sách từ điển tiếng Việt còn thiếu thống nhất.
Từ điển từ láy tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ - Hoàng Văn Hành chủ biên) thu thập vài giải nghĩa: 'nanh nọc tt. Đanh đá, hung ác và hiểm độc, thường lộ ra một cách đáng sợ. Con người gian ác, nanh nọc'.
'Ăn cháo đá bát' vốn là một thành ngữ rất phổ biến trong dân gian. Tuy nhiên ít ai biết rằng, câu gốc vốn có sự khác biệt.
Là giáo viên có thâm niên 15 năm dạy cả hai hệ công lập và tư thục bậc THPT, tôi thừa nhận vẫn còn nhiều học sinh dốt, dẫu biết rằng cách nói này rất thiếu nhân văn.
1. Sau nhiều năm mới có dịp về thăm nhà, anh Trịnh Văn Duyên, một Việt kiều từ Anh đã không khỏi háo hức trước con phố đẹp và hiện đại chạy dọc theo hai bờ sông Hàn. Thả bộ dọc khu phố Tây bên kia sông về đêm hào nhoáng với những bảng hiệu ken dày những dòng chữ Tây, Tàu nhấp nháy lấn át cả tiếng Việt. Đâu đâu cũng Hotel, Restaurant, Bakery… đi kèm với những cái tên ngoại quốc xa lạ. Anh Duyên sửng sốt nói với người em đi cùng: 'Đang ở quê mình mà giống như ở nước ngoài!'. Đó không chỉ là lời khen mà còn bao hàm một nỗi niềm của người xa xứ trước những thay đổi đến độ… xa lạ của quê hương.
Viettimes - Nhà ngôn ngữ học hiện đại phải hiểu biết về lập trình và thuật toán để hiểu CNTT xử lý ngôn ngữ như thế nào, hiểu cơ sở dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, cùng đại cương về công nghệ dịch thuật và ngôn ngữ học máy tính.
Nhà ngôn ngữ học hiện đại phải hiểu biết về lập trình và thuật toán để hiểu CNTT xử lý ngôn ngữ như thế nào; hiểu cơ sở dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, cùng đại cương về công nghệ dịch thuật và ngôn ngữ học máy tính.
Hội nhà văn gửi công văn đề nghị hỗ trợ vé tàu xe cho các nhà văn trẻ chậm nhận được phản hồi hay định nghĩa 'nhà báo' trong từ điển nhận được nhiều sự quan tâm.
Với sự phát triển của công nghệ, phương thức giao tiếp đã thay đổi rất nhiều. Ngôn ngữ chuyên chở những giá trị văn hóa, thể hiện thế giới quan, nhân sinh quan và vũ trụ quan của con người, của một dân tộc. Bởi vậy, việc chọn lựa cách nói, viết để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt đang rất được quan tâm.
Từ điển từ ngữ Nam Bộ định nghĩa nhà báo là người không có việc làm, ăn bám gia đình, song theo các chuyên gia, đây là cách định nghĩa rất tiêu cực và không hợp đưa vào từ điển.