Buổi sáng của tôi thường bắt đầu bằng vài việc be bé nhưng đủ để lòng bình yên suốt một ngày dài. Tôi bưng chậu cây nhỏ từ góc bàn trà ra sân sau, để nó hứng chút nắng, chút gió hiếm hoi. Đó là một cây bạc hà khá sum xuê, nhiều lá mướt mát, mỗi khi chạm vào lại tỏa ra hương the mát. Mùi tinh dầu ấy nhắc tôi nhớ về những ngày xưa, mẹ hay pha một ly trà bạc hà cho ba, còn tôi thì nghịch ngợm vặt trộm mấy lá vì nghe bảo nhai sẽ thơm miệng, liền sau đó là nhăn mặt vì cảm giác đăng đắng…
Chào mừng kỷ niệm 50 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, các đơn vị ngành văn hóa trên địa bàn thành phố tổ chức nhiều hoạt động trình chiếu, trưng bày, triển lãm và biểu diễn nghệ thuật phục vụ người dân và du khách tham quan, qua đó khơi dậy tinh thần yêu nước, lòng biết ơn và tự hào dân tộc.
Đầu tháng Tư, khi nắng óng như tơ dịu dàng ôm lấy làn gió cuối xuân tươi mát, bà tôi sẽ đem về từ phiên chợ những quả mơ vàng ươm, thơm lừng trong chiếc làn quen thuộc. Năm nào cũng vậy, bà luôn cẩn thận chuẩn bị một bình mơ ngâm từ cuối xuân, để khi hè đến, cả gia đình có thể thưởng thức ly nước mơ mát lành, bổ dưỡng. Những trái mơ được bà chọn lựa kỹ càng, quả nào quả nấy vàng ươm, mọng nước, bao một lớp lông tơ mềm mại, hây hẩy một mảng má đào và tỏa mùi hương ngào ngạt.
Có những điều trong đời người ta tưởng đã hiểu từ rất sớm, nhưng phải lớn lên, phải đi qua biết bao mùa mưa nắng, mới nhận ra mình chỉ hiểu được một phần rất nhỏ.
Tháng Tư, khi những cơn mưa rào đầu tiên xuất hiện, trong tôi lại miên man nỗi niềm về người anh ruột. Tôi thường chọn hoa loa kèn, loài hoa chỉ nở trong tháng Tư và nâng niu dâng lên bàn thờ ngày giỗ anh trai mình. Trong tôi, tháng Tư của những ngày xa xưa thường bắt đầu từ màu xanh mướt của mấy vạt vừng, vạt đỗ mẹ tôi tận dụng gieo trồng trên rẻo đất vỡ hoang giữa cánh đồng.
Đó là những mùi vị của ngày quá vãng, thi thoảng lại trở về trong giấc mơ hay khi vô tình bắt gặp ở đôi khoảnh khắc tình cờ nào đấy. Vạt khói đốt đồng bảng lảng chiều mùa hạ, mùi thức ăn tỏa ra từ chái bếp nhà ai, mùi từ vạt áo thấm đẫm mồ hôi của mẹ sau ngày dài mệt nhoài bươn chải…
Tối qua mẹ dặn, đi dạy nhớ rẽ vào chợ Núi mua cho mẹ cân mốc tương. Chọn mốc đẹp và xanh nhé. Tôi vâng dạ rồi gọi luôn cho chị gần trường đi chợ sớm mua hộ của người quen. Trưa mang về, mẹ xuýt xoa, mốc đẹp quá. Lại vừa tầm. Làm tương quan trọng nhất mốc đẹp và đỗ ngon. Bây giờ làm ít nên mẹ mua mốc chứ trước kia mỗi mùa làm hai chum to, mẹ đều tự tay làm từng công đoạn. Tự nhiên tôi bồi hồi nhớ những chum tương ngày nào bên góc sân gạch ở ngôi nhà thơ ấu.
Trong ký ức của tôi, hình ảnh mẹ luôn gắn liền với mái tóc dài, dày và đen nhánh. Mỗi sáng, trước khi ra ngoài, mẹ khéo léo búi tóc gọn gàng bằng một chiếc kẹp nhôm sáng loáng. Chẳng phải món trang sức đắt tiền, cũng không lấp lánh như những phụ kiện trưng bày trong cửa hàng sang trọng, nhưng với tôi, nó lại đặc biệt vô cùng.
Trong những cảnh huống khác nhau của cuộc đời, đôi khi chỉ cần một sự lay động khe khẽ cũng đủ để chân trời ký ức đầy những sắc màu hiện về, để mỗi người say sưa và đôi khi là cả những phút giây ám ảnh. Nỗi nhớ ngân lên giữa bao chảy trôi miên viễn, chính là phương thức tinh thần khiến mỗi người trở nên lắng sâu hơn. Có những mùa hoa đã trở thành những ký hiệu đặc trưng, đủ mãnh lực để gợi mở một cách sống động và ý vị khoảng trời ký ức. Những ngày tháng Ba này, khi mùa xuân đương nửa, tôi suy nghĩ nhiều hơn về sắc hoa gạo đỏ cuối trời.
Chào mừng kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đảng bộ TP Đà Nẵng 28-3 (1930 – 2025), 50 năm Ngày Giải phóng thành phố 29-3 (1975 –2025) và hướng đến Kỷ niệm 50 năm ngày thống nhất đất nước 30-4 (1975-2025), chiều 25-3, Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức khai mạc Triển lãm mỹ thuật 'Đà Nẵng gấm hoa'.
Có những gia tài chẳng đo đếm bằng vàng bạc, chẳng lưu danh trong sổ sách, nhưng lặng lẽ bền bỉ chảy suốt cuộc đời. Gia tài ấy, là mẹ để lại cho con - gia tài không thể cầm nắm nhưng hiện diện trong từng hơi thở, từng bước đi của con trên hành trình làm người.
Tôi uể oải tắt tivi định đi ngủ thì tiếng chuông cửa vang lên. Không biết ai lại tìm tôi vào giữa đêm khuya khoắt thế này. Tôi mở cửa, gương mặt mệt mỏi của dì tôi hiện ra. Dì thả bịch đồ xuống đất, áy náy nhìn vào nhà. Tôi hiểu dì ngại vợ tôi, vội nói cô ấy dắt con về nhà ngoại chơi hai hôm rồi. Tôi cầm bịch đồ, dắt dì vào nhà. Dì sẽ sàng ngồi xuống sofa, đưa hai bàn tay với những đầu móng tay dính đầy nhựa chuối nhận lấy ly nước tôi đưa. Nhìn cái cổ sâu hoắm khi dì ngửa cổ uống từng ngụm nước, tôi chạnh lòng. Bao nhiêu năm dì tôi vẫn gầy như thế.
Thời gian ngỡ trôi chầm chậm mà có lúc nhìn lại đã thấy những kỷ niệm giờ thành xa lắc. Chỉ mới ngày nào đó thôi, tôi lon ton theo má đi trên mấy bờ ruộng mấp mô về nhà ngoại. Tôi nhớ mình bé xíu ngồi bên hiên nhìn ra vườn rau đầy nắng, ngoại đang lúi húi trồng cà, trồng ớt. Vậy mà cũng là ngoại, cũng là mảnh vườn bé xíu đầy rau ấy mà giật mình khi nhìn lại thấy tóc ngoại giờ đã trắng như cước. 94 năm cuộc đời đã trôi qua trên tóc ngoại rồi!
Hơi lạnh rất nhanh đã xiên qua mấy lần áo khi Miên bước xuống xe. Thấp thoáng dáng dì Mai với khoác phao ghilê màu xanh rêu, mặc bên trong là chiếc áo len đen cổ cao mà cha Miên đã tặng dì trong lần sinh nhật bốn mươi chín. Ngày thường dì vẫn nhanh nhẹn, mau mắn, chưa thấy mặt đã nghe giọng người liến thoắng: 'Miên về hả con?' Chỉ riêng lần này thật lạ. Dì bước mà tưởng như càng tiến tới lại càng thụt lùi. Chỉ mười bảy mét từ nhà ra cổng chứ có phải xa xôi gì lắm đâu, vậy mà với dì lúc này như một quãng đường thiên lý.
Cây gạo đơn độc đứng trên đỉnh dốc, sừng sững như một chứng nhân. Mỗi lần về thăm quê ngoại, ngồi trên con đò tròng trành, thấy màu hoa rực rỡ giữa rừng cây xanh lá, tôi vỗ tay reo ầm, ríu rít quay sang lay vai mẹ: 'Sắp đến nhà rồi mẹ ơi. Con thấy màu hoa gạo đỏ.' Mẹ ngước nhìn theo tay tôi chỉ, chỉnh lại chiếc nón đội đầu, một chút ngỡ ngàng, một chút chờ mong: 'Ừ, đã tháng Ba rồi mà con'.
Chị gọi điện về đã mấy lần nghe bố mách: 'Mẹ con hôm nào cũng loanh quanh ngoài chợ, chẳng biết mua bán những gì'. Chị ngồi giữa phố xá xa xôi chợt nhớ lại những năm tháng ấu thơ lẽo đẽo theo mẹ đi chợ phiên. Bố hay mắng: 'Người lớn đi chợ còn bán buôn, con cứ theo vướng chân mẹ làm gì?'. Lúc ấy nội còn sống, tay thoăn thoắt bó từng mớ rau, bà cười bảo: 'Cứ cho nó ra chợ để mà học làm người'.
1. Lê nắm lấy bàn tay mẹ, giọng như truyền đi một niềm tin mạnh mẽ: 'Mẹ, con ủng hộ mẹ chia tay bố đến với chú Thành'. Mẹ ngỡ ngàng nhìn Lê. Cơn gió cuối đông không còn se sắt lạnh mà dịu dàng mơn man như bàn tay vỗ về.
Không còn vội vàng như những khoảng thời gian cuối Chạp, tôi đi trên nẻo quê bằng niềm yêu thương và sự nâng niu những gì đẹp nhất, khôi nguyên nhất của mùa xuân. Xuân của đời người dẫu biết rằng một đi không trở lại. Người ta dù mãnh liệt như thế nào trong những mùa xuân ấy, phía sau cùng cũng luôn có nhiều hoài niệm và nuối tiếc. Nhưng có lẽ, nếu bằng sự trắc ẩn của chính mình đối với mùa xuân của đất trời, của tháng Giêng hẳn mỗi người sẽ nới rộng lòng mình, nghĩ về những điều sâu sắc hơn, từ đó có thể được gặp lại nhiều điều đã qua trong những năm tháng cuồng nhiệt ấy khi đối thoại với mùa xuân đất trời…
Đó là trời vời vợi xanh, là nắng óng ả vàng, là đường thênh thang vắng. Là một ban trưa trong veo tựa cổ tích, với tất cả những gì nên thơ nhất của tiết đầu xuân. Trên chuyến xe hồi hương, lần đầu tiên sau nhiều năm xa cách, tôi khát khao được trở về quê, để tìm lại những hoài niệm ấu thơ, để neo mình vào chốn xưa thương nhớ.
Lúc còn bé bỏng, thế giới xa xôi nhất đối với chúng tôi có lẽ không phải là thế giới cổ tích bà thường hay kể. Mà nó là thế giới hiện hữu phía bên kia của dòng sông Hồng chảy qua làng. Sông dài và rộng, chúng tôi ngồi bên nhau nhìn dòng nước chảy qua không làm sao đo nổi quãng đường dài dằng dặc trong mường tượng. Trên quãng đường ấy luôn có lằn roi của bố mẹ hiện hữu răn đe để lũ chúng tôi không dám mạo hiểm bơi qua dòng nước xiết. Lớn lên con đường xa nhất là con đường chinh phục ước mơ.
Rất nhiều lần tôi lầm tưởng một vài loài hoa không có hương thơm, cho đến một buổi sớm kia tôi bước xuống giường sớm sau đêm dài mất ngủ vì lòng nặng trĩu. Tôi bước ra vườn, khi ấy trăng còn chưa lặn, sương không đủ để đọng thành giọt mà chỉ phủ mờ lên cây lá, chỉ cần hanh hảnh chút ánh sáng, lớp sương ấy sẽ bay đi.
Chiều buông chạng vạng, phủ lên khu vườn lớp ánh sáng mờ ảo, vàng óng như rót mật. Ngoài khung cửa sổ, ông Tư với ánh mắt lấp lánh nét tinh nghịch, khóe môi khẽ nhếch thành nụ cười thân thuộc:
Ai cũng có một tuổi thơ, nơi chất chứa một vùng trời ký ức dữ dội lẫn dịu êm không thể quên. Là người lớn lên nơi xứ đồng nên sự bình dị và giản đơn của nếp sống người nhà quê đã in sâu và thấm đẫm trong tôi. Những nét tự nhiên, dễ thương dễ mến, không cầu kỳ, qua lời ăn tiếng nói, trang phục, cảnh vật, những bữa cơm chiều miệt đồng vẫn còn vẹn nguyên như thuở nhỏ… Thân thương làm sao! Xứ đồng quê tôi…
Có đôi khi, trên đường dài giữa buổi chiều nhá nhem nắng rớt, gặp đụn khói bay lên từ mấy nóc nhà tranh, bạn lại thấy nhớ đến nao lòng những buổi chiều không rõ hình dáng nhưng đã tạc thương nhớ trong đời mình.
Ba nói, tháng Giêng cạn nhanh như miệng giếng nông, quay đi ngoảnh lại đã tàn một ngày. Khi ba lục đục mở nắp mấy hũ thủy tinh để sâu trong kệ bếp, lấy ra nhúm hạt giống bầu bí rau củ đủ loại đã phơi khô, xứ lý nấm bệnh từ vụ mùa cuối Chạp, tôi biết, tháng Giêng sắp qua rồi.
1. Mỗi sáng, hàng xóm ở chung cư bị đánh thức bởi tiếng chén bát va chạm vào nhau, tạo ra thứ âm thanh rổn rảng, ồn ã. Thứ âm thanh không phải do lỡ tay, được đọc vị rằng người tạo ra nó thản nhiên chẳng có chút nương tay.
Tháng Hai rét lộc, tôi nghe bà tôi lẩm bẩm câu ấy khi chuẩn bị ra chùa. Chưa kịp hỏi thêm, bóng dáng nhỏ nhắn lẩn trong màu áo nâu và vành khăn đen nhánh đã khuất xa phía cổng. Nhìn ra ngoài vườn, thấy thấp thoáng những chồi cây đã âm thầm lớn dậy. Có phải vì gặp tiết trời mưa ẩm - là cái cớ của sự hồi sinh sau những ngày đông tháng giá.
Sau Tết, những lúc trở về từ cánh đồng với bó lá ngô nặng trĩu, mẹ tôi thấm mệt ngồi xuống trước hiên nhà. Mẹ nhìn những cánh hoa đào tàn rơi vãi dưới đất, vỏ phong bao lì xì đám cháu vứt ngoài vườn, ở góc sân vỏ giàn pháo hoa còn nằm đó. Tất cả chúng gợi cho mẹ thứ hạnh phúc tươi vui, lấp lánh của những ngày sum họp.
Bung biêng hương sắc đất trời, người đã chờ đợi bao lâu để có thể rời chốn thị thành đông đúc mà quay về. Ý nghĩ về sự bao dung của muôn vật xung quanh khiến mỗi người trở nên trắc ẩn và biết cách để đọc vị mọi thứ. Hòa mình cùng gió mùa xuân, quanh quẩn trước sân gạch thẫm đỏ, người đã dùng tâm huyết để chăm chút những cành đào cho gia đình mình ngày xuân. Hoa đào e ấp rồi rung rinh từng cánh mỏng, người ta nhìn hoa rồi thảng mình về sự rụng rơi. Nhưng hoa tri âm lòng người, hoa cười trước gió đầy mạnh mẽ để giữ riêng cho họ những ý niệm thiện lành về mùa xuân.
'Ra Giêng, anh lại đi tìm Trả gương cho bạc, gửi đình cho lim…' (Nguyễn Ngọc Phú)
Đã bao lâu tôi chưa ngồi xuống nơi căn phòng nhỏ bé này để tự mình cầm lên tay bảng màu rồi tự vẽ một bức tranh. Nhìn những palet lấm láp bụi bặm, những khung gỗ phủ nỗi đợi chờ, những thanh cọ im lìm thao thức hồi sinh bằng những nét phác trở lại, tôi thấy mình đã quá đỗi vội vàng với cuộc sống ngoài kia mà bỏ hờ những thứ vốn tạo nên những chạm khắc cho đời sống tinh thần.
Cái gì đó quấn thật nhanh quanh người nó, giống như cách người ta quấn bánh cuốn khi vừa tráng xong. Ngay lập tức, toàn thân nó bị đẩy lên cao, như thể có sức mạnh từ cột nước khổng lồ. Nó cảm thấy có nhiều quả bóng bay tí hon đang được gắn khắp nơi, từ đỉnh đầu xuống tận ngón chân nó, như người ta mắc bóng đèn trong những trung tâm thương mại hay sân bay Incheon - sân bay duy nhất, lần đầu tiên trong đời nó được đặt chân đến. Và rồi hệt học sinh tiểu học trong ngày khai giảng, sau hồi trống khai trường của thầy hiệu trưởng là các em đồng loạt buông tay. Từng quả bóng bay lên bồng bềnh, bồng bềnh. Nhẹ hẫng!
Dừng chân ở một trạm xe buýt trên đường đưa đứa con trai nhỏ đến trường, người mẹ chợt dán mắt hồi lâu vào tấm áp phích dựng kề nơi hành khách bước xuống. Sau tiếng reo mừng rỡ, bà cúi xuống chỉ cho đứa trẻ biết rồi hỏi con mình nhận ra ai đấy không. 'Yamal, anh Yamal chứ còn ai nữa!', giọng cậu bé hồ hỡi. Rồi như quên cả đám đông hiếu kỳ cùng vây quanh hình ảnh những ngôi sao, hai mẹ con cứ thế âu yếm dán mắt vào tấm biển như chẳng muốn rời đi.
Trên phố những ngày này tôi luôn để chính mình được chậm lại. Những khoảnh khắc đọng lắng của phố phường thời điểm mùa đông trở về luôn khiến tôi suy nghĩ và thao thức nhiều hơn. Sự vội vã và náo nhiệt không bao giờ đổi thay ở ngoài kia đã bao giờ khiến ai ở trọ phố phường nhiều lần lỡ quên đi một mùi hương chiều ở miền vời xa đốt lên từ lá vườn, một màu nắng mùa đông hanh hao nhưng cũng đủ hong ấm, một tiếng gọi thân thương của người mẹ quê hương luôn thao thức? Tháng năm đã đi về khoảng cuối, mùa đông hao gầy hàng cây, hẳn phía sâu lòng người ưa hoài niệm, sẽ rất khó để tìm thấy một sự hân hoan quá đỗi. Tôi ngồi lại bên hè phố trong bóng chiều muộn, rồi thâm trầm nỗi nhớ về chiều đông một mái hiên nhà…
Bạn bật khóc lúc mở thùng quà của người chị phương xa gửi tặng. Một thùng giấy to đựng đủ thứ linh tinh mà nhìn vào bạn liền mường tượng ra cảnh lũ trẻ hét vang lên sung sướng. Bánh kẹo vài loại, bút chì, sổ ghi nhớ, ghim cài áo hình thú cưng ngộ nghĩnh, móc khóa cute, bình giữ nhiệt, dây buộc tóc…
Về cuối năm, trời thường nhiều gió. Ở nơi này thì se se, ở nơi khác thì lại rét buốt. Trước hiện tượng tự nhiên này, lòng người thường chùng xuống, gợi niềm nhớ điều gì không rõ dáng hình. Ở phương Nam đất nước, thời tiết đã vào mùa khô nhưng đôi khi vẫn còn rớt lại vu vơ dăm sợi gió se. Ở miền Trung, gió giấu trong lòng bao hoài niệm sắt se của chốn quê nhà đã trôi vào thời gian xa lắc… Cuối năm, khi ngọn gió mùa đông bắc tê tái thổi về, có ai mà không cảm nhận được những niềm riêng se thắt. Không hiểu vì sao mà câu thơ xưa của Ức Trai bỗng dưng trở về: 'Tịch mịch u trai lý/ Chung tiêu thính vũ thanh/ Tiêu tao kinh khách chẩm/ Điểm trích sổ tàn canh… (Vắng vẻ phòng trai tối/ Suốt đêm nghe tiếng mưa/ Não nùng lay gối khách/ Giọt giọt điểm canh mờ… - Thính vũ - Nguyễn Trãi)…
Đã hai mùa Tết trôi qua kể từ ngày nội về nơi miền cực lạc. Những ngày này, tôi nhớ nội vô cùng, nhớ ánh mắt nụ cười, nhớ dáng người, nhớ da diết những tháng ngày yêu thương có nội.