Sức mạnh lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống

Đồng bào dân tộc Thái tỉnh Điện Biên vui múa xòe trong ngày xuân. Ảnh: Gia Minh

Văn hóa truyền thống là một hệ thống các giá trị (vật chất và tinh thần) được hình thành trong quá trình lao động sản xuất, gắn bó chặt chẽ với đời sống của dân tộc; được lưu truyền qua nhiều thế hệ, được cộng đồng chấp nhận và được chính chủ nhân của nền văn hóa đó bổ sung, phát triển, làm phong phú thêm nhiều giá trị mới. Giá trị văn hóa truyền thống là di sản quý báu, giữ vị trí và vai trò quan trọng, định hình bản sắc văn hóa dân tộc và khẳng định vị thế đất nước. Giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam đã được hun đúc trong suốt chiều dài lịch sử; là thành quả của quá trình lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; được kết tinh từ tinh thần yêu nước, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh con người Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc.

Những giá trị văn hóa kết lại thành bản sắc văn hóa dân tộc, với những giá trị vật chất và tinh thần tiêu biểu cho mỗi dân tộc, thể hiện diện mạo, đặc điểm, giá trị của mỗi dân tộc. Bản sắc văn hóa chính là “tấm căn cước”, là một yếu tố quan trọng để định danh nét độc đáo, giúp phân biệt được dân tộc này với dân tộc khác.

Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc là một trong những định hướng chiến lược quan trọng để phát triển kinh tế-xã hội, đã được Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra, khẳng định trong các văn kiện, qua các kỳ Đại hội. Việc phát huy các giá trị văn hóa dân tộc luôn được đặt trong tổng thể đời sống xã hội, trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội... với mục đích cao nhất là hướng đến nhân dân, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân và khẳng định giá trị của nhân dân trong mọi mặt của đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội. Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một trong những quan điểm chủ đạo, cốt lõi, được Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định qua nhiều kỳ Đại hội, được phát triển lý luận, nâng tầm quan điểm chỉ đạo khi xác định xây dựng và phát huy hệ giá trị văn hóa phù hợp với thời đại.

Vì thế, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đã gắn đồng bộ với việc xác lập mối quan hệ biện chứng trên nền tảng hệ giá trị quốc gia (hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc); hệ giá trị văn hóa Việt Nam (dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học); hệ giá trị gia đình Việt Nam (tiến bộ, văn minh, ấm no, hạnh phúc) và chuẩn mực con người Việt Nam (yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo...).

Nghệ nhân dân tộc Cơ Tu thành phố Đà Nẵng truyền nghề dệt thổ cẩm cho lớp trẻ. Ảnh: Hoàng Anh

Văn hóa Việt Nam còn là kết quả của quá trình giao lưu, tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới, không ngừng làm giàu và hoàn thiện mình. Người Việt Nam cởi mở, thân thiện, nhân văn... đã ý thức cao việc lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam đến với các dân tộc trên thế giới để tạo nên một “sức mạnh mềm” văn hóa dân tộc. Vị trí, vai trò của văn hóa được thể hiện trong cái nhìn đa chiều, toàn diện, mở rộng văn hóa với tư cách là “sức mạnh mềm” của quốc gia. Đây chính là phương tiện hiệu quả để chúng ta chủ động giao lưu, chủ động hội nhập, chủ động tiếp nhận những tinh hoa văn hóa nhân loại với thông điệp “Việt Nam sẵn sàng làm bạn, là đối tác tin cậy, có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế”.

Theo quan điểm đó, chúng ta đã linh hoạt chuyển hóa “sức mạnh mềm” văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa, đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn có khả năng cạnh tranh quốc tế. Từ chính những việc làm đó, chúng ta đã có cơ hội khơi dậy, bồi đắp tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, dân chủ, công bằng, văn minh và hạnh phúc.

Văn hóa là nền tảng tinh thần vững chắc, là nguồn sức mạnh nội sinh của mỗi cá nhân, của mỗi cộng đồng dân tộc và có đóng góp quan trọng cho sự phát triển bền vững cả trên phương diện vật chất lẫn tinh thần. Là nền tảng tinh thần của xã hội, văn hóa cũng chính là thước đo sự phát triển của đất nước, là cơ sở, nền tảng để phát triển con người toàn diện. Văn hóa gắn với phát triển nguồn lực con người; phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, động lực quan trọng phát triển đất nước nhanh chóng và bền vững.

Để có sức mạnh lan tỏa, chúng ta cần nhân rộng các giá trị cao đẹp, hướng tới giá trị chân-thiện-mỹ. Mục tiêu nâng cao đời sống văn hóa cho nhân dân, thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền (đồng bằng-miền núi-biên giới-hải đảo); giữa thành thị-nông thôn, miền xuôi-miền núi; giữa các tầng lớp nhân dân, trong đó, chú trọng phát triển văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội, đến gần từng cá nhân, cộng đồng và tích cực hội nhập toàn cầu, làm bạn với thế giới và góp sức với nhân loại. Văn hóa Việt Nam mang giá trị cội nguồn tốt đẹp, bền vững, kết tinh từ tinh hoa của dân tộc, được khẳng định trong quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Động lực và nguồn lực phát triển hàng đầu của đất nước trong kỷ nguyên mới chính là sức mạnh nội sinh, với tinh thần yêu nước, ý chí tự cường, tự lực, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược, khi coi văn hóa là sức mạnh nội sinh, nền tảng tinh thần và là hệ điều tiết phát triển bền vững quốc gia.

“Văn hóa phải soi đường cho quốc dân” (Hồ Chí Minh) là sự khẳng định văn hóa luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, giữ vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển quốc gia, thể hiện mục tiêu, quyết tâm của toàn Đảng và ý nguyện, khát vọng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Vì thế, hơn lúc nào hết, toàn Đảng, toàn quân, toàn dân cần phát huy hiệu quả giá trị văn hóa, sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần cống hiến của con người Việt Nam, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới-kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Bích Hồng