Sức mạnh của các mô hình AI Nga

Vì trừng phạt từ phương Tây cùng chính sách chặn truy cập nghiêm ngặt trong nước, công dân Nga không thể trực tiếp truy cập Claude, ChatGPT, Gemini mà thường phải dùng đến VPN thay đổi địa chỉ IP sang quốc gia khác, thuê hoặc mua tài khoản đã kích hoạt bằng số điện thoại nước ngoài, chatbot trên Telegram hoặc trang web trung gian tích hợp API của ChatGPT/Claude để tránh đăng nhập trực tiếp. Thậm chí mới đây Bộ Phát triển kỹ thuật số Nga còn đề xuất công cụ trí tuệ nhân tạo xuyên biên giới sẽ bị cấm hoặc hạn chế sử dụng tại nước này nếu chúng không tuân thủ các quy định mới về quản lý không gian mạng.

Trong khi đó, mô hình “cây nhà lá vườn” không chịu hạn chế truy cập nên sử dụng tiện lợi hơn rất nhiều. GigaChat và YandexGPT là 2 mô hình hàng đầu được phát triển để cạnh tranh trực tiếp với AI nước ngoài.

GigaChat

Tập đoàn tài chính - công nghệ SberBank ra mắt hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo đa phương thức GigaChat vào tháng 4.2023. Khác với nhiều đối thủ khác, mô hình sở hữu khả năng xử lý đồng thời văn bản, hình ảnh lẫn âm thanh trong cùng một khung làm việc, hiểu sâu sắc ngữ cảnh và văn hóa Nga, hỗ trợ tốt tác vụ lập trình và sáng tạo nội dung.

SberBank ra mắt hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo đa phương thức GigaChat vào tháng 4.2023 - Ảnh: Emirati Times

GigaChat dựa trên kiến trúc NeONKA tích hợp nhiều mạng neuron chuyên biệt, tiếp nhận huấn luyện từ siêu máy tính Christofari Neo đồng thời sử dụng kỹ thuật học tăng cường từ phản hồi con người (RLHF) để cải thiện độ chính xác lẫn tính đạo đức.

SberBank đã phát hành nhiều phiên bản phục vụ từng nhu cầu riêng biệt. GigaChat MAX - phiên bản cao cấp nhất hiện nay - cho phép hội thoại bằng văn bản và giọng nói, hỗ trợ cả tiếng Nga lẫn tiếng Anh. GigaChat Pro tối ưu hóa cho doanh nghiệp với khả năng tuân thủ chỉ dẫn phức tạp, viết mã, xử lý tác vụ phức tạp trong lĩnh vực kinh tế hay luật. GigaChat Lite và Lightning nhỏ gọn tốc độ cao, phù hợp chạy trên thiết bị cá nhân hoặc tích hợp vào ứng dụng cần phản hồi nhanh. GigaChat Ultra Preview vượt trội hơn cả DeepSeek V3.1 trong các bài kiểm tra tiếng Nga.

Không chỉ là chatbot, GigaChat còn làm tốt cả vai trò công cụ phát triển. Trợ lý GigaCode chuyên biệt cho lập trình viên, hỗ trợ hơn 35 ngôn ngữ lập trình. GigaChain - phiên bản chuyển thể của thư viện LangChain dành riêng cho tiếng Nga - giúp nhà phát triển dễ dàng xây dựng ứng dụng AI sử dụng API của GigaChat.

Hiện nay GigaChat được ứng dụng mạnh mẽ trong việc kết nối người dân với chính phủ. Cụ thể mô hình này đã xử lý hơn 2,5 triệu câu hỏi từ người dân gửi đến Tổng thống Nga Vladimir Putin trong các buổi đối thoại trực tiếp, giúp phân tích và giải đáp thắc mắc chỉ trong vài giây. Người dân Nga trải nghiệm GigaChat không chỉ như chatbot độc lập mà còn thông qua thiết bị thông minh (như loa SberBoom) và ứng dụng ngân hàng của Sberbank, biến nó thành “trợ lý ảo” hỗ trợ quản lý tài chính và nhà thông minh.

YandexGPT

Đây là sản phẩm của “Google nước Nga” Yandex, ra mắt vào tháng 5.2023, tích hợp trực tiếp vào trợ lý ảo Alice.

Nhờ được huấn luyện bằng hàng tỷ tài liệu từ công cụ tìm kiếm Yandex, YandexGPT sở hữu lượng lớn kiến thức cập nhật lẫn cùng khả năng tóm tắt thông tin cực kỳ nhanh chóng. Mô hình mạnh về tối ưu hóa tìm kiếm, giải thích khái niệm phức tạp một cách đơn giản, hỗ trợ đắc lực cho nhà quảng cáo và người sáng tạo nội dung trên Yandex.

Phiên bản YandexGPT 5 Pro - Ảnh: The Geek

Người dùng dễ dàng tiếp cận YandexGPT thông qua trình duyệt web, ứng dụng di động lẫn thiết bị thông minh. Hiện tại mô hình đã tiến tới phiên bản YandexGPT 4 Pro và YandexGPT 5 Pro tích hợp trong Alice, tập trung vào độ chính xác cùng khả năng phản hồi cá nhân hóa. Ai chỉ cần xử lý tác vụ đơn giản thì nên sử dụng YandexGPT 5 Lite (có sẵn dưới dạng mã nguồn mở trên Hugging Face).

Mỗi mô hình có ưu thế riêng biệt dựa trên hệ sinh thái mà chúng phục vụ. Ở phương diện hình ảnh, GigaChat chiếm ưu thế tuyệt đối khi cho phép người dùng tạo ảnh ngay trong cửa sổ chat còn YandexGPT tập trung thuần túy vào văn bản và tóm tắt thông tin. Về độ chính xác, YandexGPT được đánh giá cao hơn do trích dẫn thông tin thực tế và xử lý tốt văn bản dài hàng trăm trang. Về trải nghiệm người dùng, YandexGPT đem lại cảm giác “người” hơn nhờ giao tiếp tự nhiên và linh hoạt, còn GigaChat có xu hướng “kỹ thuật” và thực dụng hơn.

DeepSeek

Dù là mô hình từ Trung Quốc, nhưng DeepSeek có tốc độ tăng trưởng bùng nổ tại Nga nhờ khả năng truy cập tự do như GigaChat hay YandexGPT, chi phí thấp, ưu việt ở một số tác vụ chuyên môn như lập trình hay giải toán logic. Tính đến đầu năm 2026, mô hình này chiếm đến 43% thị phần sử dụng AI tạo năng ở thị trường Nga.

Cẩm Bình