Siết kỷ luật ngân sách, ngăn ngừa lãng phí từ sớm

Đại biểu Trần Hoàng Ngân phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Kiên quyết chống lãng phí, thất thoát ngân sách

Phát biểu tại Phiên thảo luận về định hướng xây dựng Luật NSNN (hợp nhất), đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) cho biết, hiện nay, tổng thu, chi ngân sách của nước ta rất cao. Giai đoạn 2021-2025 tổng thu, chi khoảng 21 triệu tỷ đồng, tương ứng với khoảng 40% GDP; theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030 tổng thu, chi ngân sách lên tới 37,6 triệu tỷ đồng.

Với quy mô lớn như vậy, theo đại biểu, cần có một thể chế pháp lý để quản lý chặt chẽ các khoản thu, chi NSNN, bảo đảm các nguồn lực được đưa đến đúng chỗ, góp phần tăng trưởng kinh tế, đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, đảm bảo an sinh xã hội, an ninh, quốc phòng; đồng thời, đảm bảo các khoản chi có tính chất đòn bẩy, lan tỏa và khơi thông nguồn lực…

Đặc biệt, đại biểu Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh yêu cầu hải kiên quyết chống lãng phí, tiêu cực, thất thu ngân sách, nhất là hiện tượng chuyển giá trong đầu tư nước ngoài. Hệ thống pháp luật phải đảm bảo tính thống nhất, tránh trùng lặp, chồng chéo giữa các luật.

Theo đại biểu, thời gian qua, mỗi năm đại biểu Quốc hội đều nhận được báo cáo của Kiểm toán nhà nước. “Tôi rất thích đọc báo cáo kiểm toán này. Báo cáo đã chỉ ra những bất cập của thể chế cũng như những vi phạm, hạn chế trong thực thi, quản lý NSNN” – đại biểu Trần Hoàng Ngân chia sẻ.

Từ những vấn đề Kiểm toán nhà nước chỉ ra, đại biểu cho rằng, NSNN là tiền đóng thuế của nhân dân và doanh nghiệp. Quản lý, sử dụng hiệu quả các nguồn thu, chi này không chỉ nâng cao động lực nộp thuế mà còn mang lại sự đồng thuận, niềm tin cho xã hội.

“Chúng ta phải tránh hiện tượng dự án chờ vốn và khi có vốn lại không giải ngân được. Phần lớn chi đầu tư phát triển có nguồn từ vay nợ, nếu chậm phân bổ vốn, các địa phương chậm giải ngân, rõ ràng đó là sự lãng phí ” – đại biểu Trần Hoàng Ngân nêu vấn đề và kỳ vọng Luật NSNN (hợp nhất) sẽ giải quyết được những bất cập này.

Cùng với giải ngân chậm, vấn đề chuyển nguồn cũng được nhiều đại biểu quan tâm. Theo đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp), chuyển nguồn thời gian qua quá lớn, xu hướng năm sau cao hơn năm trước. Đại biểu đề nghị Chính phủ, Bộ Tài chính nghiên cứu nguyên nhân khách quan, chủ quan, tránh ảnh hưởng đến nguồn chi.

Đại biểu Vũ Thị Lan Anh (Đoàn Nghệ An) đề nghị tiếp tục rà soát quy định theo hướng kiểm soát chặt chẽ và thu hẹp hợp lý các trường hợp được chuyển nguồn sang năm sau, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Theo đó, đối với các dự án đầu tư công, đại biểu đề nghị bổ sung hoặc quy định rõ hơn các điều kiện, tiêu chí và căn cứ xem xét chuyển nguồn; trong đó cần đánh giá tiến độ thực hiện, khối lượng công việc đã hoàn thành, nguyên nhân chưa giải ngân hết và khả năng tiếp tục thực hiện, khả năng giải ngân trong năm tiếp theo.

Đặc biệt, cần phải phân biệt giữa chậm giải ngân do nguyên nhân khách quan với trường hợp do nguyên nhân chủ quan của cơ quan, đơn vị hoặc chủ đầu tư. Đồng thời, gắn trách nhiệm của người có quyết định chuyển nguồn với kết quả thực hiện và giải ngân vốn được chuyển.

Theo khoản 6 Điều 86 Dự thảo Luật, người đứng đầu Bộ, cơ quan trung ương, UBND và Chủ tịch UBND các cấp chịu trách nhiệm về danh mục, mức vốn được phép chuyển nguồn và bảo đảm giải ngân toàn bộ số vốn được chuyển sang năm sau.

Đại biểu đề nghị cụ thể hóa trách nhiệm này bằng việc yêu cầu giải trình đối với những khoản vốn đã được chuyển nguồn nhưng tiếp tục không giải ngân hoặc giải ngân chậm trong năm tiếp theo. Đồng thời, xem xét trách nhiệm của cơ quan, đơn vị liên quan nếu việc chậm giải ngân do nguyên nhân chủ quan.

Chuyển mạnh sang quản lý theo kết quả

Từ những bất cập trong quản lý, sử dụng nguồn lực ngân sách và đầu tư công, các đại biểu đặt vấn đề phải thay đổi cách thức quản lý theo hướng đánh giá bằng kết quả, hiệu quả thực tế; đồng thời cá thể hóa trách nhiệm và tăng cường kiểm soát từ sớm, từ xa để hạn chế lãng phí, tiêu cực.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Đại biểu Nguyễn Thành Trung (Đoàn Lào Cai) đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu thiết kế các quy định theo hướng chuyển dịch toàn diện sang quản lý ngân sách và đầu tư dựa trên kết quả thực tế. Theo đó, nguyên tắc hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội cần trở thành thước đo quan trọng trong phân bổ và đánh giá nguồn lực.

Với định hướng đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc quản lý theo kết quả đầu ra tại Điều 9; đồng thời bổ sung một điều mới sau Điều 13 về quản lý ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ, quy định rõ nội hàm, điều kiện và lộ trình thực hiện. Việc áp dụng cơ chế này phải gắn với các định mức kinh tế - kỹ thuật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung cũng kiến nghị bổ sung quy định xét duyệt quyết toán theo kết quả đầu ra.Đối với các nhiệm vụ áp dụng cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả, cơ quan xét duyệt phải đánh giá mức độ hoàn thành theo khung chỉ tiêu được giao. Thông báo xét duyệt quyết toán cần rõ mức độ đạt được của từng chỉ tiêu và nguyên nhân của phần không đạt, nhằm thúc đẩy chuyển dịch sang quản lý ngân sách theo hiệu quả đầu ra.

Đồng thời, bổ sung quy định cá thể hóa và miễn trừ trách nhiệm người đứng đầu, trong đóquy định rõ ràng về trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng; cụ thể hóa điều kiện, thủ tục thực hiện cơ chế miễn trừ trách nhiệm cho người đứng đầu. Đây được xem là những nội dung quan trọng để vừa siết trách nhiệm, vừa tạo hành lang pháp lý cho những quyết định đổi mới vì lợi ích chung.

Ở góc độ khác, đại biểu Nguyễn Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa) đề nghị quy định rõ hơn nguyên tắc, tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án, công trình được đầu tư từ NSNN hoặc có yếu tố NSNN. Đồng thời, quy định rõ cơ chế xác định trách nhiệm của người có thẩm quyền quyết định đầu tư nếu dự án, công trình chưa đủ yếu tố cần thiết, không đạt mục tiêu hiệu quả, lãng phí hoặc không xuất phát từ lợi ích chung.

Đại biểu nhấn mạnh, trách nhiệm cá nhân cần được xác định xuyên suốt các khâu của quá trình đầu tư, từ lập dự án, thiết kế, giám sát thi công đến giải ngân, nghiệm thu, thanh quyết toán. Khi dự án không đạt yêu cầu về chất lượng hoặc xuất hiện sai phạm làm tăng vốn đầu tư, cần xác định rõ trách nhiệm của người có thẩm quyền liên quan.

Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Hữu Trí đề xuất thiết lập hành lang pháp lý để giám sát, kiểm soát từ sớm, từ xa, bắt đầu ngay từ khâu xây dựng kế hoạch, quyết định chủ trương đầu tư cho đến lập dự án, đấu thầu, thi công, nghiệm thu và thanh quyết toán.

Theo đó, cần ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất và kết nối với các cơ quan có nhiệm vụ thanh tra, kiểm toán, kiểm tra, nhằm phát hiện và xử lý sai phạm từ sớm, từ xa, góp phần ngăn chặn hoặc hạn chế tiêu cực phát sinh trong quá trình đầu tư công./.