Nợ công của Pháp lần đầu vượt 3.500 tỷ euro

Quy mô nợ công của Pháp hiện đã tiến sát mức kỷ lục 117,8% GDP thời đại dịch COVID-19 - Ảnh minh họa

Xu hướng phình to của quy mô nợ trong hơn nửa thế kỷ

Báo cáo chi tiết của INSEE công bố ngày 25/6 cho thấy, tính đến hết quý 1 năm nay, tổng nợ công của Pháp đã chạm mức 3.536,1 tỷ euro, tương đương khoảng 4.162 tỷ USD. Con số này đánh dấu mức tăng ròng 75,6 tỷ euro chỉ trong vòng một quý so với thời điểm cuối năm 2025. Như vậy, quy mô nợ hiện tại đã tương đương với 117,5% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Pháp, tiến sát đến mức kỷ lục lịch sử 117,8% GDP từng được thiết lập vào quý 1/2021, giai đoạn đỉnh điểm khi chính quyền Paris phải tung ra các gói kích thích kinh tế quy mô lớn để ứng phó với đại dịch COVID-19.

Với tỷ lệ này, Pháp hiện là quốc gia có quy mô nợ công lớn thứ ba trong toàn bộ khối Liên minh châu Âu (EU), chỉ đứng sau Hy Lạp và Italy. Các nhà phân tích kinh tế chỉ ra rằng, cuộc khủng hoảng nợ hiện tại là hệ quả tất yếu của một chu kỳ kéo dài hơn nửa thế kỷ, khi chính quyền trung ương, chính quyền địa phương cùng hệ thống an sinh xã hội của Pháp liên tục duy trì trạng thái chi tiêu vượt quá nguồn thu ngân sách thực tế. Tốc độ gia tăng nợ luôn chạy nhanh hơn đà tăng trưởng của nền kinh tế. Minh chứng là vào năm 1980, nợ công của Pháp chỉ chiếm khoảng 20% GDP, nhưng đến năm 2000 chỉ số này đã tăng lên mốc 60% GDP và hiện tại đã tăng gần gấp đôi tỷ lệ đó.

Trong nhiều năm trước, áp lực từ khối nợ khổng lồ này chưa bộc lộ rõ nét do nền kinh tế toàn cầu nằm trong môi trường lãi suất thấp, thậm chí lãi suất trái phiếu chính phủ Pháp từng duy trì ở mức gần bằng 0% vào giai đoạn 2020–2021. Tuy nhiên, cục diện tài chính đã đảo chiều hoàn toàn khi các ngân hàng trung ương đồng loạt thắt chặt chính sách tiền tệ để kiềm chế áp lực lạm phát. Thêm vào đó, những bất ổn chính trị nội bộ sau quyết định giải tán Quốc hội vào năm 2024, kết hợp cùng các xung đột địa chính trị quốc tế, đã khiến giới đầu tư quốc tế nâng mức đánh giá rủi ro đối với các công cụ nợ của nước này.

Hệ quả trực tiếp là lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm đã tăng mạnh lên mức khoảng 3,7%. Chuyên gia kinh tế độc lập Sylvain Bersinger nhận định, từ vị thế là một trong ba quốc gia có chi phí vay vốn thấp nhất Khu vực đồng euro vào cuối năm 2021, Pháp đã dịch chuyển thành một trong những nước phải trả lãi suất huy động cao nhất khối, chỉ xếp sau Malta, Latvia và Lithuania.

Việc lãi suất tăng cao trên một nền nợ phình to đã kích hoạt vòng xoáy chi phí trả lãi. Từ mức chi 35,8 tỷ euro vào năm 2020, khoản chi trả lãi vay của Chính phủ Pháp đã tăng lên 50,9 tỷ euro vào năm 2025 và dự kiến sẽ chạm mốc 59 tỷ euro trong năm 2026. Các mô hình dự báo tài chính cho thấy con số này có thể tiếp tục tăng lên tới 77 tỷ euro vào năm 2028. Nghị sỹ Philippe Juvin, báo cáo viên phụ trách ngân sách của Quốc hội Pháp, cảnh báo chi phí trả lãi nợ nhiều khả năng sẽ soán ngôi để trở thành khoản chi lớn nhất trong tổng ngân sách nhà nước vào cuối thập kỷ này.

Mức độ rủi ro đối với nền kinh tế nội địa càng tăng cao khi hiện có khoảng 60% khối lượng nợ công của Pháp do các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ, khiến phần lớn nguồn tiền chi trả lãi trái phiếu bị rút ra khỏi chu chuyển kinh tế trong nước.

Thách thức đối với các mục tiêu cam kết tài khóa

Nhằm đảm bảo các quy định chung của Liên minh châu Âu, Chính phủ Pháp hiện đặt mục tiêu cắt giảm thâm hụt ngân sách xuống dưới mức 3% GDP vào năm 2029 để từng bước ổn định lại tỷ lệ nợ công. Kịch bản cơ sở của chính phủ dự báo tỷ lệ nợ công sẽ đạt đỉnh ở mức khoảng 118,7% GDP trong giai đoạn 2027–2028 trước khi hạ nhiệt về mức 118% vào năm 2029.

Mặc dù vậy, giới chuyên gia kinh tế quốc tế tỏ ra hoài nghi về tính khả thi của lộ trình này. Nhiều ý kiến đồng thuận rằng mục tiêu trên sẽ bất khả thi nếu chính quyền không thực hiện các biện pháp thắt lưng buộc bụng mạnh mẽ như cắt giảm chi tiêu công trên diện rộng hoặc tăng thuế quy mô lớn. Tuy nhiên, trong bối cảnh Chính phủ đương nhiệm không nắm giữ đa số tuyệt đối ghế tại Quốc hội, việc thỏa hiệp để thông qua các dự luật cải cách tài khóa mang tính cấu trúc được dự báo sẽ vấp phải những rào cản chính trị rất lớn. Theo một số kịch bản do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) xây dựng, tỷ lệ nợ công của Pháp hoàn toàn có khả năng vượt ngưỡng 120% GDP trong những năm tới nếu các xu hướng chi tiêu hiện tại không được đảo ngược kịp thời.