'Miền Ký ức' - Những nét chì giữ lại lịch sử

Sáng 2.7, Bào tàng tỉnh Quảng Trị phối hợp cùng Bảo tàng Hồ Chí Minh thành phố Huế tổ chức triển lãm giới thiệu 110 tác phẩm ký họa của họa sĩ Nguyễn Văn Nguyên

Triển lãm "Miền Ký ức" tại Bảo tàng tỉnh Quảng Trị không chỉ giới thiệu 110 tác phẩm ký họa mà còn mở ra một không gian để công chúng gặp lại lịch sử qua góc nhìn của người nghệ sĩ từng sống và sáng tác ngay trên vùng đất tuyến lửa.

Khi mỗi nét vẽ là một chứng tích

Điều khiến bộ sưu tập của họa sĩ Nguyễn Văn Nguyên trở nên đặc biệt không phải vì những tác phẩm đã tồn tại hơn nửa thế kỷ, mà bởi chúng được ký họa ngay giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt ở Quảng Trị và Quảng Bình (cũ).

Người họa sĩ không đứng ngoài quan sát để hồi tưởng, mà trực tiếp sống cùng bộ đội, đồng bào, đi qua những trọng điểm của chiến tranh để ghi lại từng khoảnh khắc bằng những nét bút mộc mạc. Chính điều đó đã biến mỗi bức tranh trở thành một "nhật ký bằng hình ảnh", lưu giữ chân thực hơi thở của một thời không thể lặp lại.

Tặng quà lưu niệm cho Bảo tàng tỉnh Quảng Trị

Nhìn vào tác phẩm "Chuyển thương trên sông Kiến Giang", người xem vừa thấy được hình ảnh những y sĩ, y tá đưa thương binh vượt dòng sông giữa bom đạn lại cảm nhận được sự hy sinh thầm lặng của lực lượng hậu cần trong chiến tranh.

Với "Trạm giao liên Bắc Quảng Trị", đó là cả một hệ thống giao thông hào, địa đạo và bến đò bí mật, nơi từng chuyến hàng, từng người lính lặng lẽ vượt tuyến làm nên mạch sống của chiến trường. Hay trong "Tải đạn trên đảo Cồn Cỏ", từng bước chân nặng trĩu của người lính giữa đảo tiền tiêu đã khắc họa ý chí giữ vững chủ quyền ngay trong những ngày khốc liệt nhất.

Xen giữa những hình ảnh chiến đấu là đồng bào Vân Kiều vẫn bền bỉ lao động, người dân vùng giải phóng khai hoang, cấy lúa, dựng lại cuộc sống. Những lát cắt ấy cho thấy chiến tranh không chỉ có tiếng súng mà còn là nghị lực sống, là niềm tin để con người vượt lên mất mát.

Những bức ký họa này là những lát cắt chân thực về chiến tranh bằng ngôn ngữ hội họa

Theo lãnh đạo Bảo tàng tỉnh Quảng Trị, giá trị lớn nhất của triển lãm là đưa những ký họa trở về chính nơi chúng được sinh ra. Mỗi tác phẩm không chỉ phản ánh một giai đoạn lịch sử của vùng tuyến lửa Quảng Trị - Quảng Bình mà còn là nguồn tư liệu quý, góp phần bổ sung những lát cắt chân thực về chiến tranh bằng ngôn ngữ hội họa.

Việc trưng bày bộ sưu tập tại Quảng Trị cũng là cách để lịch sử đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, thông qua những hình ảnh giàu cảm xúc thay vì chỉ những con số và sự kiện.

Nghệ thuật giữ ký ức ở lại

Theo họa sĩ Nguyễn Lương Sao, điều làm nên sức nặng của triển lãm không chỉ là chất lượng nghệ thuật của các tác phẩm mà còn bởi đây là những ký họa được thực hiện ngay giữa chiến trường, nơi người nghệ sĩ vừa là nhân chứng, vừa là người sáng tạo.

"Hiện nay, những họa sĩ từng trực tiếp cầm bút sáng tác trong kháng chiến như họa sĩ Nguyễn Văn Nguyên không còn nhiều. Vì vậy, mỗi bức ký họa không chỉ là một tác phẩm mỹ thuật mà còn là một chứng tích lịch sử quý giá, phản ánh trung thực con người và cuộc sống trong chiến tranh bằng góc nhìn của người trong cuộc.

Họa sĩ Nguyễn Lương Sao phân tích tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Văn Nguyên

Điều đáng quý là hôm nay, thế hệ trẻ có cơ hội được tiếp cận, thưởng lãm chính những tác phẩm nguyên gốc ấy, để hiểu rằng phía sau từng nét chì, từng mảng màu giản dị là cả một giai đoạn lịch sử được đánh đổi bằng máu, nước mắt và sự hy sinh.

Đó là giá trị mà theo thời gian càng trở nên đặc biệt, bởi không một sự tái hiện nào có thể thay thế được cảm xúc và tính chân thực của những ký họa được vẽ ngay giữa khói lửa chiến tranh" - họa sĩ Sao cho biết.

Cô giáo mỹ thuật Bùi Phượng cũng cho rằng triển lãm mang đến một cách tiếp cận lịch sử rất khác cho học sinh. Nếu sách giáo khoa giúp các em hiểu sự kiện, thì những bức ký họa lại giúp cảm nhận được con người trong chiến tranh.

Từ những nét chì giản dị, học sinh có thể hình dung được sự gian khổ của người lính, sự kiên cường của người dân vùng tuyến lửa và hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao hy sinh của các thế hệ đi trước. Chính cảm xúc ấy là điều mà không phải bài giảng nào cũng có thể truyền tải trọn vẹn, cô Phượng bày tỏ.

Cô giáo mỹ thuật Bùi Phượng hướng dẫn học sinh thực hành in tranh làng Sình

Sau hơn 50 năm, nhiều bức tranh đã ố vàng, màu nước đã phai theo thời gian. Nhưng càng cũ, chúng càng nhắc người xem rằng đây không phải những ký ức được kể lại sau chiến tranh, còn là những lát cắt của lịch sử được lưu giữ ngay trong khoảnh khắc nó diễn ra.

"Miền Ký ức" vì thế vừa là một cuộc triển lãm mỹ thuật, vừa là hành trình để nghệ thuật tiếp tục thực hiện sứ mệnh gìn giữ ký ức dân tộc, giúp quá khứ không nằm yên trong bảo tàng, vẫn đối thoại với hiện tại bằng những nét chì không bao giờ cũ.

Ngày 2.7, tại Bảo tàng tỉnh Quảng Trị đã giới thiệu 110 tác phẩm ký họa và hội họa của họa sĩ Nguyễn Văn Nguyên, được tuyển chọn từ bộ sưu tập gần 150 tác phẩm ông hiến tặng Bảo tàng Hồ Chí Minh thành phố Huế năm 2024.

Phần lớn tác phẩm được sáng tác tại Quảng Trị và Quảng Bình giai đoạn 1970-1975, ghi lại trực tiếp cuộc sống, chiến đấu của quân và dân vùng tuyến lửa.