MacKenzie Scott và triết lý cho đi không điều kiện

Nữ tỷ phú MacKenzie Scott (Mỹ). Ảnh: Quartz

Theo Fortune, tổng số tiền từ thiện của bà Scott hiện vượt 26 tỷ USD, được dành cho các trường đại học và hàng trăm tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực môi trường, quyền phụ nữ, an sinh kinh tế, cứu trợ thiên tai và hỗ trợ người tị nạn.

Chỉ riêng năm 2025, bà Scott trao tặng gần 7,2 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay trong các đợt công bố đóng góp của bà và đưa bà trở thành nhà từ thiện hào phóng thứ ba ở Mỹ, chỉ sau các tỷ phú Warren Buffett và Bill Gates, theo Forbes.

Trao đi bằng niềm tin

Nếu quy mô từ thiện khiến giới quan sát kinh ngạc, thì triết lý cho đi của Scott mới thực sự mang tính cách mạng. Theo Business Insider, khác với nhiều tỷ phú lựa chọn mô hình quỹ truyền thống, bà Scott trao những khoản tài trợ lớn không ràng buộc, cho phép các tổ chức tự quyết định cách sử dụng nguồn lực.

Chính nhờ tính “không điều kiện” này, các tổ chức nhận tài trợ có thể lập kế hoạch dài hạn, củng cố nhân sự, đầu tư hạ tầng và sứ mệnh cốt lõi, những việc vốn khó thực hiện khi nguồn tiền bị chia nhỏ cho mục tiêu ngắn hạn.

Ngoài ra, bà Scott cũng loại bỏ quy trình xin tài trợ truyền thống vốn tiêu tốn thời gian và nguồn lực. Thay vào đó, đội ngũ của bà tự nghiên cứu, thẩm định và chủ động lựa chọn đối tác, đặt niềm tin vào năng lực và hiểu biết thực địa của họ.

Krish O’Mara Vignarajah, Giám đốc điều hành một tổ chức hỗ trợ người tị nạn, nhận xét: “Không ngoa khi nói rằng bà Scott đã cách mạng hóa hoạt động từ thiện, tạo tác động sâu rộng”.

Nhiều khoản đóng góp của bà Scott trở thành những khoản tài trợ lớn nhất từ trước đến nay trong lịch sử của các tổ chức thụ hưởng.

Đáng chú ý, không ít khoản được trao cho những lĩnh vực đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi việc cắt giảm ngân sách công, điển hình là khoản 60 triệu USD cho Trung tâm Từ thiện vì thiên tai (CDP), trong bối cảnh Cơ quan Quản lý tình trạng khẩn cấp liên bang Mỹ (FEMA) bị cắt giảm nguồn lực.

Dù từ thiện không thể thay thế vai trò của chính phủ, nhưng các khoản tài trợ như của bà Scott đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cộng đồng phục hồi nhanh hơn và xây dựng khả năng chống chịu dài hạn.

Mô hình từ thiện không ràng buộc đang tạo ảnh hưởng sâu rộng tại Mỹ. Ảnh: Vox

Điều gì thôi thúc bà Scott từ thiện?

Dù từng là một tiểu thuyết gia trước khi kết hôn với ông chủ Jeff Bezos của đế chế thương mại điện tử Amazon, phần lớn tài sản của Scott đến từ cuộc ly hôn năm 2019.

Tuy nhiên, bà không xem đây là “vận may cá nhân” mà là nguồn lực cần được tái phân bổ hiệu quả và ý nghĩa. Chỉ hai tháng trước khi ly hôn, bà Scott ký “Cam kết cho đi” (Giving Pledge), hứa trao ít nhất một nửa tài sản của mình cho xã hội.

Động lực sâu xa hơn, theo chính lời của bà Scott, bắt nguồn từ những hành động tử tế nhỏ bé bà từng nhận được thời còn là sinh viên đại học. Một nha sĩ tốt bụng chữa răng miễn phí khi thấy bà gặp khó khăn và người bạn cùng phòng cho bà vay 1.000 USD khi thấy bà khóc vì đứng trước nguy cơ phải bỏ học. “Chính những hiệu ứng lan tỏa ấy khiến việc hình dung sức mạnh của lòng tốt trở nên vô hạn”, bà Scott viết trong bài luận mới đây.

Với bà Scott, cho đi không chỉ là trách nhiệm đạo đức, mà còn là trải nghiệm mang lại niềm vui. “Sự hào phóng và tử tế kích hoạt những trung tâm khoái cảm trong não bộ, giống như thức ăn, quà tặng và chúng cải thiện sức khỏe cũng như hạnh phúc lâu dài của chúng ta”, nữ tỷ phú này chia sẻ.

Một nghiên cứu mới đây cho thấy, một nhóm nhỏ người giàu đang nắm giữ khối tài sản lớn gấp 3 lần tổng của cải của một nửa dân số nghèo nhất thế giới. Trong bối cảnh đáng báo động về sự phân hóa giàu nghèo trên quy mô toàn cầu, mô hình từ thiện không ràng buộc của bà Scott không chỉ là hành động hào phóng cá nhân, mà còn góp phần tạo động lực thu hẹp khoảng cách này và kiến tạo công bằng xã hội bền vững.

Điều đáng chú ý là dù từ thiện với tốc độ hiếm có, bà Scott vẫn nằm trong nhóm phụ nữ giàu nhất thế giới. Theo Forbes, tính đến tháng 12/2025, tài sản ròng của nữ tỷ phú này đạt 33,8 tỷ USD. Chỉ riêng năm 2025, bà Scott bán 42% số cổ phần Amazon còn nắm giữ, qua đó thu về khoảng 12,6 tỷ USD.

THƯ LÊ