Lớp học đặc biệt phía sau cánh cửa trại cai nghiện

Phía sau mỗi giờ học là sự quản lý, bảo đảm an ninh và đồng hành của cán bộ công an với học viên trong quá trình phục hồi.

Đi qua nửa đời người mới tự viết được tên mình

Tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc, một bộ phận học viên có trình độ học vấn thấp, thậm chí chưa biết đọc, biết viết. Hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thông tin, nhận thức pháp luật mà còn gây khó khăn khi học nghề, tìm kiếm việc làm và tái hòa nhập cộng đồng.

Từ thực tế đó, Đảng ủy, Ban Chỉ huy Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an TP Hà Nội đã chỉ đạo Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 chủ động phối hợp với chính quyền địa phương và ngành Giáo dục rà soát, lập danh sách học viên, tổ chức các lớp học phù hợp với trình độ.

Theo Đại úy Phạm Hoàng Anh, Phó Trưởng Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 Hà Nội, cai nghiện không chỉ là cắt cơn, giải độc và quản lý học viên, mà quan trọng hơn là giúp họ thay đổi nhận thức, hành vi, rèn luyện kỹ năng và từng bước chuẩn bị cho ngày trở về cộng đồng.

“Trong đó, việc phổ cập văn hóa, dạy chữ là nền tảng để học viên nâng cao nhận thức, tiếp cận pháp luật và tham gia các chương trình đào tạo nghề”, Đại úy Phạm Hoàng Anh nói.

Từ định hướng đó, Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 Hà Nội phối hợp với ngành Giáo dục tổ chức các lớp xóa mù chữ, bổ túc văn hóa cho những học viên có nhu cầu. Cán bộ công an tại cơ sở rà soát trình độ, lập danh sách học viên đủ điều kiện tham gia; bố trí lớp học, thời gian học phù hợp với quá trình điều trị, phục hồi và trực tiếp quản lý, bảo đảm an ninh, trật tự trong mỗi buổi học.

“Khi mới tiếp nhận học viên là giai đoạn khó khăn nhất, bởi vì khi đó học viên là chưa ổn định về thể chất và tinh thần, có những suy nghĩ tiêu cực và buồn chán. Lúc này, cán bộ công an tiếp nhận cần tư vấn giáo dục và động viên học viên để họ thấu hiểu, chấp hành những nội quy, quy định của cơ sở.

Người cán bộ phải biết lắng nghe, phải biết chia sẻ, phải biết tìm hiểu nguyên nhân vì sao học viên lại nghiện ma túy để từ đó mình xây dựng những phác đồ điều trị, từ đó chuẩn bị những kế hoạch giảng dạy và tư vấn cho học viên. Chỉ khi những người học viên thực sự tin tưởng cán bộ và bản thân muốn thay đổi thì việc cai nghiện mới thành công”, Đại úy Phạm Hoàng Anh tâm sự.

Cán bộ Công an trực tiếp phổ biến kiến thức, giáo dục pháp luật cho học viên tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 Hà Nội.

Trong lớp, giáo viên đảm nhiệm việc truyền đạt kiến thức, còn cán bộ công an làm nhiệm vụ quản lý, theo dõi và bảo đảm an toàn cho hoạt động học tập. Ngoài giờ lên lớp, cán bộ tại cơ sở tiếp tục đồng hành với học viên trong nhiều hoạt động khác, từ giáo dục pháp luật, tư vấn tâm lý, phòng chống tái nghiện đến lao động trị liệu, rèn luyện thể chất, học nghề và các hoạt động văn hóa, thể thao.

Công tác phục hồi bắt đầu từ việc giúp học viên vượt qua giai đoạn cắt cơn, giải độc. Trong thời gian này, cán bộ tại cơ sở phối hợp với lực lượng y tế theo dõi tình trạng sức khỏe, quản lý sinh hoạt và bảo đảm học viên được điều trị theo quy định. Khi đủ điều kiện sức khỏe, họ tiếp tục được đưa vào các chương trình giáo dục, học văn hóa, học nghề, lao động trị liệu và rèn luyện thể chất.

“Cắt cơn không phải điểm kết thúc của quá trình cai nghiện mà là bước đầu để học viên bước vào giai đoạn phục hồi toàn diện. Chúng tôi quản lý, tổ chức và phối hợp các hoạt động, đồng thời cùng các giáo viên, cán bộ y tế và lực lượng chuyên môn hỗ trợ học viên từng bước thay đổi”, Đại úy Phạm Hoàng Anh cho biết.

Những công việc ấy diễn ra lặng lẽ phía sau lớp học, nhưng với nhiều học viên, từng giờ học lại có thể mở ra một cánh cửa khác.

Cô giáo Phạm Thị Mai hướng dẫn học viên tập viết.

Với cô Phạm Thị Mai, để dạy được những học viên này, việc đầu tiên không chỉ là chuẩn bị bài giảng mà còn phải tìm cách hiểu họ. Mỗi người đến đây từ một hoàn cảnh khác nhau, có người đã trải qua những sai lầm kéo dài, cũng có người chỉ bắt đầu từ một lần bị bạn bè rủ rê.

“Có người từng vướng vào những sai lầm trong quá khứ, thậm chí từng thi hành án phạt tù. Nhưng cũng có người kể với tôi rằng họ chỉ sau một lần cãi nhau với vợ, được bạn bè rủ rê chơi bời rồi sau đó bị kiểm tra, phát hiện dương tính với ma túy và phải bước vào quá trình cai nghiện. Mỗi người một câu chuyện. Tôi đều cố gắng lắng nghe để có thể đồng cảm với họ, từ đó thúc đẩy quá trình học tập tốt hơn”, cô Mai nói.

Sự thay đổi trong cách nhìn ấy đến với nữ giáo viên rõ nhất qua những giờ học. Có học viên rất chăm chỉ, bài tập nào cũng hoàn thành, thường xuyên xung phong lên bảng.

“Nhìn các học viên, tôi liên tưởng đến những người thân của mình như cha, anh em, những người lớn tuổi trong gia đình, bà con hàng xóm. Ở tuổi đó, nhiều người đã có con cái trưởng thành, có trình độ, địa vị xã hội nhất định. Còn các học viên ở đây phải bắt đầu lại từ con chữ, con số, những phép tính đơn giản”, nữ giáo viên chia sẻ.

Đôi tay chai sần, thô ráp của học viên cẩn thận nắn nót từng nét chữ đầu tiên.

Trong một buổi hướng dẫn viết thư, cô Mai gợi ý học viên viết cho người thân. Một số học viên trẻ ngồi im, bối rối nói không biết viết cho ai, bởi “bố mẹ cũng chẳng biết chữ”.

Những câu nói ấy khiến cô Mai nhận ra, với một số học viên, biết đọc, biết viết không chỉ là học thêm một kỹ năng. Đó còn có thể là cách để họ tìm lại sự kết nối với những người thân đã lâu không thể trò chuyện bằng một lá thư do chính mình viết.

Cũng từ những lớp học ấy, thầy Nguyễn Đình Mạnh, giáo viên Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Sóc Sơn vẫn cần mẫn gieo từng con chữ tới các học viên cai nghiện.

Theo thầy Mạnh, dạy xóa mù chữ cho người lớn có nhiều điểm khác so với dạy học sinh tiểu học. Học viên có độ tuổi, trình độ và hoàn cảnh khác nhau nên giáo viên phải linh hoạt trong cách truyền đạt. Nội dung chương trình cũng tập trung vào những kiến thức cơ bản, phù hợp với khả năng tiếp thu của từng người, chủ yếu là đọc, viết và thực hiện các phép tính đơn giản.

“Các bạn học viên lớn tuổi đa số tiếp thu khá nhanh. Nhưng cái khó là mỗi người có một hoàn cảnh, một trình độ khác nhau”, thầy Mạnh nói.

Những học viên ở nhiều độ tuổi chăm chú trong giờ học xóa mù chữ tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 Hà Nội.

Trong 25 năm đứng lớp, thầy Nguyễn Đình Mạnh vẫn nhớ một học viên đặc biệt. Anh rất ham học, hoàn thành chương trình xóa mù chữ rồi tiếp tục học lên mức 2, tương đương trình độ THCS. Đến khi có thể tự mình viết chữ, việc đầu tiên anh muốn làm là viết một lá thư gửi cho vợ.

“Chưa bao giờ anh nghĩ có thể viết một lá thư về cho vợ, bây giờ anh đã làm được”. Đọc đến dòng ấy, giọng người thầy nghẹn lại. Với một người từng không biết chữ, việc tự tay viết được một lá thư cho gia đình là một điều rất lớn lao. Với thầy Mạnh, điều khiến ông xúc động hơn cả là ông hiểu học viên ấy đã phải đi qua một chặng đường dài như thế nào mới có thể viết được những dòng chữ ấy.

Thế nhưng, lá thư cũng trở thành một trong những kỷ niệm cuối cùng của người học viên. Không lâu sau đó, anh qua đời vì nhiễm HIV.

Lá thư đó vẫn được người thầy cất giữ suốt nhiều năm. Một trang giấy không dài, nhưng chứa đựng cả niềm vui của người lần đầu biết viết và nỗi tiếc nuối của người đứng lớp khi cuộc đời của người học viên đã khép lại.

Hành trình tìm lại con chữ đến ngày trở về

Những con chữ trong lớp học chỉ là một phần của hành trình phục hồi. Với cán bộ tại cơ sở, quá trình ấy bắt đầu ngay từ thời điểm tiếp nhận học viên.

Trong những ngày đầu cắt cơn, giải độc, sự có mặt của cán bộ không chỉ là quản lý, bảo đảm an ninh mà còn là động viên, theo dõi và giúp học viên vượt qua những biến động về tâm lý. Khi sức khỏe và tinh thần dần ổn định, họ mới có thể tiếp nhận các hoạt động giáo dục, học nghề và phục hồi.

Theo Đại úy Hoàng Anh, học viên tại cơ sở ngày càng trẻ, người trẻ nhất từng được tiếp nhận sinh năm 2008. Nhiều trường hợp bắt đầu sử dụng ma túy từ sự tò mò, bị bạn bè rủ rê hoặc chịu tác động từ môi trường mạng.

Thậm chí, nhiều học viên sau khi được gia đình đưa đi cai nghiện ma tuý hình thành suy nghĩ tiêu cực là bố mẹ ghét bỏ nên đưa lên cơ sở cai nghiện để cách ly với gia đình, xã hội. Học viên có biểu hiện bỏ ăn uống, khi gia đình đến thăm gặp thì từ chối gặp gỡ hoặc khi thăm gặp thì to tiếng với bố mẹ.

Đại uý Phạm Hoàng Anh

Sau khi được cán bộ cơ sở điều trị, tư vấn, giáo dục hiểu tác hại của ma tuý, học viên từ việc chán nản, tự ti đã thay đổi nhận thức, mạnh dạn hơn trong việc trao đổi với cán bộ, biết nhận lỗi và bày tỏ tình cảm với gia đình, cùng với quyết tâm cai nghiện ma tuý, làm lại cuộc đời.

“Với những học viên trẻ, chúng tôi xác định giúp các em từ bỏ ma túy không chỉ là cai nghiện, mà còn là giúp các em lấy lại niềm tin, kỹ năng sống và cơ hội làm lại cuộc đời”, Đại úy Phạm Hoàng Anh chia sẻ.

Hàng ngày, được tiếp xúc với các học viên, Đại úy Phạm Hoàng Anh đã chứng kiến rất nhiều sự thay đổi. Từ tự ti mặc cảm về bản thân lúc ban đầu, sau khi được điều trị cai nghiện, được học kiến thức, học nghề, các học viên đã tự tin hơn về bản thân, chuẩn bị hành trang để sau này tái hòa nhập cộng đồng, trở thành người có ích cho xã hội.

“Tôi lấy ví dụ trường hợp anh Nguyễn Văn T. , 32 tuổi, ở xã Nội Bài, TP Hà Nội, sau khi cai nghiện đã học nghề lái xe. Hiện tại, anh T. đang lái xe chở hàng cho công ty tại KCN Quang Minh, TP Hà Nội.

Sau khi cai nghiện tại cơ sở, được sự giúp đỡ của gia đình và chính quyền địa phương, kết hợp với những kiến thức, kỹ năng phòng chống tái nghiện, anh T. đã kiếm được việc làm ổn định nuôi gia đình và tránh xa ma tuý”, Đại úy Phạm Hoàng Anh mừng rỡ chia sẻ.

Và phía sau những giờ học ấy là những cán bộ công an vẫn âm thầm thực hiện công việc của mình: quản lý, bảo đảm an toàn, giáo dục, động viên và phối hợp với các lực lượng chuyên môn để giúp học viên từng bước phục hồi.

Để rồi khi cánh cửa cơ sở mở ra, những người từng bắt đầu lại từ con chữ có thêm kiến thức, kỹ năng và niềm tin để bước vào một hành trình khác - trở về với gia đình, tìm việc làm và tránh xa ma túy.