Kỳ 2: Cầu nối giữa nông dân và thị trường

Kỳ 1: “Cởi trói” tư duy sản xuất cho nông dân

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy sản xuất nông nghiệp, vai trò của Hợp tác xã (HTX) ngày càng trở nên quan trọng. Không chỉ là tập hợp những người sản xuất nhỏ lẻ, HTX đã trở thành “hạt nhân” kết nối chuỗi giá trị, là cầu nối quan trọng giữa nông dân và doanh nghiệp, giúp đảm bảo đầu ra ổn định và giảm thiểu rủi ro thị trường cho nông sản.

LIÊN KẾT, MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ

Thực trạng chung của nông nghiệp nhiều năm qua là sự manh mún trong sản xuất và bấp bênh về giá cả. Điệp khúc “được mùa mất giá” luôn là nỗi ám ảnh thường trực của nông dân.

Trái xoài của tỉnh Đồng Tháp sản xuất theo hướng an toàn, VietGAP đã xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới.

Tuy nhiên, sự xuất hiện và chuyển mình của các HTX kiểu mới đã bắt đầu viết nên những câu chuyện về sự liên kết bền vững và giá trị gia tăng.

HTX Nông nghiệp tổng hợp Hòa Thạnh (xã Long Bình) được thành lập vào năm 2017, với 9 thành viên, hoạt động trên lĩnh vực sản xuất, tiêu thụ rau an toàn.

Những ngày đầu thành lập, HTX gặp rất nhiều khó khăn, tuy nhiên với việc vạch ra chiến lược sản xuất, kinh doanh phù hợp, hoạt động của HTX từng bước phát triển ổn định.

Xác định chất lượng là hướng đi quyết định đầu ra, HTX tập trung tuyên truyền, hướng dẫn thành viên sản xuất rau theo hướng an toàn. Nhận thấy hiệu quả từ mô hình, nhiều nông dân tự nguyện xin gia nhập HTX, từ đó quy mô hoạt động của HTX không ngừng được mở rộng.

Hiện HTX có khoảng 35 ha sản xuất rau màu các loại; trong đó, có 10 ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, diện tích còn lại là sản xuất rau an toàn.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất cũng như chất lượng, HTX vận động và khuyến khích thành viên trồng rau trong nhà lưới. Nhờ đó, rau màu có mẫu mã đẹp hơn so với trồng bên ngoài, năng suất tăng từ 30% - 40% tùy theo thời điểm nên lợi nhuận của thành viên cũng tăng theo.

Để đảm bảo đầu ra cho thành viên, HTX tích cực tìm kiếm đối tác liên kết, mở rộng thị trường tiêu thụ. Với việc tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX đã ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản với Bách Hóa Xanh, Mega Market, các bếp ăn tập thể, nhà hàng…

Hiện các HTX trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp duy trì hoạt động ổn định, phục vụ hiệu quả cho hơn 170.000 thành viên.

Ước cả năm, doanh thu đạt 3.836,69 tỷ đồng, bình quân 8,377 tỷ đồng/HTX.

Lợi nhuận toàn khu vực ước đạt 157,99 tỷ đồng, bình quân 344 triệu đồng/HTX; tỷ lệ HTX hoạt động hiệu quả đạt 68,6%, tương đương 361 đơn vị.

Nhờ đó, HTX đã bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho thành viên với giá sàn từ 4.500 - 5.000 đồng tùy theo loại rau (cao hơn 20% so với giá trung bình thị trường).

Khi giá thị trường tăng, HTX sẽ điều chỉnh tăng thêm khoảng 20%. Hiện mỗi ngày, HTX cung ứng cho các đối tác khoảng 7 tấn, cao điểm khoảng 9 - 10 tấn.

Giám đốc HTX Nông nghiệp tổng hợp Hòa Thạnh Nguyễn Thanh Quang cho biết: “Trong 1 năm, giá rau màu tăng cao rất ít, chỉ đột biến khoảng 10 - 15 ngày là giảm lại. Việc bao tiêu toàn bộ sản phẩm đảm bảo giúp thành viên có lợi nhuận khá, cao hơn nhiều so với sản xuất theo kiểu truyền thống”.

Điển hình, nông dân Ngô Đức Tuấn là một trong những thành viên tham gia HTX Nông nghiệp kinh doanh tổng hợp Hòa Thạnh từ những ngày đầu thành lập.

Ông Tuấn cho biết, 3 công đất của gia đình trước đây trồng rau màu, giá cả bấp bênh, có lúc phải nhổ bỏ vì giá quá thấp, không ai mua. Khi tham gia HTX, gia đình ông sản xuất rau theo tiêu chuẩn VietGAP và được HTX bao tiêu với giá 4.500 đồng/kg.

“HTX bao tiêu với giá cố định, đảm bảo nông dân có lợi nhuận khá, nên tôi tập trung sản xuất theo quy trình, đảm bảo sản phẩm chất lượng, mẫu mã đẹp và có năng suất cao, không phải bận tâm chuyện giá cả, đầu ra”, ông Tuấn chia sẻ.

ĐƯA NÔNG SẢN “ VƯƠN TẦM” THẾ GIỚI

Thay đổi lớn nhất của các HTX là chuyển từ mô hình sản xuất đơn lẻ sang ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết với doanh nghiệp để sản xuất theo chuỗi.

Trong đó, vai trò đầu tàu của HTX được thể hiện khi HTX ký hợp đồng tiêu thụ nông sản của nông dân với các công ty và ký hợp đồng cung cấp hàng nông sản vào các siêu thị.

Các Hợp tác xã của tỉnh Đồng Tháp liên kết nông dân sản xuất lúa

chất lượng cao gắn với bao tiêu sản phẩm và hỗ trợ đầu ra.

Không dừng lại ở việc cung ứng cho thị trường nội địa, các HTX đang khẳng định vai trò “nhạc trưởng” trong việc đưa nông sản xuất khẩu sang các thị trường khó tính như: châu Âu, Hoa Kỳ, Hàn Quốc.

Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Tịnh Thới Võ Tấn Bảo (phường Cao Lãnh) chia sẻ: “Lô xoài 3 tấn đầu tiên xuất sang thị trường nước ngoài vào năm 2022, sau đó, HTX tiếp tục mở rộng thị trường cho sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Để xuất khẩu sang châu Âu, HTX phải thay đổi mô hình sản xuất từ đơn lẻ sang ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết với doanh nghiệp để sản xuất theo chuỗi. HTX xúc tiến, tìm kiếm thị trường để giải quyết đầu ra cho trái xoài ổn định”.

Mô hình sản xuất lúa theo tiêu chuẩn SRP (sản xuất lúa gạo bền vững) gắn với liên kết tiêu thụ được thực hiện tại xã Tân Long, với diện tích 790 ha.

Người dân sản xuất lúa theo tiêu chuẩn SRP áp dụng tốt giải pháp “1 phải, 5 giảm” (tức là phải sử dụng giống xác nhận để sản xuất lúa hàng hóa; giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chi phí bơm tát, thu hoạch và thất thoát sau thu hoạch cần giảm để tăng lợi nhuận) kết hợp thêm các giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, mang lại hiệu quả kinh tế cao, tăng thu nhập cho nông hộ.

Giám đốc HTX Nông nghiệp Tân Bình Tạ Văn Bông (xã Tân Long) cho biết: “HTX quyết tâm thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp với việc thành lập cánh đồng lớn, tập hợp thành viên HTX có nhu cầu sản xuất theo hướng an toàn vệ sinh thực phẩm và cùng chủng loại giống để có sản lượng lớn thu hút doanh nghiệp đến hợp đồng thu mua.

Khi tham gia Hợp tác xã, nông dân sản xuất rau màu theo tiêu chuẩn VietGAP được bao tiêu với giá cao hơn thị trường.

HTX đăng ký tham gia mô hình theo tiêu chuẩn SRP gắn liên kết tiêu thụ với quy mô 100 ha của hơn 40 hộ nông dân.

HTX tuyên truyền vận động thành viên, nông dân tham gia mở rộng liên kết, trong đó tuyên truyền và so sánh hiệu quả sản xuất lúa nhằm giảm chi phí, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nông dân”.

HTX Nông nghiệp sạch Hưng Thịnh Phát (xã Tân Thuận Bình) được thành lập vào năm 2021.

Nhận thấy thị trường nội địa và Trung Quốc khá bấp bênh, mang lại hiệu quả thấp, đầu năm 2022, HTX mạnh dạn tuyên truyền, vận động thành viên sản xuất thanh long theo hướng an toàn, VietGAP, GlobalGAP để xuất khẩu sang các thị trường khó tính. Từ định hướng này, HTX tập huấn cho các thành viên về quy trình sản xuất thanh long an toàn.

Đồng thời, xây dựng cơ sở hạ tầng tại vườn thanh long của thành viên để đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Theo đó, HTX xây dựng đội ngũ cán bộ kỹ thuật có chuyên môn cao; đội ngũ kỹ thuật trực tiếp đến tận vườn của từng thành viên hướng dẫn kỹ thuật canh tác để quả thanh long đạt tiêu chuẩn xuất khẩu nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Từ 39 thành viên lúc mới thành lập, hiện HTX có hơn 80 thành viên với diện tích sản xuất khoảng 50 ha. Ngoài ra, HTX còn thành lập 8 tổ liên kết tại 8 ấp trên địa bàn xã.

Trên nền tảng này, HTX đã xây dựng mô hình sản xuất thanh long theo tiêu chuẩn GlobalGAP trên diện tích 150 ha và hiện đã được chứng nhận 115 ha.

Bên cạnh đó, HTX đã đạt được chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm do ngành Nông nghiệp giám sát và cấp giấy; chứng nhận Code vùng trồng sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn để xuất khẩu sang Trung Quốc, NewZealand, Châu Âu, Hàn Quốc, Hoa kỳ.

Giám đốc HTX Nông nghiệp sạch Hưng Thịnh Phát Nguyễn Trung Quý cho biết: “HTX là một trong số những đơn vị trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp tiên phong sản xuất thanh long sạch cung cấp cho thị trường khó tính.

Thời gian đầu, HTX rất khó khăn để thay đổi tư duy của nhà nông. Song bằng sự nỗ lực, HTX từng bước thay đổi tư duy của nhà nông. Minh chứng là số hộ dân đăng ký làm thành viên của HTX ngày càng nhiều.

Đối với quả thanh long, HTX ký hợp đồng cam kết với các thành viên mua với giá thấp nhất là 10.000 đồng/kg ở mọi thời điểm và cao hơn giá thị trường ít nhất 1.000 đồng/kg đối với sản phẩm đạt chuẩn.

Theo tính toán, thành viên HTX được hưởng lợi nhuận so với thị trường bên ngoài từ 15% - 20%”.

Khi nông dân bắt tay nhau dưới “mái nhà chung” và có sự dẫn dắt của các HTX, tương lai của ngành Nông nghiệp sẽ không nằm ở những mảnh vườn đơn lẻ, mà nằm ở những chuỗi liên kết bền chặt giá trị và niềm tin vững chắc.

MINH THÀNH - DƯƠNG ÚT

(còn tiếp)