Hỗ trợ chi phí sinh hoạt hằng tháng cho nghệ nhân: Sự quan tâm thiết thực
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) đang hướng dẫn các địa phương triển khai thực hiện việc bố trí kinh phí chi trả hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng đối với Nghệ nhân Nhân dân (NNND), Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Đây là động thái nhằm cụ thể hóa chủ trương của Chính phủ, quan tâm đến đời sống của các nghệ nhân đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu NNND, NNƯT.
Việc làm cần thiết
Mới đây, UBND xã Thuận Bắc có văn bản gửi Sở VH-TT-DL đề nghị hướng dẫn cụ thể mức chi hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng đối với NNND, NNƯT để địa phương có cơ sở thực hiện theo đúng quy định. Theo văn bản phúc đáp của Sở VH-TT-DL, mức kinh phí chuẩn áp dụng là 500.000 đồng/tháng và với NNƯT áp dụng hệ số 6,5 lần so với mức chuẩn (tương đương 3.250.000 đồng/người/tháng), NNND áp dụng hệ số 10 lần so với mức chuẩn (tương đương 5 triệu đồng/người/tháng). Được biết, trên địa bàn xã Thuận Bắc có 1 NNƯT là bà Chamaleá Thị Khích (nghệ nhân trình diễn dân gian) nên việc bố trí số kinh phí hỗ trợ này là hoàn toàn khả thi, thể hiện sự quan tâm của chính quyền trong việc đảm bảo quyền lợi cho nghệ nhân - những người có nhiều cống hiến trong việc giữ gìn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của người xưa truyền lại.
Các nghệ nhân người Raglai ở xã Trung Khánh Vĩnh biểu diễn nhạc cụ mã la. Ảnh minh họa.
Theo ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở VH-TT-DL, trên địa bàn tỉnh có 1 NNND và 43 NNƯT ở 26 xã, phường đã được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu. Trong đó, hiện có 34 NNƯT còn sống (1 NNND và 9 NNƯT đã mất), phần lớn tuổi đời đã cao nên việc sớm áp dụng chính sách trợ cấp sinh hoạt hằng tháng đối với các nghệ nhân là điều cần thiết. Việc thực hiện chính sách này dựa trên cơ sở Nghị định số 215, ngày 4-8-2025 của Chính phủ quy định các biện pháp quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới; di sản văn hóa dưới nước, di sản văn hóa phi vật thể trong các danh sách của UNESCO; Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể và chính sách đối với nghệ nhân, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể (có hiệu lực thi hành từ ngày 17-9-2025); Nghị định số 308, ngày 28-11-2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Di sản văn hóa (có hiệu lực thi hành từ ngày 15-1-2026). Điểm đáng chú ý trong các nghị định này, các NNND, NNƯT được hưởng chính sách hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng theo đúng tài năng, đóng góp đã được Nhà nước công nhận mà không bị giới hạn bởi những điều kiện như trong một số văn bản trước đây.
Thêm động lực để tiếp tục cống hiến
Năm 2015, nghệ nhân Chamaleá Thơm (thôn Động Thông, xã Công Hải) được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu NNƯT. Hơn 10 năm qua, ông vẫn tiếp tục có những đóng góp trong việc truyền dạy kiến thức, kỹ năng trình diễn nhạc cụ mã la cho thế hệ trẻ. Trong các kỳ liên hoan, hội diễn các cấp, NNƯT Chamaleá Thơm luôn sẵn sàng tham gia biểu diễn hoặc hướng dẫn tập luyện cho các thành viên đội văn nghệ. Tuy nhiên, ngoài việc được hưởng kinh phí bồi dưỡng khi tham gia các hoạt động truyền dạy, tập luyện, biểu diễn, lâu nay, ông vẫn không nhận được một nguồn hỗ trợ nào khác. Chính vì thế, khi nghe tin Chính phủ có chính sách hỗ trợ và cơ quan chức năng của tỉnh đang hướng dẫn các địa phương triển khai thực hiện việc chi chế độ cho các NNƯT, ông cảm thấy rất vui. “Nếu được nhận chế độ hỗ trợ hằng tháng sẽ là nguồn động lực to lớn đối với tôi trong việc trao truyền vốn di sản quý giá của ông cha. Tôi sẽ có điều kiện hơn, toàn tâm toàn ý khi tham gia các hoạt động giữ gìn, phát huy giá trị nhạc cụ mã la của đồng bào Raglai”, NNƯT Chamaleá Thơm nói.
Nghệ nhân người Ê đê ở xã Tây Ninh Hòa hòa tấu nhạc cụ cồng chiêng. Ảnh minh họa.
Tại xã Khánh Sơn, suốt mấy chục năm qua, NNƯT Mấu Quốc Tiến (67 tuổi, trú thôn Tà Lương) gắn liền với công tác sưu tầm, biên soạn các bộ sử thi, công trình ngữ văn dân gian của dân tộc Raglai. Tuy những năm gần đây ông không tham gia nhiều vào việc sưu tầm, biên dịch, văn bản hóa văn hóa, văn học của dân tộc Raglai như trước, nhưng ông vẫn luôn nhiệt tình hỗ trợ những nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên các trường đại học, phóng viên các cơ quan báo chí có nhu cầu tìm hiểu về văn hóa, văn học dân gian của đồng bào mình. NNƯT Mấu Quốc Tiến cho biết: “Nếu được nhận chế độ hỗ trợ hằng tháng cho NNƯT, tôi sẽ có điều kiện để tiếp tục thực hiện các chuyến điền dã, mua sắm thiết bị máy móc phục vụ cho việc ghi âm, ghi hình những làn điệu dân ca, những bài sử thi. Như vậy, tôi sẽ có thêm nhiều đóng góp, cống hiến khả năng của mình vào việc giữ gìn, phát huy kho tàng di sản văn hóa, văn nghệ dân gian của đồng bào Raglai trên địa bàn các xã khu vực Khánh Sơn nói riêng và toàn tỉnh nói chung”.
Để đảm bảo quyền lợi chính đáng của các nghệ nhân đã được Nhà nước vinh danh, ngày 30-1, Sở VH-TT-DL có văn bản đề nghị UBND xã, phường có NNƯT sinh sống tiến hành rà soát, lập danh sách nghệ nhân thuộc diện được hưởng hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng theo đúng quy định; tổ chức thực hiện thủ tục hành chính chi trả hỗ trợ theo đúng quy trình đã được phê duyệt và quy định pháp luật có liên quan; chủ động tham mưu bố trí kinh phí chi trả hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng cho các nghệ nhân thuộc diện được hưởng chính sách. Trong quá trình tổ chức thực hiện, trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc liên quan đến nguồn kinh phí, trình tự, thủ tục hoặc các nội dung khác dẫn đến việc chưa thể thực hiện chi trả chi phí hỗ trợ sinh hoạt hằng tháng cho nghệ nhân trên địa bàn quản lý, UBND các xã, phường thì báo cáo cụ thể nội dung và ý kiến tham mưu, đề xuất để xem xét, giải quyết.
Như vậy, sau hơn 10 năm, những bất cập về chế độ hỗ trợ cho các NNND, NNƯT đã được tháo gỡ. Đây không chỉ là niềm vui đối với các nghệ nhân đã được Nhà nước vinh danh, mà còn mở ra những tín hiệu tích cực trong việc gìn giữ, phát huy giá trị các loại hình di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh.
