Dòng vốn xanh dồi dào nhưng thiếu dự án đạt chuẩn

Nhiều rào cản ngăn doanh nghiệp tiếp cận vốn xanh

Nhận định trên được nhiều chuyên gia đưa ra tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026. Theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung đến năm 2040, trong đó một nửa dự kiến huy động từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư quốc tế. Bộ Tài chính ước tính tổng nhu cầu vốn cho tăng trưởng xanh có thể lên tới 670-700 tỷ USD vào năm 2050.

Ảnh minh họa.

Ông Paul Xavier - chuyên gia của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), cho biết các quỹ đầu tư quốc tế vẫn dành nguồn lực lớn cho các dự án khí hậu và chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, họ ưu tiên những thị trường có hệ thống phân loại dự án xanh rõ ràng, dữ liệu minh bạch và danh mục dự án được chuẩn bị bài bản.

Trong khi đó, theo ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc FiinGroup, nhiều dự án tại Việt Nam chưa đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về hiệu quả kinh tế, tính khả thi tài chính, cấu trúc đầu tư và năng lực của chủ đầu tư.

"Dự án xanh không mặc nhiên hấp dẫn nhà đầu tư. Yếu tố xanh chỉ là điểm cộng giúp gia tăng sức hấp dẫn và mở rộng tệp nhà đầu tư quốc tế. Điều quyết định vẫn là chất lượng kinh tế và cấu trúc tài chính của dự án", ông Thuân nói.

Theo các chuyên gia, tồn tại này xuất hiện cả ở những dự án hạ tầng quy mô lớn như metro, đường cao tốc hay cấp thoát nước, khi khâu chuẩn bị dự án chưa đáp ứng yêu cầu của các tổ chức tài chính quốc tế. Bên cạnh đó, thị trường cũng thiếu các công cụ huy động vốn dài hạn như trái phiếu dự án hoặc trái phiếu hạ tầng để chuyển các dự án khả thi thành sản phẩm tài chính có thể đầu tư.

Giải pháp khơi thông dòng vốn xanh cho doanh nghiệp

Để thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu vốn và khả năng tiếp cận dòng tiền quốc tế, nhiều ý kiến kỳ vọng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) sẽ đóng vai trò kết nối thị trường.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC. Ảnh: FiinGroup.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, cho biết trung tâm đang xây dựng mô hình "một cửa" cho tài chính xanh, hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu xây dựng tiêu chuẩn, đo lường và báo cáo phát thải, công bố thông tin đến cấu trúc tài chính và bảo lãnh rủi ro theo chuẩn quốc tế.

Theo ông, bộ quy tắc tài chính xanh Green Rulebook dự kiến ban hành cuối năm 2026 sẽ tạo khung tham chiếu cho hoạt động tài chính xanh và tài chính chuyển đổi tại Việt Nam.

Niềm tin của nhà đầu tư cũng phụ thuộc vào khả năng minh bạch thông tin và sự đánh giá độc lập của các đơn vị uy tín. Năm 2025, thị trường ghi nhận 5 đợt phát hành trái phiếu xanh trong nước với tổng giá trị 3.407 tỷ đồng được thẩm định theo tiêu chuẩn quốc tế. Cùng với đó, Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về tiêu chí dự án xanh được kỳ vọng giúp thống nhất cách nhận diện dự án và hạn chế tình trạng "tẩy xanh".

Hiện khoảng 90% nguồn vốn xanh tại Việt Nam vẫn được giải ngân thông qua hệ thống ngân hàng thương mại. Vì vậy, các ngân hàng được xem là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi.

Ông Võ Hoàng Hải - Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, cho biết ngân hàng đã huy động gần 350 triệu USD vốn xanh quốc tế từ đầu năm, trong đó có khoản tín dụng xanh trị giá 20 triệu USD từ Quỹ Đầu tư Thụy Sĩ SIFEM. Ngân hàng này cũng áp dụng mức giảm lãi suất tối đa 1% cho khách hàng đáp ứng các tiêu chí ESG.

Tuy nhiên, theo ông Hải, mức ưu đãi này vẫn chưa đủ bù đắp chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp phải bỏ ra để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế. Doanh nghiệp cần thêm các chính sách hỗ trợ như ưu đãi thuế đối với trái phiếu xanh, giảm chi phí lưu ký chứng khoán, rút ngắn thủ tục hành chính và xây dựng cơ chế thử nghiệm cho các sản phẩm tài chính mới.

Các chuyên gia cho rằng, ngoài doanh nghiệp lớn, tài chính xanh cần được mở rộng cho cả các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhóm chiếm phần lớn số doanh nghiệp tại Việt Nam nhưng khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản bảo đảm và năng lực chuẩn hóa hồ sơ.

Một trong những hướng đi được đề xuất là tài trợ chuỗi cung ứng xanh, sử dụng dữ liệu giao dịch và dòng tiền thay cho tài sản thế chấp để cấp tín dụng, đồng thời theo dõi lượng phát thải trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Bên cạnh tài chính xanh, IFC khuyến nghị Việt Nam thúc đẩy tài chính chuyển đổi đối với các ngành phát thải lớn như thép, xi măng, hóa chất, nông nghiệp và vận tải. Thay vì cắt giảm nguồn vốn, các tổ chức tài chính cần xây dựng lộ trình tín dụng gắn với mục tiêu giảm phát thải, cơ chế giám sát và báo cáo minh bạch để hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi từng bước.