Đối ngoại địa phương đồng hành cùng khát vọng phát triển đất nước

Với chủ đề “Nâng tầm công tác đối ngoại địa phương, huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển”, Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 là Hội nghị toàn quốc đầu tiên về công tác đối ngoại địa phương trong nhiệm kỳ Đại hội XIV của Đảng và trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, có ý nghĩa quan trọng nhằm thống nhất nhận thức, đề ra phương hướng và giải pháp nâng tầm công tác đối ngoại địa phương trong giai đoạn mới.

Chủ động tạo dựng không gian phát triển

Sau gần bốn thập niên đổi mới và hội nhập, Việt Nam đã xây dựng được mạng lưới quan hệ đối ngoại rộng khắp với hầu hết các nền kinh tế lớn trên thế giới, thiết lập khuôn khổ quan hệ ở mức cao với nhiều Đối tác chiến lược và Đối tác toàn diện, ngày càng khẳng định vai trò, uy tín trong các cơ chế đa phương.

Tại Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung khẳng định thành quả này khi nhấn mạnh, thời gian qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế.

Điểm lại bức tranh tương đối toàn diện về công tác đối ngoại địa phương kể từ sau Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 21, theo Thứ trưởng Ngoại giao Ngô Lê Văn, công tác đối ngoại địa phương đã có bước phát triển rõ nét cả về tư duy, phương thức triển khai và hiệu quả đóng góp.

Trước bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc với trật tự mới, cạnh tranh chiến lược gia tăng cùng yêu cầu phát triển đất nước ngày càng cao, đối ngoại địa phương không chỉ thích ứng tốt mà còn từng bước trở thành động lực quan trọng phục vụ phát triển.

“Các mục tiêu phát triển hiện nay không còn mang tính định hướng chung mà đã trở thành những nhiệm vụ phải được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể. Điều đó đòi hỏi mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi địa phương phải có nhận thức mới, cách làm mới và quyết tâm cao hơn” - Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung

Các tỉnh, thành phố không còn là hậu phương mà đã trở thành tuyến đầu của công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế. Đối ngoại địa phương đã chuyển từ vị thế “tham gia” sang “kiến tạo”; từ thực hiện nhiệm vụ đối ngoại sang chủ động tạo dựng không gian phát triển cho địa phương và đóng góp ngày càng thiết thực vào sức mạnh tổng hợp của nền đối ngoại Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Ngô Lê Văn, kết quả những chuyển biến chủ yếu trong thời gian qua như sau: Thứ nhất, công tác đối ngoại địa phương được triển khai tương đối đồng bộ, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và củng cố quan hệ với các đối tác.

Thứ hai, ngoại giao phục vụ phát triển được coi trọng hơn, phạm vi huy động nguồn lực quốc tế từng bước được mở rộng. Thứ ba, công tác ngoại giao văn hóa, giáo dục, thông tin đối ngoại, lãnh sự và người Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục được triển khai gắn với yêu cầu của địa phương. Thứ tư, phối hợp giữa Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và địa phương được tăng cường; năng lực thực hiện từng bước được củng cố.

“Từ Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 21 đến nay, công tác đối ngoại địa phương đã được duy trì và từng bước điều chỉnh theo yêu cầu phát triển”, Thứ trưởng Ngô Lê Văn khẳng định.

Chủ động thích ứng, đổi mới tư duy và hành động quyết liệt

Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước đang có những chuyển biến nhanh và phức tạp, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho rằng công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế đang đứng trước những yêu cầu mới cả về tư duy, cách tiếp cận và phương thức triển khai. Những biến động của cục diện quốc tế vừa mở ra nhiều cơ hội phát triển, vừa đặt ra những thách thức chưa từng có, đòi hỏi toàn hệ thống chính trị, trong đó có các địa phương và đội ngũ làm công tác đối ngoại, phải chủ động thích ứng, đổi mới tư duy và hành động quyết liệt hơn.

“Các mục tiêu phát triển hiện nay không còn mang tính định hướng chung mà đã trở thành những nhiệm vụ phải được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể. Điều đó đòi hỏi mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi địa phương phải có nhận thức mới, cách làm mới và quyết tâm cao hơn.

Bên cạnh đó, cần tìm ra những phương thức mới nhằm chuyển hóa các điều kiện thuận lợi từ đối ngoại thành các chương trình, dự án và nguồn lực cụ thể. Vấn đề đặt ra không còn là có cơ hội hay không mà là làm thế nào để biến những cơ hội đó thành kết quả phát triển thực chất”, Bộ trưởng Lê Hoài Trung đặt vấn đề.

Điều đó đồng nghĩa, đối ngoại địa phương không thể chỉ dừng ở hoạt động trao đổi đoàn, ký kết văn kiện hay xúc tiến hợp tác, mà phải trực tiếp góp phần thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, công nghệ nguồn, tri thức quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương.

Từ cách tiếp cận đó, Bộ trưởng nhận thấy, trong giai đoạn mới, công tác đối ngoại địa phương phải được tổ chức theo hướng chủ động hơn, chuyên nghiệp hơn và gắn chặt với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Để đáp ứng yêu cầu đó, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan Trung ương với địa phương, giữa Bộ Ngoại giao với các bộ, ngành và giữa các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài với các địa phương.

Đưa đối ngoại địa phương trở thành lực lượng tuyến đầu

Về phía địa phương, dù cách triển khai công tác đối ngoại khác nhau, nhưng các địa phương đều có chung một đích đến: Đưa đối ngoại trở thành động lực kiến tạo tăng trưởng. Đơn cử như Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Đỗ Anh Tuấn cho biết, trên nền tảng Luật Thủ đô (sửa đổi) và Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, thành phố xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp văn hóa là ba trụ cột tăng trưởng mới.

Đối ngoại vì thế không chỉ hướng tới thu hút đầu tư, mà còn đóng vai trò “đi trước mở đường” trong việc kết nối các tập đoàn công nghệ, trung tâm nghiên cứu, định chế tài chính quốc tế; thúc đẩy các dự án bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và hiện thực hóa 50 bản ghi nhớ hợp tác đã được ký kết. Song song với ngoại giao kinh tế và ngoại giao công nghệ, Hà Nội tiếp tục phát huy sức mạnh mềm văn hóa để nâng cao sức hấp dẫn của Thủ đô trong hội nhập quốc tế.

Với TP. Hồ Chí Minh, một siêu đô thị và đầu tàu kinh tế của cả nước, đặt ra yêu cầu phải xây dựng bộ máy đối ngoại hiện đại, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả hơn; đồng thời tận dụng tối đa các cơ chế, chính sách đặc thù để huy động nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển bền vững. Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà khẳng định, TP. Hồ Chí Minh sẵn sàng đi trước, làm mẫu trong việc thí điểm các mô hình mới, cơ chế đột phá, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và kiến tạo thể chế nhằm nâng tầm đối ngoại địa phương, qua đó đóng góp nhiều hơn cho nền đối ngoại toàn diện của đất nước.

Trong khi đó, từ kinh nghiệm thu hút đầu tư quốc tế, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hoàng Minh Cường khẳng định, dòng vốn FDI không bắt đầu từ bàn đàm phán mà được hình thành từ niềm tin, niềm tin được xây dựng bằng quan hệ đối ngoại, được củng cố bằng môi trường đầu tư và được hiện thực hóa bằng năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền địa phương. Thành phố cảng xác định đối ngoại phải trở thành lực lượng kiến tạo tăng trưởng, đưa các cam kết quốc tế thành những dự án cụ thể, nhà máy mới, việc làm mới và động lực phát triển mới.

Có thể khẳng định, ba hướng tiếp cận khác nhau nhưng cả Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng cùng phản ánh một xu thế mới: Đối ngoại địa phương đang dịch chuyển từ vai trò “tham gia” sang huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển. Đó cũng là tinh thần mà Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 hướng tới.

Bước sang giai đoạn 2026-2028, Thứ trưởng Ngô Lê Văn cho biết, công tác đối ngoại địa phương tiếp tục bám sát đường lối đối ngoại của Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị và yêu cầu phát triển của đất nước; tập trung nâng cao chất lượng tham mưu, quản lý và triển khai hoạt động đối ngoại, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế của địa phương.

Trên tinh thần đó, Bộ Ngoại giao xác định 5 trọng tâm lớn: Thứ nhất, chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy đối ngoại. Thứ hai, phát huy sức mạnh tổng hợp của ba trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân. Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế đồng hành, phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp, với Bộ Ngoại giao giữ vai trò trung tâm trong việc điều phối và hỗ trợ. Thứ tư, kiện toàn tổ chức bộ máy ngoại vụ địa phương hiệu năng, hiệu quả, chuyên nghiệp, đáp ứng tốt các yêu cầu trong kỷ nguyên mới. Thứ năm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác đối ngoại địa phương.

Để những định hướng này đi vào thực tiễn, bên cạnh sự đồng hành, hỗ trợ của Bộ Ngoại giao cùng các Bộ, ngành và hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương trong lãnh đạo công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế. Người đứng đầu ngành Ngoại giao đề nghị các địa phương tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp với Bộ Ngoại giao và Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trên tinh thần thực chất, hiệu quả. Ngược lại, các cơ quan đại diện cũng cần chủ động hơn trong việc hỗ trợ địa phương.

Đối ngoại địa phương đang bước vào một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Những định hướng tại Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 sẽ là nền tảng để công tác đối ngoại địa phương giai đoạn 2026-2028 thực sự trở thành lực lượng tuyến đầu, trọng yếu thường xuyên trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển ở mỗi tỉnh, thành và cả nước, góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân xây dựng một nước Việt Nam phát triển, độc lập, tự chủ, tự cường trong giai đoạn mới.