Điểm sáng về chất lượng cuộc sống

Việc thứ hạng hạnh phúc của nước ta liên tục được cải thiện trên các bảng xếp hạng quốc tế không chỉ là câu chuyện của những con số, mà còn phản ánh một tiến trình phát triển nhất quán, lấy con người làm trung tâm, với các trụ cột được thúc đẩy đồng bộ như an sinh xã hội, y tế, giáo dục và sự gắn kết cộng đồng.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng gặp mặt đoàn kiều bào tiêu biểu tham dự Xuân quê hương 2026. Ảnh: Quỳnh Dương

Tín hiệu tích cực từ đời sống người dân

Trong những năm gần đây, khái niệm “hạnh phúc” ngày càng được nhắc đến nhiều hơn, không chỉ như một giá trị tinh thần mà còn là thước đo hiệu quả của chính sách công. Theo báo cáo World Happiness Report do Mạng lưới Giải pháp Phát triển bền vững của Liên hợp quốc công bố, Việt Nam có bước tiến rõ rệt về thứ hạng hạnh phúc toàn cầu, khi xếp ở vị trí 46, cao thứ hai trong khu vực Đông Nam Á. Thành tựu này phản ánh sự cải thiện đồng thời ở nhiều chỉ số nền tảng như thu nhập bình quân đầu người, tuổi thọ khỏe mạnh, mức độ hỗ trợ xã hội và niềm tin vào cộng đồng. Báo cáo này đánh giá hạnh phúc dựa trên cảm nhận chủ quan của người dân, kết hợp với các dữ liệu khách quan, qua đó cho thấy người Việt ngày càng có cái nhìn tích cực hơn về cuộc sống hiện tại và tương lai.

Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) ghi nhận Việt Nam duy trì chỉ số phát triển con người (HDI) ở nhóm cao trong khu vực, với sự cải thiện liên tục về giáo dục, y tế và mức sống. Những thành tựu này không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của nhiều năm kiên trì thực hiện các chính sách giảm nghèo, mở rộng bảo hiểm y tế toàn dân, phổ cập giáo dục và đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng xã hội. Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam Ramla Khalidi nhận định: Việc chỉ số HDI của Việt Nam tăng trưởng tích cực phản ánh sự đầu tư bền vững của Việt Nam vào y tế, giáo dục và tăng trưởng thu nhập, thể hiện cam kết lâu dài của đất nước đối với phát triển bao trùm. Trong khi đó, Ngân hàng Thế giới (WB) cũng nhiều lần nhấn mạnh Việt Nam là một trong những quốc gia giảm nghèo nhanh và bền vững nhất trong vài thập niên qua, khi hàng chục triệu người đã thoát khỏi ngưỡng nghèo, tạo nền tảng vật chất quan trọng cho cảm nhận an toàn và ổn định trong đời sống.

Ở trong nước, việc đặt con người vào trung tâm phát triển được thể hiện rõ qua các chính sách an sinh xã hội ngày càng mở rộng. Ban Chấp hành Trung ương ban hành Nghị quyết 42-NQ/TW ngày 24-11-2023 nhằm “tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội” đã đặt mục tiêu và lộ trình để mở rộng bao phủ bảo hiểm y tế, bảo đảm an sinh cho người yếu thế và tăng khả năng chống rủi ro xã hội cho nhân dân. Chính phủ cũng đã ban hành chương trình hành động và các quyết định nhằm triển khai nghị quyết này trên phạm vi toàn quốc. Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi năm 2024) được Quốc hội thông qua với nhiều điều chỉnh góp phần giảm áp lực tài chính cho nhiều hộ gia đình và gia tăng cảm giác an toàn trong cộng đồng. Các quyết sách mang tính chiến lược đã khẳng định quyết tâm đặt con người ở trung tâm chính sách công, thúc đẩy đáng kể mục tiêu "hạnh phúc".

Đơn cử, tỉ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt mức cao đã giúp người dân giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh; hệ thống giáo dục tiếp tục được mở rộng cả về quy mô lẫn chất lượng; các chương trình nhà ở xã hội, hỗ trợ người lao động và người yếu thế được triển khai ở nhiều địa phương. Những yếu tố này tác động trực tiếp đến cảm nhận hạnh phúc, bởi có thể tạo ra “vùng an toàn” giúp người dân yên tâm hơn trước những rủi ro của cuộc sống...

Duy trì xu thế một cách thực chất

Chỉ số hạnh phúc cao không đồng nghĩa với việc Việt Nam không còn thách thức. Áp lực đô thị hóa, chênh lệch thu nhập giữa các nhóm dân cư, vấn đề môi trường, ùn tắc giao thông và căng thẳng trong đời sống đô thị đặt ra nhiều câu hỏi mới về chất lượng sống.

Với Việt Nam, một trong những hướng đi quan trọng là tiếp tục hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội theo hướng bao trùm và bền vững hơn. Cải cách bảo hiểm xã hội, mở rộng độ bao phủ cho lao động phi chính thức, nâng cao mức trợ cấp và khả năng tiếp cận dịch vụ công sẽ giúp giảm bất an kinh tế - yếu tố thường xuyên ảnh hưởng tiêu cực đến cảm nhận hạnh phúc. Song song với đó, chính sách tiền lương, việc làm và đào tạo lại lao động cần thích ứng với bối cảnh chuyển đổi kinh tế và công nghệ, bảo đảm người lao động không bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.

Một trụ cột khác không thể bỏ qua là sức khỏe tinh thần. WHO từng khuyến nghị các quốc gia tích hợp chăm sóc tâm thần vào hệ thống y tế cơ sở, coi đây là phần không thể tách rời của sức khỏe toàn diện. Đối với Việt Nam, việc tăng cường dịch vụ tư vấn tâm lý học đường, hỗ trợ tâm lý cho người lao động và người cao tuổi, cũng như nâng cao nhận thức xã hội về sức khỏe tinh thần, sẽ góp phần cải thiện chất lượng sống một cách bền vững.

Bên cạnh đó, môi trường sống và không gian đô thị cần được chú trọng hơn như một yếu tố của hạnh phúc. Việc quy hoạch đô thị theo hướng nhân văn, phát triển giao thông công cộng, giảm ô nhiễm và tăng không gian xanh sẽ trực tiếp nâng cao chất lượng sống, đặc biệt tại các đô thị lớn như Thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.

Một khía cạnh quan trọng khác là xây dựng và củng cố niềm tin xã hội. World Happiness Report nhấn mạnh, các xã hội có mức độ tin cậy cao giữa người với người và giữa người dân với chính quyền thường có chỉ số hạnh phúc cao hơn. Điều này đòi hỏi tiếp tục cải cách hành chính, nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình của bộ máy nhà nước, để người dân cảm thấy tiếng nói của mình được lắng nghe, quyền lợi được bảo vệ.

Một điều đáng chú ý nữa là sự thay đổi trong quan niệm hạnh phúc của các thế hệ. Thế hệ trẻ Việt Nam ngày nay có điều kiện tiếp cận thông tin toàn cầu, so sánh bản thân với bạn bè quốc tế và đặt ra những kỳ vọng cao hơn về chất lượng sống. Đối với họ, hạnh phúc không chỉ là “đủ ăn đủ mặc”, mà còn là được làm công việc mình yêu thích, có thời gian cho bản thân, được tôn trọng sự khác biệt và có cơ hội sáng tạo.

Cuối cùng, việc đo lường và theo dõi hạnh phúc cần được tiếp cận một cách khoa học và thường xuyên hơn. Nhiều quốc gia đã đưa các chỉ số hạnh phúc và chất lượng sống vào hệ thống đánh giá chính sách công. Việt Nam có thể nghiên cứu xây dựng các bộ chỉ số hạnh phúc quốc gia và địa phương, kết hợp dữ liệu thống kê với khảo sát cảm nhận của người dân, từ đó giúp chính sách bám sát thực tiễn hơn và phản ứng kịp thời trước những biến động xã hội. Cũng cần lưu ý, đo lường kèm theo trách nhiệm lớn hơn để phải bảo đảm tính bền vững của tiến trình phát triển, tránh rơi vào bẫy tăng trưởng “chỉ số” mà quên đi chất lượng của sự tiến bộ.

Những bước tiến trên bản đồ hạnh phúc thế giới là minh chứng cho những nỗ lực của Việt Nam trong thúc đẩy chính sách an sinh và phát triển con người. Để “hạnh phúc” thực sự thấm sâu vào đời sống, cần tiếp tục hiện thực hóa những mục tiêu vĩ mô, nghị quyết và chương trình hành động, nỗ lực phát triển vì con người mà Đảng và Nhà nước ta đề ra, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh tại cuộc họp báo quốc tế thông báo kết quả Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng: “Mục tiêu của Đảng là phải nâng cao đời sống cho Nhân dân, không có mục tiêu gì khác”.

Tại lễ công bố Báo cáo Phát triển con người 2025, bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, nhận định, Việt Nam là “một trong những điểm sáng về phát triển con người trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với nhiều bất ổn và tăng trưởng chậm lại”.

Đại diện UNDP tại Việt Nam khẳng định, những bước tiến của Việt Nam trong phát triển con người là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sống và cảm nhận hạnh phúc của người dân, nhưng việc duy trì và nâng cao thành quả đó đòi hỏi cam kết chính sách lâu dài, dữ liệu tốt hơn và sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, khu vực tư nhân và toàn xã hội.

Bài và ảnh: Hoàng Linh