Đẹp mắt thế 'gà bay' trên mâm cỗ cúng rằm tháng Giêng

Ngày 15/2, các nhà thờ thuộc dòng họ Nguyễn Đình, Nguyễn Xuân… (ở huyện Lộc Hà, Hà Tĩnh) tổ chức các mâm lễ cúng rằm tháng Giêng. Từ sáng sớm, các gia đình trong dòng họ dậy từ sớm để chuẩn bị mâm cúng, trong đó có các thế gà bay, gà quỳ, gà ngậm hoa... rất đẹp mắt để dâng cúng tổ tiên.

Có mặt tại dòng họ Nguyễn Đình (xã Bình An, huyện Lộc Hà) ngày 15 tháng giêng âm lịch, nhiều người không khỏi ngỡ ngàng vì vẻ độc đáo của những mâm cỗ cúng được tạo thế cầu kỳ, lạ mắt từ những con gà được người dân đưa từ nhà đến nhà thờ để dâng lên bàn thờ trong ngày rằm.

Ông Nguyễn Đình Tịnh - Trưởng ban nghi lễ dòng họ Nguyễn Đình cho biết, Rằm tháng Giêng là một dịp lễ trọng để tri ân tổ tiên, gắn kết tình thân trong dòng họ. Thờ cúng tổ tiên là một nét đẹp trong văn hóa nên dòng họ. “Về nhà thờ họ” đã trở thành một khái niệm vừa thiêng liêng lại vừa thân thuộc, gần gũi với mỗi người.

“Con cháu dòng họ toàn bộ có 500 đinh. Mỗi gia đình sẽ chuẩn bị cỗ đi họ gồm hoa quả, trầu cau, rượu trắng, một con gà trống, xôi… để cúng bái tổ tiên. Những con gà dáng cao, mình lớn, mào đỏ được tạo thế vươn cánh, đứng, ngồi, quỳ trên lưng rùa; ngậm hoa cúc, che lọng; gà xếp tầng... rất uy nghi, dũng mãnh. Trước khi tổ chức cúng rằm, sẽ tổ chức họp họ, vào họ cho các cháu mới sinh, ghi tên vào gia phả của dòng tộc. 13h mới hạ lễ”, ông Tịnh cho biết.

Năm nay, do ảnh hưởng của dịch COVID-19, tục tế họ Rằm tháng Giêng ở nhiều dòng họ không được tổ chức long trọng, quy mô lớn như những năm trước, nhưng lòng thành tâm của con cháu với tổ tiên không vì thế mà nhạt phai.

Theo chia sẻ của những người có thâm niên làm gà dâng cúng tổ tiên: Với mâm cỗ cúng thì gà vẫn là hạng mục quan trọng nhất. Để hoàn thành được một con gà thế đứng, quỳ, bay… đáp ứng đúng yêu cầu phải mất khoảng 3 tiếng đồng hồ và không phải ai cũng làm được.

Gà chọn làm cỗ “gà bay” phải được lựa chọn kỹ càng: gà già với trọng lượng khoảng 4 -6 kg, đẹp mã. Khâu cắt tiết, vặt lông phải hết sức cẩn thận để không làm ảnh hưởng đến da gà. Sau khi làm sạch, gà được tạo thế bay, quỳ, đứng, ngồi… với sự hỗ trợ của dây thép, lạt giang.

Công đoạn luộc gà phải dùng loại nồi chuyên dụng, kích thước lớn. Khi luộc phải căn chỉnh lửa, thời gian sao cho phù hợp để gà vừa chín mà không bị nứt. Muốn gà giữ được màu sắc tươi sáng, không bị thâm đen cũng phải biết cách ngâm gà qua nước muối pha loãng với tỷ lệ hợp lý.

Với bàn tay khéo léo, không chỉ gà cúng được tạo hình theo các tư thế mới lạ, con cháu dòng họ còn nghĩ ra những cách bày biện rất độc đáo như gà ngậm hoa, gà đứng trên mình rùa, gà đậu cành đào, cành mai… khiến nhiều người trầm trồ, xuýt xoa.

Nếu làm gà, tạo thế gà đòi hỏi công phu và kỹ thuật cao thì người trang trí, bày biện mâm cỗ cũng khó không kém. Những người khéo tay, cẩn thận nhất sẽ được chọn để bày mâm cỗ, xếp tầng vật phẩm, trang trí ở từ đường.

Mỗi một dòng họ dù lớn hay nhỏ đều trải qua sự sàng lọc, hun đúc các giá trị truyền thống và nỗ lực vun đắp, trao truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Chính bề dày, chiều sâu của văn hóa dòng họ là yếu tố vun đắp niềm tự hào, tiếp thêm sức mạnh tinh thần để cháu con nỗ lực nối nghiệp tổ tông, làm rạng danh quê hương. Xây dựng, gìn giữ văn hóa dòng họ cũng là góp phần tạo dựng và nuôi dưỡng bản sắc văn hóa dân tộc.