Đầu tư cho Thủ đô xanh

Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội đầu tư cơ giới hóa công tác thu gom rác thải, góp phần nâng cao chất lượng môi trường. Ảnh: Đức Duy

Áp lực xử lý rác đòi hỏi cơ chế tài chính mới

Mỗi ngày, trên địa bàn thành phố Hà Nội phát sinh khoảng 8.000-8.400 tấn rác thải sinh hoạt. Khối lượng rác này đang tạo áp lực lớn lên hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý của thành phố. Theo số liệu thống kê, tổng thu phí vệ sinh môi trường của thành phố bình quân khoảng 568 tỷ đồng/năm, trong khi tổng chi phí thực tế cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác lên tới gần 2.300 tỷ đồng/năm. Điều đó có nghĩa là phần lớn kinh phí cho hoạt động vệ sinh môi trường vẫn đang phụ thuộc vào ngân sách thành phố.

Trong khi đó, mức phí vệ sinh môi trường tại Hà Nội thấp so với thực tế. Khu vực các phường, mức thu là 6.000 đồng/người/tháng, còn ở xã là 3.000 đồng/người/tháng. Giám đốc Công ty cổ phần Môi trường Tây Đô Ngô Thanh Loan cho biết, với mức thu này, ngân sách thành phố phải bù đắp phần chênh lệch rất lớn để duy trì hoạt động thu gom và xử lý rác thải.

Do đó, việc điều chỉnh giá dịch vụ vệ sinh môi trường từ năm 2026 được xem là phù hợp với quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Cụ thể, trong quý I và quý II-2026, phí dịch vụ môi trường đối với hộ gia đình tại phường tăng lên mức 10.000 đồng/người/tháng và ở xã là 8.000 đồng/người/tháng; quý III và IV-2026, tại phường tăng lên 15.000 đồng/người/tháng, ở xã tăng lên 10.000 đồng/người/tháng. Năm 2027, phí dịch vụ sẽ tiếp tục tăng theo Quyết định số 4996/QĐ-UBND ngày 6-10-2025 của UBND thành phố Hà Nội.

Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Văn Quý cho biết, việc điều chỉnh phí dịch vụ năm 2026 mới tính đúng, tính đủ phần thu gom và một phần vận chuyển rác. Các năm tiếp theo, thành phố sẽ hoàn thiện cơ chế tính đủ chi phí xử lý rác thải. Mục tiêu đến năm 2030, người xả thải sẽ phải chi trả đầy đủ chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý rác.

Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, áp lực môi trường tại thành phố Hà Nội ngày càng lớn. Tình trạng ùn ứ rác tại các điểm tập kết, khu dân cư hay tại các tuyến phố đông người qua lại vẫn xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến mỹ quan đô thị và đời sống người dân. Còn hai Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn (xã Trung Giã) và Xuân Sơn (phường Tùng Thiện) cũng chịu sức ép lớn về công suất tiếp nhận. Nếu không có thêm nguồn lực đầu tư cho công nghệ và hệ thống xử lý rác hiện đại, nguy cơ quá tải đối với vệ sinh môi trường là rõ ràng.

PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện tài nguyên, môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng, việc điều chỉnh phí vệ sinh không đơn thuần nhằm tăng thu ngân sách, mà còn là giải pháp kinh tế để thay đổi nhận thức xã hội về trách nhiệm bảo vệ môi trường. Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng mô hình tính phí rác theo khối lượng phát sinh thực tế hoặc theo lượng túi rác tiêu chuẩn. Người dân càng giảm phát sinh chất thải và phân loại rác tốt thì mức chi trả tiền càng thấp. Đây được xem là cách tiếp cận hiệu quả để giảm áp lực môi trường.

Kỳ vọng chất lượng môi trường được nâng cao

Ngoài giảm gánh nặng cho ngân sách, việc tăng phí vệ sinh môi trường còn được kỳ vọng tạo động lực thúc đẩy mô hình xử lý rác hiện đại, nâng cao ý thức phân loại và giảm phát sinh chất thải trong cộng đồng.

Tại nhiều khu dân cư ở thành phố Hà Nội, nhân viên môi trường trực tiếp đến từng hộ dân để tuyên truyền, giải thích về mức phí dịch vụ mới. Công việc vốn đã vất vả, nay càng thêm áp lực khi nhiều người dân còn băn khoăn về việc tăng phí.

Chị Nguyễn Thị Lan, nhân viên Chi nhánh Đống Đa - Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội cho biết, khi đi thu phí phải giải thích rất nhiều để người dân hiểu đây là chủ trương đúng của thành phố, được thực hiện trên cơ sở pháp lý và hướng tới mục tiêu tính đúng, tính đủ chi phí dịch vụ. Do vậy, người dân cần hiểu khoản phí này phục vụ trực tiếp cho việc thu gom, vận chuyển và xử lý rác, từ đó nâng cao chất lượng môi trường sống.

Bà Nguyễn Thị Điển (phường Giảng Võ) cho rằng, tăng phí vệ sinh nhưng chất lượng dịch vụ phải được cải thiện tương xứng. Các doanh nghiệp vệ sinh môi trường phải tăng tần suất thu gom, vận chuyển rác, không để tồn đọng, gây ô nhiễm môi trường. “Đây cũng là mong muốn chung của nhiều người dân Thủ đô trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng môi trường sống ngày càng cao”, bà Nguyễn Thị Điển bày tỏ.

Tuy nhiên, theo quan điểm của các chuyên gia môi trường, để chính sách tăng phí tạo được sự đồng thuận của xã hội, điều quan trọng là thành phố phải công khai, minh bạch lộ trình thực hiện và yêu cầu các doanh nghiệp vệ sinh môi trường nâng cao chất lượng dịch vụ. Người dân sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm, nếu họ thấy môi trường sống thực sự được cải thiện, rác được thu gom đúng giờ, đường phố sạch hơn và hệ thống xử lý rác hiện đại hơn.

Việc tăng phí vệ sinh môi trường có thể tạo thêm áp lực chi tiêu trước mắt đối với một bộ phận người dân, nhưng xét về lâu dài, đây là bước đi cần thiết để thành phố Hà Nội có thêm nguồn lực đầu tư trở lại cho môi trường. Khi chính sách được thực hiện minh bạch, có lộ trình phù hợp và đi kèm nâng cao chất lượng dịch vụ, sự đồng thuận xã hội sẽ trở thành nền tảng để Thủ đô tiến gần hơn mục tiêu phát triển xanh, văn minh và bền vững.