Đánh thức giá trị cây dược liệu

Cùng với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng, Hạt Kiểm lâm Mai Châu chú trọng phối hợp với chính quyền cơ sở tuyên truyền, hướng dẫn người dân phát triển sinh kế gắn với điều kiện tự nhiên, trong đó cây dược liệu được xác định là một trong những hướng sản xuất có tiềm năng.

Các loại cây được người dân lựa chọn khá đa dạng như cát sâm, sâm nữ hoàng, sâm đương quy, ba kích phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và tập quán sản xuất của từng địa phương. Việc hình thành các vùng trồng dược liệu không chỉ góp phần đa dạng hóa cây trồng mà còn tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là tại những địa bàn vùng cao còn gặp nhiều khó khăn trong phát triển sản xuất hàng hóa.

Một trong những mô hình đang được kỳ vọng tạo thêm động lực cho hướng phát triển này là diện tích trồng sâm nữ hoàng của gia đình ông Khà Văn Thảnh ở xã Mai Châu. Trước đây, trên diện tích khoảng 2 ha, gia đình ông Thảnh trồng thanh long. Tuy nhiên, sau một thời gian sản xuất, cây thanh long không mang lại hiệu quả kinh tế như kỳ vọng, trong khi chi phí chăm sóc, đầu tư khá lớn. Qua tìm hiểu các mô hình sản xuất mới, gia đình ông quyết định chuyển đổi toàn bộ diện tích sang trồng cây sâm nữ hoàng.

Theo ông Thảnh, việc chuyển đổi cây trồng được gia đình cân nhắc kỹ, nhất là vấn đề kỹ thuật canh tác và đầu ra sản phẩm. Sau khi tìm hiểu, gia đình liên kết với Công ty Cổ phần Queen Ginseng Việt Nam tại Hà Nội để phát triển cây sâm nữ hoàng. Theo hình thức liên kết, doanh nghiệp cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật, gia đình ông Thảnh đảm nhận việc làm đất, trồng, chăm sóc và thu hoạch. Khi sản phẩm đạt yêu cầu, doanh nghiệp thu mua, qua đó giúp gia đình yên tâm hơn về thị trường.

Mô hình trồng cây sâm nữ hoàng của gia đình ông Khà Văn Thảnh ở xã Mai Châu đang cho thấy hướng đi mới trong phát triển cây dược liệu.

Điểm đáng chú ý của cây sâm nữ hoàng là thời gian sinh trưởng tương đối phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân. Sau khoảng 10-12 tháng, cây có thể cho thu hoạch củ. Trong quá trình sinh trưởng, lá cây cũng có thể được thu hoạch theo từng đợt, khoảng 2-2,5 tháng có thể thu hoạch một lần tùy điều kiện chăm sóc và yêu cầu thu mua. Việc có thể khai thác nhiều bộ phận của cây tạo thêm giá trị trên cùng diện tích đất, đồng thời giúp người trồng có nguồn thu trong quá trình chờ thu hoạch củ.

Từ thực tế sản xuất, mô hình của gia đình ông Thảnh cho thấy việc lựa chọn cây trồng phù hợp, nhất là những cây có doanh nghiệp liên kết tiêu thụ, có vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Đối với người dân vùng cao, liên kết sản xuất còn giúp hạn chế những rủi ro thường gặp trong sản xuất nông nghiệp như thiếu kiến thức kỹ thuật, khó tiếp cận giống chất lượng hay phụ thuộc vào thị trường tự do. Khi doanh nghiệp tham gia từ đầu, người dân được hướng dẫn quy trình chăm sóc, đồng thời có định hướng rõ hơn về tiêu chuẩn sản phẩm, thời điểm thu hoạch. Đây cũng là yếu tố quan trọng để hình thành vùng nguyên liệu ổn định, từng bước nâng cao giá trị cây dược liệu.

Từ hiệu quả bước đầu của mô hình tại xã Mai Châu, hướng phát triển cây sâm nữ hoàng đang được tính toán mở rộng sang một số địa bàn khác, trong đó có xã Pà Cò, Mai Hạ. Đây là địa phương có điều kiện tự nhiên, quỹ đất phù hợp để phát triển một số loại cây dược liệu.

Hạt Kiểm lâm Mai Châu phối hợp với các địa phương, đơn vị liên quan tuyên truyền, vận động người dân tìm hiểu mô hình, đồng thời nghiên cứu khả năng liên kết các hộ dân để từng bước hình thành vùng trồng tập trung.

Việc mở rộng diện tích không đặt mục tiêu chạy theo số lượng mà hướng tới phát triển theo vùng nguyên liệu, bảo đảm phù hợp với điều kiện đất đai, khả năng chăm sóc của người dân. Trong đó, liên kết với doanh nghiệp được xem là yếu tố then chốt để giải quyết bài toán đầu ra. Khi sản phẩm có thị trường ổn định, người dân sẽ có thêm động lực đầu tư, doanh nghiệp cũng chủ động được nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến, tiêu thụ.

Cùng với cây sâm nữ hoàng, việc phát triển khoảng 14 ha cây dược liệu trên địa bàn các xã Mai Hạ, Mai Châu, Pà Cò, Tân Mai và Bao La cho thấy tiềm năng khá lớn của lĩnh vực này. Tuy nhiên, để cây dược liệu thực sự trở thành sinh kế bền vững, cần tiếp tục chú trọng quy hoạch vùng trồng, lựa chọn giống phù hợp, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ. Đặc biệt, người dân cần tránh phát triển tự phát khi chưa xác định rõ thị trường, doanh nghiệp thu mua.

Từ góc độ quản lý, Hạt Kiểm lâm Mai Châu không chỉ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ, phát triển rừng mà còn phối hợp hỗ trợ người dân khai thác hợp lý tiềm năng đất đai, phát triển các mô hình sinh kế phù hợp. Cây dược liệu, nếu được tổ chức sản xuất bài bản, có thể trở thành một trong những hướng đi giúp người dân nâng cao thu nhập mà vẫn gắn với điều kiện sinh thái của địa phương.

Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, cùng sự đồng hành trong chuyển giao kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm, cây dược liệu không chỉ giúp nâng cao giá trị trên diện tích đất sản xuất mà còn mở ra hướng sinh kế mới cho người dân vùng cao.