Đà Nẵng và tầm nhìn trung tâm của vùng đô thị miền Trung

Đà Nẵng nên tập trung phát triển trục dọc ven biển thành chuỗi đô thị - cảng biển - du lịch hiện đại. Trong ảnh: Rừng dừa Bảy Mẫu (Hội An) nhìn từ trên cao. Ảnh: QUỐC TUẤN

Tháng 7/2025, Đà Nẵng và Quảng Nam chính thức "về chung một nhà", tạo nên một thực thể đô thị Đà Nẵng mới với diện tích gần 12.000km2 và quy mô dân số hơn 3 triệu người.

Việc quy hoạch Đà Nẵng mới không nên chỉ là bài toán cộng của hai quy hoạch tỉnh, thành được Thủ tướng phê duyệt trước năm 2025, mà phải hướng đến một tầm nhìn cao hơn và xa hơn, vì đây không thuần túy là phép cộng về địa giới, mà là một "cú hích chiến lược" nhằm tích hợp không gian phát triển, tận dụng quy mô kinh tế để phát huy vai trò một cực tăng trưởng chiến lược của miền Trung, xứng tầm là hạt nhân của miền Trung và cả nước.

Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Đà Nẵng mới đang nắm giữ vận hội hiếm có để trở thành một đô thị biển mang tầm vóc quốc tế, nơi kết nối giữa di sản truyền thống và nhịp sống thông minh. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, cần các chiến lược trọng điểm trong cục diện mới, với những "mắt xích" hạ tầng và dự án chiến lược nhằm thu hút đầu tư và nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng đất này.

Chiến lược "đại lộ di sản"

Thành phố Đà Nẵng không chỉ sở hữu "vành đai vàng" trải dài từ Sơn Trà đến Hội An và Chu Lai, mà nay còn có thêm quyền lực chi phối việc thực hiện các dự án phát triển.

Đà Nẵng nên tập trung phát triển trục dọc ven biển thành chuỗi đô thị - cảng biển - du lịch hiện đại, kết nối Huế - Đà Nẵng - Hội An thành một "đại lộ di sản" đẹp bậc nhất Việt Nam và trong khu vực.

Việc hợp nhất giúp xóa bỏ rào cản hành chính, cho phép quy hoạch đồng nhất các dự án bất động sản và du lịch cao cấp dọc bờ biển phía nam, tạo dư địa phát triển chưa từng có.

Động lực từ FTZ và IFC

Việc thiết lập Khu thương mại tự do (FTZ) Đà Nẵng với quy mô khoảng 1.881ha, chia thành nhiều khu chức năng từ sản xuất, logistics đến đổi mới sáng tạo, là bước đi đột phá.

FTZ sẽ tận dụng ưu đãi về thuế và hải quan để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, biến Đà Nẵng thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị châu Á - Thái Bình Dương. Đây chính là nơi hàng hóa và dịch vụ được giao dịch tự do, giảm thiểu rào cản thương mại để tăng sức cạnh tranh quốc tế.

Đà Nẵng được định vị là trung tâm tài chính quốc tế (IFC) chuyên biệt, tập trung vào các sản phẩm tài chính số, thử nghiệm chính sách (sandbox) cho tài sản số, tiền mã hóa và tài chính xanh. IFC Đà Nẵng không chỉ là nơi thu hút dòng vốn ngoại mà còn là môi trường để phát triển các công cụ vốn sáng tạo như tín chỉ carbon hay tài sản mã hóa.

Một IFC hoạt động theo chuẩn mực quốc tế, dùng tiếng Anh là ngôn ngữ chính, sẽ thu hút những chuyên gia tài chính hàng đầu thế giới về đây làm việc.

Đô thị sân bay lưỡng cực và đô thị hiện đại TOD

Theo xu hướng phát triển mới của thế kỷ 21 trên thế giới, thay vì nhìn nhận sân bay như một điểm trung chuyển đơn thuần, cần phát triển mô hình đô thị sân bay tại cả Đà Nẵng và Chu Lai.

Sân bay Đà Nẵng có thể được nâng cấp công suất lên tối đa 30 triệu khách/năm, kết hợp với các trung tâm logistics chuyên dụng, nhưng không nên tăng quy mô quá lớn vì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng khu trung tâm cao tầng ở phía đông, mà nên chuyển bớt nhu cầu mở rộng năng lực hàng không về sân bay Chu Lai, được phát triển nâng tầm thành cảng hàng không quốc tế đạt chuẩn, là động lực cho khu kinh tế mở và ngành công nghiệp hàng không.

Trong tương lai, hai sân bay này sẽ là hai "lá phổi" giao thương quốc tế, thúc đẩy kinh tế số và dịch vụ chất lượng cao, và hỗ trợ Khu Thương mại tự do Đà Nẵng.

Để giải quyết bài toán kẹt xe và ngập lụt từ sớm, Đà Nẵng cần tiên phong phát triển giao thông công cộng, đặc biệt là MRT (Mass Rapid Transit) và LRT (Light Rail Transit), gắn với đô thị xung quanh các nhà ga.

Việc quy hoạch các tuyến MRT và LRT không chỉ cải thiện giao thông công cộng mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho các khu đất dọc tuyến, từ đó đấu giá tạo nguồn thu cho ngân sách để tái đầu tư hạ tầng. Đây là mô hình "đô thị tự nuôi mình" mà các đô thị Việt Nam nên phát huy.

Cửa ngõ vươn ra đại dương

Dự án cảng Liên Chiểu có thể trở thành cảng cửa ngõ quốc tế của vùng. Khi cảng Liên Chiểu đi vào vận hành, cảng Tiên Sa sẽ được chuyển đổi công năng thành thương cảng du lịch đẳng cấp, tạo nên diện mạo mới cho vịnh Đà Nẵng.

Sự kết hợp và hợp tác giữa cảng biển và hệ thống logistics đa phương thức, giữa cụm cảng của Đà Nẵng với hạ tầng kết nối vùng và với các cụm cảng của các tỉnh, thành lân cận trong Vùng đô thị miền Trung sẽ giúp thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh để cùng nhau tăng tốc phát triển, giảm giá thành vận tải, nâng cao sức hấp dẫn cho các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Hạng mục đê, kè chắn sóng dự án cảng Liên Chiểu nhìn từ trên cao. Ảnh: THÀNH LÂN

Hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao và vi mạch bán dẫn

Đà Nẵng có thể tập trung vào ngành công nghiệp công nghệ thông tin, điện tử và viễn thông, hướng tới mục tiêu trở thành ngành kinh tế chủ đạo với tốc độ tăng trưởng doanh thu gấp 2 - 2,5 lần tăng trưởng GRDP.

Các khu nghiên cứu phát triển R&D của công viên phần mềm số 2, số 3 và Khu công nghệ cao sẽ là nơi nghiên cứu, sản xuất các sản phẩm công nghệ số và vi mạch bán dẫn, không chỉ thu hút các tập đoàn công nghệ lớn toàn cầu, mà còn là yếu tố quan trọng thúc đẩy phát triển nền công nghiệp công nghệ cao.

Trung tâm cơ khí đa dụng và ô tô quốc gia

Tận dụng nền tảng của Quảng Nam cũ, Đà Nẵng mới có thể hình thành trung tâm cơ khí và ô tô tại Chu Lai mang tầm quốc gia, tập trung vào sản xuất, lắp ráp ô tô và các sản phẩm điện, điện tử.

Ngành công nghiệp hỗ trợ gắn với logistics cảng biển và đường sắt sẽ tạo nên một hệ sinh thái sản xuất chuyên môn hóa cao, đóng góp lớn cho ngân sách và tạo ra nhiều cơ hội việc làm để thu hút nguồn nhân lực từ cả nước và nước ngoài.

Du lịch bền vững và kinh tế MICE

Đà Nẵng mới sở hữu hệ sinh thái sản phẩm hiếm có, từ du lịch biển - đảo, núi rừng đến di sản văn hóa thế giới như Hội An, Mỹ Sơn. Đó là nền tảng quan trọng có thể giúp thúc đẩy chiến lược phát triển phân khúc nghỉ dưỡng cao cấp và du lịch hội nghị (MICE - Meeting, Incentive, Convention, và Exhibition/Event).

Đà Nẵng cần quy hoạch giao thông kết hợp cảnh quan đẹp cho các tuyến đường ven biển, các tuyến đi bộ dọc sông, xây dựng quần thể văn hóa - công viên liên hoàn, lấy con người và giá trị di sản làm tâm điểm, và nên tránh các dự án đầu tư địa ốc xây dựng các "bức tường cao ốc" chắn tầm nhìn.

***

Đứng trước kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Đà Nẵng cần đi đầu trong việc thử nghiệm các mô hình phát triển mới, với cơ chế đặc thù.

Nếu biết cách cùng nhau chăm bón và "tưới nước" cho không gian vườn đô thị bằng sự tâm huyết và tư duy đổi mới, chắc chắn rằng một ngày không xa, "hoa Đà Nẵng" sẽ thực sự nở rộ, trở thành biểu tượng cho sự trỗi dậy mạnh mẽ và bền vững của Việt Nam trên bản đồ thế giới. Đây không chỉ là nhiệm vụ của những nhà quy hoạch, mà là khát vọng chung của mỗi người dân Đà Nẵng trong hành trình cùng nhau kiến tạo một tương lai đáng sống.

TSKH-KTS. NGÔ VIẾT NAM SƠN