Công ước Hà Nội: Việt Nam từ người tham gia đến người dẫn dắt

Trong hai ngày 25-26/10/2025, hơn 2.000 đại biểu của hơn 150 quốc gia có mặt tại Hà Nội dự Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng - một trong những lễ mở ký lớn nhất của LHQ trong thập kỷ qua. Sự kiện đánh dấu thời khắc Việt Nam không chỉ là bên tham gia, mà đang vươn lên vai trò dẫn dắt trong một vấn đề toàn cầu của kỷ nguyên số.

Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng. (Ảnh: Minh Đức)

Công ước Hà Nội - Bước ngoặt của hợp tác quốc tế

Tội phạm mạng đang trở thành mối đe dọa phát triển nhanh nhất đối với mọi quốc gia và mọi hệ thống quản trị. Các mạng lưới tội phạm không còn bị giới hạn bởi biên giới, đặt ra thách thức vượt quá khả năng tự xử lý của từng nước. Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh: “Không ai an toàn cho đến khi tất cả đều an toàn”.

Từ thực tế đó, Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng - hay Công ước Hà Nội - được hoàn thiện sau gần 5 năm đàm phán chính thức và không chính thức, với sự tham gia tích cực của hơn 150 quốc gia và 160 bên liên quan. Đây là một trong những văn kiện pháp lý quốc tế có quy mô lớn nhất trong lĩnh vực an ninh mạng, được kỳ vọng trở thành nền tảng pháp lý chung giúp các nước đối phó tội phạm mạng hiệu quả hơn.

Lựa chọn Hà Nội làm nơi mở ký là sự ghi nhận đặc biệt của Liên hợp quốc. Lần đầu tiên, tên thủ đô Việt Nam được gắn với một điều ước toàn cầu về an ninh mạng - một lĩnh vực then chốt đối với sự ổn định và phát triển bền vững của thế giới trong nhiều thập kỷ tới.

Ông António Guterres cảm ơn Việt Nam vì đã tổ chức sự kiện có quy mô lớn này, đánh giá Việt Nam đang trở thành “một trong những trụ cột cơ bản của chủ nghĩa đa phương”. Không chỉ là lời ghi nhận cho một sự kiện thành công, đây còn là thước đo vị thế ngày càng tăng của Việt Nam trong các tiến trình quốc tế.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres. (Ảnh: Minh Đức)

Việt Nam - Từ tham gia đến định hình nội dung

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, tiến trình đàm phán Công ước là “một chặng đường dài và đầy thử thách”. Bối cảnh quốc tế phức tạp; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn; sự chia rẽ địa chính trị… khiến quá trình đi đến đồng thuận trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Khó khăn lớn nhất là sự khác biệt sâu sắc giữa các hệ thống pháp lý quốc gia, nhất là trong lĩnh vực tư pháp hình sự. Việc thống nhất các nội dung về định nghĩa tội phạm mạng, quy trình điều tra, thu thập bằng chứng điện tử hay dẫn độ đòi hỏi nỗ lực dung hòa rất lớn.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam vừa bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa đóng vai trò cầu nối để thúc đẩy đồng thuận. Nhiều thời điểm đàm phán đứng trước nguy cơ bế tắc, Việt Nam cùng các nước kiên trì tìm kiếm ngôn ngữ pháp lý mà mọi bên có thể chấp nhận.

Họp báo quốc tế về Lễ mở ký. (Ảnh: Minh Đức)

Một thách thức khác đến từ chênh lệch năng lực giữa các nước phát triển và đang phát triển. Là quốc gia đang phát triển, Việt Nam phải đối diện những hạn chế về nguồn lực so với các cường quốc công nghệ. Tuy nhiên, Việt Nam không tránh né mà “dũng cảm xung phong” đăng cai Lễ mở ký Công ước - một lựa chọn thể hiện quyết tâm chính trị và tinh thần chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Nhờ nỗ lực đó, Việt Nam cùng các nước đã thúc đẩy thành công nhiều điều khoản quan trọng, nhất là nguyên tắc bảo đảm chủ quyền quốc gia trong không gian mạng - nội dung then chốt đối với các nước đang phát triển. Việt Nam cũng góp phần làm cho Công ước cân bằng hơn, tiệm cận lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.

Vai trò của Việt Nam nhận được sự ghi nhận rộng rãi. Bà Ghada Waly - Giám đốc điều hành UNODC - đánh giá nỗ lực của Việt Nam đã “quy tụ tất cả chúng ta hôm nay vì một mục tiêu chung”.

Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ nhấn mạnh: “Chúng ta không chỉ tham gia mà còn dần dần đóng vai trò dẫn dắt và định hình các nội dung quan trọng tại các diễn đàn đa phương”.

Đây là bước tiến thể hiện tầm nhìn và bản lĩnh của ngoại giao Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Đồng Bộ trưởng về Ngoại giao và Thương mại Australia Matt Thistlethwaite

Tầm cao mới và những bước đi sắp tới

Thành công của Lễ mở ký - với 72 quốc gia ký ngay tại sự kiện - chỉ là bước khởi đầu. Để Công ước đi vào cuộc sống, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức lớn.

Thứ nhất là năng lực thực thi. Là nước đang phát triển, Việt Nam cần tăng cường đào tạo cho lực lượng điều tra, công tố viên, thẩm phán, cảnh sát… Công ước, đặc biệt Điều 54, mở ra cơ hội nhận hỗ trợ quốc tế để nâng cao năng lực này.

Thứ hai là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong nước. Việt Nam sẽ phải rà soát và chuẩn hóa các luật liên quan để phù hợp với Công ước, trong đó có các vấn đề mới như bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư. Đây là quá trình đòi hỏi sự cẩn trọng và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp lý mà Công ước đặt ra.

Thứ ba là duy trì cơ chế hợp tác đa phương. Thực thi Công ước đòi hỏi sự phối hợp liên tục giữa các đầu mối quốc gia, cùng sự tham gia sâu của khu vực tư nhân – lực lượng đóng vai trò trung tâm trong phát triển công nghệ – và các tổ chức quốc tế như UNODC, Interpol.

Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục cùng Liên hợp quốc thúc đẩy quá trình đưa Công ước vào thực thi sớm nhất. Tinh thần chung là xây dựng một không gian mạng an toàn, lành mạnh và bền vững, nơi không một quốc gia nào bị bỏ lại phía sau.

Công ước Hà Nội không chỉ là dấu ấn đối với hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng, mà còn là minh chứng cho chuyển biến quan trọng của Việt Nam: từ một quốc gia tích cực tham gia, nay đang vươn lên vai trò dẫn dắt, góp phần định hình các khuôn khổ hợp tác trong thời đại số.

Phương Anh