Chuyển đổi số để ấm no

Tổ dệt thổ cẩm Táy Dóo sản xuất video quảng bá sản phẩm thổ cẩm.

Khi công nghệ số gõ cửa từng bản làng

Tháng 6/2023, sau nhiều năm kiên trì tuyên truyền, vận động của Hội Phụ nữ, Tổ dệt thổ cẩm Táy Dóo của thôn Liên Sơn, xã Xuân Chinh thành lập với 26 hội viên và tăng lên 65 hội viên (2026). Tổ dệt thổ cẩm không chỉ hồi sinh một nghề truyền thống đang có nguy cơ mai một, mà còn tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng chục chị em phụ nữ trong thôn, trong xã. Những tấm váy thổ cẩm, chiếc khăn dệt tay, chiếc túi thêu hoa văn tinh xảo... từ đôi tay của người phụ nữ Thái Trắng nay không chỉ phục vụ nhu cầu trong bản mà đã vươn xa hơn, đến tay người tiêu dùng khắp nơi trong cả nước nhờ môi trường số. Bí quyết của sự thay đổi đó nằm ở một người phụ nữ năng động: chị Vi Thị Luyến, Tổ trưởng. Không bằng lòng với cách bán hàng truyền thống qua hội chợ hay chợ phiên, chị Luyến mạnh dạn học cách chụp ảnh sản phẩm, dựng video ngắn, livestream bán hàng trực tiếp trên facebook, tiktok, zalo. Kết quả vượt ngoài kỳ vọng: có thời điểm sản phẩm của tổ “cháy hàng”, chị em làm không kịp để giao. "Sức mạnh của công nghệ, truyền thông quả là có sức mạnh kỳ diệu. Những sản phẩm truyền thống trong môi trường số lại có tương tác lớn đến như vậy", chị Luyến tâm sự, ánh mắt không giấu được niềm vui trước sự khởi sắc của làng nghề.

Cách đó không xa, tại thôn Quăn, xã Thanh Quân, nơi hầu hết đồng bào Thái sinh sống, bức tranh đổi thay cũng không kém phần ấn tượng. Vài năm trước, người dân nơi đây không chỉ thiếu ăn mà còn “đói” cả thông tin, viễn thông. Điện thoại thông minh còn là thứ xa xỉ với nhiều hộ gia đình. Giờ đây, internet đã phủ sóng đến tận bản, từ người trẻ đến người già đều có thể dùng điện thoại để làm thủ tục hành chính qua ứng dụng VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt, tra cứu thông tin thị trường hay bán hàng online qua các sàn thương mại điện tử (TMĐT). Ông Đàm Văn Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Quân, cho biết: "Chúng tôi đã thành lập Ban Chỉ đạo CĐS, Tổ Cộng đồng số, phân công cán bộ phụ trách các thôn, bản. Xã hiện có 35 trạm BTS, nhà văn hóa thôn cũng được lắp trạm phát wifi miễn phí". Đó là những bước đi cụ thể, thiết thực, biến CĐS từ chủ trương trên giấy thành hiện thực trong cuộc sống hàng ngày.

Và ở tận bản Con Dao, xã biên giới Quang Chiểu – nơi rừng núi trùng điệp, sóng điện thoại từng là thứ xa xỉ, chị Phan Thị Náy, người dân tộc Dao, không giấu nổi xúc động: "Từ khi có sóng di động, cuộc sống như được mở ra trang mới. Thông tin, liên lạc với nhau dễ dàng hơn, ở ngoài kia cuộc sống đang diễn ra cái gì mình cũng nắm được. Chúng tôi vui lắm".

Từ hạ tầng số đến động lực thoát nghèo bền vững

Những câu chuyện ấm lòng trên không phải ngẫu nhiên. Đứng sau đó là một chiến lược bài bản, một quyết tâm chính trị rõ ràng từ tỉnh Thanh Hóa. Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 10/11/2021 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã xác định CĐS là khâu đột phá chiến lược, với ba trụ cột: Chính quyền số, Kinh tế số và Xã hội số. Đến nay, hạ tầng viễn thông đã phủ sóng hầu hết các trung tâm xã vùng cao, biên giới, kể cả các thôn bản có vị trí quan trọng về an ninh, quốc phòng. Đây là nền tảng không thể thiếu. Bởi lẽ, khu vực miền núi, vùng dân tộc thiểu số của tỉnh Thanh Hóa hiện có 78 xã với 1.462 thôn, bản. Dù đời sống đã được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo trong vùng năm 2025 vẫn còn ở mức 8,32% - cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung của tỉnh. Cái nghèo ở vùng cao lâu nay bắt nguồn từ sự thiếu hụt thông tin, thị trường và kỹ thuật sản xuất. Chính vì vậy, để xóa đói giảm nghèo một cách bền vững, hạ tầng số và công nghệ phải đi trước một bước.

Công an xã Thanh Quân hướng dẫn người dân cài đặt và sử dụng ứng dụng VNeID.

Song song với việc mở rộng phủ sóng, các “Tổ công nghệ số cộng đồng” được thành lập tại nhiều thôn, bản, đóng vai trò cầu nối không thể thiếu. Từ hướng dẫn cài đặt ứng dụng, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt đến đăng ký vay vốn qua ngân hàng số - những “cánh tay nối dài” này đang từng ngày thu hẹp khoảng cách số giữa miền xuôi và miền núi. Các chương trình “bình dân học vụ số” cũng được đẩy mạnh, giúp đồng bào vùng cao không chỉ là người thụ hưởng thụ động mà dần trở thành chủ thể tích cực của quá trình CĐS.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, tác động của công nghệ đã hiện rõ. Ở các thôn, bản, nhiều hộ dân đã tiếp cận các mô hình nông nghiệp thông minh: từ giám sát cây trồng, vật nuôi đến dự báo dịch bệnh bằng thiết bị cảm biến và ứng dụng số, giúp nâng cao năng suất và giảm rủi ro. Khâu tiêu thụ cũng được “số hóa” triệt để: nông sản, đặc sản địa phương được quảng bá qua các sàn TMĐT, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, vừa tăng độ tin cậy, vừa tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường rộng lớn hơn.

Quan trọng hơn, CĐS đang âm thầm thay đổi tư duy của người dân vùng cao. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, nhiều hộ đã mạnh dạn chuyển sang sản xuất hàng hóa, ứng dụng khoa học – kỹ thuật, tham gia chuỗi giá trị. Không ít người đã biết tận dụng mạng xã hội và sàn TMĐT để mở rộng thị trường, tăng thu nhập một cách chủ động. Dĩ nhiên, hành trình này chưa phải đã hoàn toàn bằng phẳng. Hạ tầng số ở một số khu vực vùng sâu, vùng xa vẫn chưa thực sự ổn định; trình độ tiếp cận công nghệ của người dân còn chênh lệch lớn; thói quen sản xuất truyền thống vẫn là lực cản không dễ vượt qua. Đó là những “nút thắt” cần tiếp tục được tháo gỡ bằng sự kiên trì của cả hệ thống chính trị và ý chí vươn lên của chính người dân.

Nhìn vào những gì đang diễn ra, có thể khẳng định: CĐS đang mở ra hướng đi mới cho vùng cao Thanh Hóa. Không chỉ giúp người dân “thoát nghèo” theo nghĩa truyền thống, mà còn tạo nền tảng vững chắc để làm giàu bền vững, chủ động hội nhập vào nền kinh tế số. Khi công nghệ đã về đến từng bản làng, khi người dân đã trở thành trung tâm của quá trình, khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi sẽ dần được thu hẹp. Đó chính là tiền đề để vùng cao xứ Thanh bứt phá, phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.